Қаныш Сәтбаев жан-жақты ғалым ашық сабағы 9 сынып

Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:

Бөлім: Кеңестік Қазақстанның мәдениеті: білім және ғылым

Пән: Қазақстан тарихы

Мектеп: №22 орта мектеп Мұғалімнің аты-жөні: Қаратаева Б.Қ.

Күні:12.12.19ж

Сынып: 9а

Қатысқандарсаны:

Қатыспағандар саны:

Сабақ тақырыбы:

Қ.И.Сәтбаев – жан-жақты ғалым

Зерттеу сұрағы: Қ.И.Сәтбаевтың феномені неде?

Оқу мақсаты

8.2.3.4 Қаныш Сәтбаевтың Қазақстан өнеркәсібі мен ғылымын дамытудағы рөліне баға беру

Сабақ мақсаты

Қ.И.Сәтбаевтың зерттеген кен орындарын анықтап картаға орналастыру;

Қ.И.Сәтбаевтың жан-жақты ғалым екенін талдап, ерекшеліктерін сипаттау;

Қаныш Сәтбаевтың Қазақстанның ғылымын дамытудағы рөліне баға беру;

Бағалау критерийлері

Қ.И.Сәтбаевтың зерттеген кен орындарының аумақтарын картада көрсетеді;

Қ.И.Сәтбаевтың жан-жақты ғалым екенін талдап, ерекшеліктерін сипаттайды;

Қаныш Сәтбаевтың Қазақстанның ғылымын дамытудағы рөліне баға береді;

Тарихи концепт

Маңыздылық

Құндылықтарды дарыту

патриотизм

өз елі үшін мақтаныш

отансүйгіштік;

Басқа пәндермен байланысы

география пәні; қазақ әдебиеті музыка

АКТ қолдану дағдылары

интернет-ресурстарын пайдаланады, интербелсенді тақта арқылы көрсетілім

Алдыңғы білім

XX ғ. 20-30 жылдарындағы білім беру жүйесі мен ғылым

Тілдік мақсат

1.Пәндік лексика мен терминология:

Геология, академик,минералогия, картограф, зерттеуші, саяхатшы, Металлогения

2. Тілдік мақсат

Қаныш Имантайұлы Сәтбаев туралы мәтінмен жұмыс жасайды.(оқылым, жазылым, тыңдалым дағдылары).

3. Диалогқа/жазылымға қажетті тіркестер

Қ.И.Сәтбаев ғылымның келесі салаларының дамуына ықпал етті..............................

Менің ойымша ....... ,себебі ...............Мен оны ............... деген мысалмен дәлелдеймін. «Егер мен болашақта ғалым болсам ........................................».

Сабақ кезеңдері

Жоспарланған іс-әрекеттер

Дерек көздері

Сабақтың басы

7 мин

Сабақтың ортасы

20 мин

6 мин

4 мин

І. Ұйымдастыру кезеңі

Қалыпты жағдай қалыптастыру.

«Тарихтың құпиясы» ойыны

Сұрақтар:

1.Бұл кімнің сөзі?

2.Бұл тұлға тарихта қандай еңбегімен белгілі? Экранға Қ.И.Сәтбаевтың суреті шығады.

Оқушылар түрткі сұрақтар арқылы тақырыпты өздері анықтайды.

ҚБ «Мұғалім мадақтамасы» /дұрыс жауап берген оқушыларды ынталандыру, қызығушылығын арттыру мақсатында/

1.Тақырып 2. Оқу мақсаты 3. Бағалау критерийі таныстырылады

Топқа бөлу.

1-топ: Зерттеушілер

2-топ: Байланыстырушылар

3-топ:Қорытындылаушылар

1-тапсырма.

Топтық жұмыс. Бейнематериалмен жұмыс

1-топ: Байланыстырушылар:

Ғалымның ұрпақтар жадындағы алар орны қандай екенін анықтаңыздар.

2-топ: Зерттеушілер:

Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесіне баға беріңіздер.

3-топ:Қорытындылаушылар:

Қ.И.Сәтбаев – жан-жақты ғалым

болғанын дәлелдеп сипаттаңыздар

Дескриптор:

1.Ғалымның ұрпақтар жадындағы алар орнын анықтайды.

2.Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесін зерттейді.

3. Қ.Сәтбаев жан-жақты ғалым болғанын дәлелдейді.

Бағалау. Топтар бірін-бірі критерийлер арқылы бағалайды

Бағалау крийтерийлері

Ғалымның жан-жақтылығын сипаттау;

Кемінде 1 дәлелдер келтіру

Қорытынды ой тұжырым

ҚБ бағдаршам

Көрнекті ғалым, белгілі қоғам қайраткері, қазақстан ғылымының жетекшісі –Ұлы тұлға Қаныш Имантайұлы Сәтбаев өз халқы үшін орасан зор қызмет жасап,артынан өшпестей бай мұра қалдырды. Сондықтан болар ХХ ғасырдың аяғында халық оны «Ғасыр адамы» деп атады.

2- тапсырма.

Жұптық тапсырма :

«Жанды карта» әдісі:

Кескін картада оқушылар Қ.И.Сәтбаевтың зерттеген кен орындарының аумағын белгілейді

Тапсырма шарты:

Қ.И.Сәтбаевтың кемінде 2 зерттеген кен орындарының аумағын картаға белгілеу және атауын жазу;

ҚБ:«Бес жұлдыз» арқылы бағалау яғни оқушылар жұлдызша жинайды

Дескриптор: Білім алушы

Кен орнының аумағын белгілейді және атауын жазады;

3-тапсырма. Жеке тапсырма

Қаныш Имантайұлына қатысты ақпаратты тауып, + белгісін қойыңыз.

Қостанай және Алтайдағы темір, марганец, Қаратаудағы фосфорит кендерін игерудегі еңбектері.

Орал-Ембі мұнайлы ауданы мұнайға аса бай облыстардың бірі болып саналды.

Қазақстан «Кеңес Одағының тұтас металлогенді аймағы болатыны туралы тұжырым» жасады.

Ғалымның зерттеу еңбегі бойынша Сарыарқаның металлогендік және болжам карталары жасалды.

Ертіс-Қарағанды каналының қазылуына, ғылыми-зерттеу институттарының ашылуына тікелей араласты.

Жезқазған-Ұлытау, Қарсақпай, Қаратау полиметалл кендері жөнінде ғылыми еңбек жазды.

Сарыарқа, кенді Алтай, Қарағанды, Қаратау аймақтарын зерттеп, ғылыми қорытынды жасады.

Металлогения геологияның кен орындарының қалыптасу және олардың орналасу заңдылықтарын зерттейтін бөлімі.

Орал-Ембі мұнайлы ауданы туралы еңбек жазды.

Стратиграфия — геологияның бөлімі, тарихи геологияның негізі. Стратиграфия тау жыныстарының зерттеп, жастарын анықтайды.

Қарағанды көмір кенінің қоры туралы көлемді еңбек жазды.

Тектоника (грекше tektonіkos – құрылыс Жер қыртысының құрылысын, ондағы тектоникалық құрылымдарды және олардың орналасу, даму заңдылықтарын зерттейтін бөлімі.

ҚБ. Мадақтау

Тарихи тұлғалар. Танымдық - көпшілік басылым. Мектеп жасындағы оқушылар мен көпшілікке арналған. Құрастырушы: Тоғысбаев Б. Сужикова А. – Алматы. “Алматыкітап баспасы”, 2009

Қ.И.Сәтбаев

https://www.youtube.com/watch?v=LBjixQVcF6E

Білім ланд .

Презентатция

Карта

Сабақтың соңы

3 мин

Үй тапсырмасы: «Қ.И.Сәтбаев – жан-жақты ғалым» тақырыбында эссе жазып келу

Критерийлері:

Кіріспе сөз;

Қ. Сәтбаевтың жан-жақты ғалым болғанына кем дегенде үш дәлел мен дейек келтіру.

Қорытынды ой;

Сөз саны 50-100;

Рефлексия.

Не қиын болды?

Не қызықты болды?

Қайда қолдана аласың?

Сабақтың түйіні, сабақта не білдің?

«Ойлаудың үш гүлі»

Не қиын болды?

Не қызықты болды?

Қайда қолдана

аласың?

Сабақтың түйіні,

сабақта не білдің?

2- тапсырма.

Жұптық тапсырма :

«Жанды карта» әдісі:

Кескін картада оқушылар Қ.И.Сәтбаевтың зерттеген кен орындарының аумағын белгілейді

Тапсырма шарты:

Қ.И.Сәтбаевтың кемінде 2 зерттеген кен орындарының аумағын картаға белгілеу және атауын жазу;

2- тапсырма.

Жұптық тапсырма :

«Жанды карта» әдісі:

Кескін картада оқушылар Қ.И.Сәтбаевтың зерттеген кен орындарының аумағын белгілейді

Тапсырма шарты:

Қ.И.Сәтбаевтың кемінде 2 зерттеген кен орындарының аумағын картаға белгілеу және атауын жазу;

2- тапсырма.

Жұптық тапсырма :

«Жанды карта» әдісі:

Кескін картада оқушылар Қ.И.Сәтбаевтың зерттеген кен орындарының аумағын белгілейді

Тапсырма шарты:

Қ.И.Сәтбаевтың кемінде 2 зерттеген кен орындарының аумағын картаға белгілеу және атауын жазу;

Топ жұмысы

Дескриптор:

1.Ғалымның ұрпақтар жадындағы алар орнын анықтайды.

2.Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесін зерттейді

3. Қ.Сәтбаев жан-жақты ғалым болғанын дәлелдейді.

Топ жұмысы

Дескриптор:

1.Ғалымның ұрпақтар жадындағы алар орнын анықтайды.

2.Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесін зерттейді

3. Қ.Сәтбаев жан-жақты ғалым болғанын дәлелдейді.

Топ жұмысы

Дескриптор:

1.Ғалымның ұрпақтар жадындағы алар орнын анықтайды.

2.Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесін зерттейді

3. Қ.Сәтбаев жан-жақты ғалым болғанын дәлелдейді.

Не қиын болды?

Не қызықты болды?

Сабақтың түйіні, сабақта не білдің?

1- топ Ғалымның ұрпақтар жадындағы алар орны қандай екенін анықтаңыздар.

2-топ: Зерттеушілер: Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесіне баға беріңіздер.

3-топ:Қорытындылаушылар:

Қ.И.Сәтбаев – жан-жақты ғалым болғанын дәлелдеп сипаттаңыздар

Картаға түсіру: Байқоңыр көмірін зерттеді Қарсақбай мыс комбинаты, ( Қарағанды Ұлытау ауданында) Ұлытау-Жезқазған мыс кен орны Ертіс Қарағанды каналы Кенді Алтай

2-топ: Зерттеушілер: Ғалымның Қазақстан өнеркәсібін дамытуға қосқан үлесіне баға беріңіздер.

Қаныш Сәтбаев еңбегінің нәтижесі ол минералдық шикізатқа бай Сарыарқа, Кенді Алтай, Қарағанды, Қаратау секілді аймақтарға да ерекше назар аудара зерттеп, олардың кендерінің стратиграфиясы, тектоникасы, құрлысы, металлогениясының шығу тегі туралы маңызды ғылыми қорытындылар жасады, ғылымға формациялық металлогендік анализдің кешендік әдісін еңгізді.

Ғалымның арқасында, Қазақстан жерінде Менделеев кестесіндегі барлық элементтер табылды.

Қаныш Сәтбаев «Ертіс-Қарағанды» арнасының жобасын жасаған. Жобаның құрылысы 1961 жылы басталып, 1967 жылы аяқталды. Нәтижесінде, Орталық Қазақстан толығымен сумен қамтамасыз етілді.

1930-1940 ж. Ұлытау-Жезқазған кен орнын ашқаны үшін, 1940 жылы Ленин орденімен марапатталды.

1929 жылы Атасу темір-марганец кендерін игерудің негізінде Қарағанды облысында қара металлургия өнеркәсібін дамыту туралы мәселе көтерген. Жезқазған – Ұлытау ауданында мыстан басқа темір, марганец, көмір, қорғасын кендерін ашып, барлау нәтижесінде маңызды геологиялық қорытындылар жасаған. Ұлы Отан соғысы жылдарында танк бронын құюға қажет марганец тапшылығы туған кезде Сәтбаевтың жетекшілік етуімен өте қысқа мерзімде Жезді марганец кені барланып, іске қосылған.

Бізде кезіккен мынандай терминдерге анықтама берсек

«Ертіс – Қарағанды жобасы» аталған алып құрылыс 1961 жылы басталып, 1967 жылғы желтоқсан айында бірінші кезегі аяқталып, Ертіс суы Екібастұзды жанамалай, 475 метр өрдегі Қарағанды мен Теміртау қалаларына жетті. Бұл болса – Қаныш сынды ұлы кемеңгердің 1949 жылда-ақ көксеген ұлы арманы!

Стратиграфия

Геологияның бөлімі, тарихи геологияның негізі. Стратиграфия тау жыныстарының зерттеп, жастарын анықтайды.

Тектоника

Жер қыртысының құрылысын, ондағы тектоникалық құрылымдарды және олардың орналасу, даму заңдылықтарын зерттейтін бөлімі.

Металлогения

геологияның кен орындарының қалыптасу және олардың орналасу заңдылықтарын зерттейтін бөлімі.

3-топ:Қорытындылаушылар:

Қ.И.Сәтбаев – жан-жақты ғалым болғанын дәлелдеп сипаттаңыздар

Сәтбаевтың геологиядан басқа ғылымдарда, мәдениет саласында, тарихта қалдырған еңбектері мол. Ш.Уәлиханов жазып алған «Едіге» жырының мәтініндегі қазақ оқырмандарына түсініксіз араб, татар сөздерінен тазартып, қазақ тілінде қайтадан дайындаған.

Ол зерттеуші. Ғұлама ғалым Ұлытау өңіріндегі басты-басты тарихи, мәдени, археологиялық ескерткіштерді зерттеді. Жезқазған – Ұлытау өңірінен көптеген этнографиялық мұраларды жинап, «Жезқазған ауданындағы көне заман ескерткіштері» атты еңбегін жазған.Онда Ұлытау өңірі ежелгі металлургия орталығы болуымен қатар қазақ этносының саяси орталығы екендігі де толық дәлелденген. Қазақ орта мектебінің төменгі және жоғары сынып оқушыларына арналған «Алгебра» оқулығын дайындаған.

Ол әнші. 1931 жылы басылған А.Затаевичтің «500 қазақ әндері мен күйлері» жинағына Сәтбаев қазақ халқының музыкалық мұрасының інжу-маржаны болып есептелетін 25 әнді өзі орындап, орыс тілінде ғылыми түсініктемеберген.