Қазақ даласының айбынды билеушілері 9 сынып

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ БІЛІМ ЖӘНЕ

ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

Смаилова Мария Тагаевна

«Қазақ даласының айбынды билеушілері» тақырыбы бойынша

9-сыныптың факультативтік курсына арнап жазылған

АВТОРЛЫҚ БАҒДАРЛАМА

УДК 94.574 ББК 63.3

Рецензенттер: Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім Академиясы «Мектепалды даярлық және бастауыш білім» зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, педагогика ғылымдарының кандидаты Ж.К. Сагалиева; «Өрлеу» біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы Нұр-Сұлтан қаласы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты, Білім беру процесін педагогика- психологиялық қолдау кафедрасының ЖБМ тренері, аға оқытушы Ф.Б. Ғалымжанова.

Қазақ даласының айбынды билеушілері // құрастырушы автор: М.Т. Смаилова – Түркістан облысы, тарих және қоғамтану пәнінің мұғалімі, 2021. – 80 б.

ISBN 978-601-4502-15-4

Құрастырушы автор 34 сағаттық күнтізбелік-тақырыптық жоспарлауды оқушылардың жас ерекшелігін ескере отырып жасаған. Қазақ хандығының қалыптасуы мен құрылу алғышарттары, сол кезеңдегі хандар мен айбынды билеушілердің саяси өмірі нақты кезеңдермен түсінікті етіп көрсетілген.

УДК 94.574 ББК 63.3 «Инновация» Оқу-әдістемелік Орталығының 2021 жылғы 13 мамырдағы №2 хаттамасына сәйкес сараптау комиссиясының шешімімен баспаға ұсынылды.

ISBN © «Инновация» баспа үйі, 2021 978-601-4502-15-4

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ «ИННОВАЦИЯ» ОҚУ- ӘДІСТЕМЕЛІК ОРТАЛЫҒЫНЫҢ

БАСПАСЫНА ҰСЫНЫЛДЫ

Рецензенттер: Ы.Алтынсарин атындағы Ұлттық білім Академиясы «Мектепалды даярлық және бастауыш білім» зертханасының жетекші ғылыми қызметкері, педагогика ғылымдарының кандидаты Ж.К. Сагалиева; «Өрлеу» біліктілікті арттыру Ұлттық орталығы Нұр-Сұлтан қаласы бойынша педагогикалық қызметкерлердің біліктілігін арттыру институты, Білім беру процесін педагогика- психологиялық қолдау кафедрасының ЖБМ тренері, аға оқытушы Ф.Б. Ғалымжанова. Құрастырушы автор: Смаилова Мария Тагаевна Түркістан облысы Сайрам ауданы «№30 Ы.Алтынсарин атындағы жалпы орта мектебі» КММ тарих және қоғамтану пәнінің мұғалімі

© «Инновация» баспа үйі, 2021 жыл

Түсінік хат

Бұл авторлық бағдарлама Қазақ хандығы құрылғанға дейінгі күрделі кезеңді саралау және Әбілқайыр ханның Қазақстан тарихынан алатын орнын айқындау мақсатында жазылды. Оқытушы бұл бағдарламамен оқыта отырып, курс барысында мына кезеңдерді меңгертуді көздейді:

- Моңғол шапқыншылығы кезеңіндегі қазақ жерінің жағдайы; - Ақ Орданың құрылуы; - Әмір Темір билігі; - Әбілқайыр ханның билік жүргізген кезеңдері мен ұстанған

саясаты; - Керей мен Жәнібек ханның Дешті-Қыпшақтан бөлініп

шығуы; - Әбілқайыр хандығының ыдырауы; - Қазақ хандығының құрылуы.

Бағдарлама оқушылардың тарих пәнінен білімдерін қалыптастырып, өз бетімен тарихи және саяси оқиғаларға, фактілерге анализ жасауға үйретеді. Осы авторлық бағдарламада Жошы ұлысының қираған үйінділерінде қыпшақтардың ежелгі елін жаңғыртып, Әмір Темір империясына қарсы шығуға аттанған ұлы адам туралы айтылады. Әбілқайыр он жеті жасында хан тағына дейін көтеріліп, әрі қарай өзінің биік туының астында Ұлытау тауларында көптеген дала тайпаларын біріктіріп, Мәуереннаһрға жеңіс маршын жасайды. Ол тоқтаусыз арғымақтардың тұяқ дүбірімен әлемдік тарихты өзгертіп, Еуразия құрлығындағы темуридтердің тұтас әмірлігін біржолата жойды.

Әбілқайыр Шайбанид Жошының тікелей ұрпағы Ұлы даланың кең жазықтарынан шыққан. Оның туа біткен қолбасшылық таланты тарих бейнесін өзгертті. Кең даланың намысқой ұлы темуридтерді талқандады және Сырдария маңындағы қалаларды босатып, тек қазақ халқының ғана емес, сонымен бірге өзбек этносының да пайда болуының берік іргетасын қалады.

Өткен жүзжылдықтар түнегінде Әбілқайыр Шайбанид

атының ұмытылуы әділетсіз болды. Оның жауынгерлік ерліктері мен игі іс-әрекеттері әлемдік тарихнамадан алынып тасталған. Тіпті қыпшақтар елінің соңғы билеушісінің сәулетті сарайларынан тас та қалған жоқ. Ал оған ұрпағы орнатқан кесене тас талқан болып бұзылды. Бүгінгі Тәуелсіз Қазақстанда Әбілқайыр Шайбанидтің ұлы атын халық жадында қайта тірілту уақыты келді.