Қазақтың айбынды қолбасшылары авторлық бағдарламасы

Қазақтың айбынды қолбасшылары

Түсінік хат

Тарихи тұлғаларды зерттеу жас ұрпаққа олардың тамыры мен тарихи мұрасын жақсырақ түсінуге көмектесу арқылы ұлттық бірегейлікті қалыптастыруға ықпал етеді. Тарихи тұлғалар көбінесе маңызды оқиғалардың негізгі қатысушылары болды. Олардың өмірі мен қызметін зерттеу бұл тұлғалардың Қазақстан тарихының барысына қалай әсер еткенін тереңірек түсінуге мүмкіндік береді.

Көптеген тарихи тұлғалар даналықтың, рух күшінің және өз еліне деген адалдықтың үлгілері болды. Олардың өмір жолын зерттеу қазіргі заманғы азаматтарға үлгі бола алады, жағымды құндылықтар мен мінез-құлық нормаларын қалыптастыруға ықпал етеді.Тарихи тұлғаларды зерттеу Қазақстанның мәдени мұрасын сақтауға ықпал етеді. Бұл ұлттық мәдениеттің дәстүрлерін, тілін және ерекшеліктерін сақтау үшін маңызды.

Модернизация мен трансформация кезеңдеріне белсенді қатысқан тұлғалар ұқсас сын-қатерлерге тап болған қазіргі қоғам үшін құнды сабақтар мен мысалдар келтіре алады.Жалпы, Қазақстан тарихы контекстіндегі тарихи тұлғаларды зерттеу қоғамдық сананы қалыптастыруда, мәдени мұраны сақтауда және ұлттың тұрақты дамуын қамтамасыз етуде маңызды рөл атқарады.

Бағдарламаның педагогикалық орындылығы оның педагогикалық қағидаттарды ескере отырып, білім беру үдерісіндегі жарамдылығы мен тиімділігімен айқындалады. Бұл тұрғыда педагогикалық орындылық келесі аспектілерде көрінуі мүмкін. Бағдарлама оқушылардың тарихты зерттеуге деген қызығушылығын оята алады, өйткені ол іс-әрекеттері Қазақстандағы оқиғалардың барысына әсер еткен нақты тұлғаларға бағытталған. Бұл оқушылардың оқу процесіне белсенді қатысуына ықпал етеді.Тарихи тұлғалардың өмірбаяндары мен үлестерін зерттеу тарихи дереккөздерге талдау мен сыни көзқарасты қажет етеді. Бағдарлама оқушылардың ақпаратты талдау және бағалау дағдыларын қалыптастыруға ықпал етеді. Бағдарлама тарихи тұлғалардың қазіргі оқиғалар мен процестерге әсерін талқылауды қамтуы мүмкін, бұл тарихты оқуды Оқушылар үшін өзекті етеді.

Жеке тұлғалардың өмірбаянына назар аудару білім беру процесін дараландыруға ықпал ететін оқушылардың қызығушылықтары мен білім деңгейлерінің әртүрлілігін ескеруге мүмкіндік береді.

Топтық жобалар мен өзіндік зерттеу жұмыстарын қосу оқушылардың зерттеу дағдыларын дамытуға ықпал етеді.

Қазақстанның дамуына үлес қосқан тарихи тұлғаларды зерделеу оқушылардың бойында патриоттық сана мен өз тарихы үшін мақтаныш сезімін қалыптастыруға ықпал етуі мүмкін.

Бағдарлама білім беру стандарттары мен талаптарына сәйкес келуі тиіс, бұл оны тануды және оқытудың негізгі аспектілеріне баса назар аударуды қамтамасыз етеді.

Педагогикалық орындылық бағдарлама тек ақпарат беріп қана қоймай, сонымен қатар білім алушылардың құзыреттіліктерін дамытуға және құндылық бағдарларын қалыптастыруға белсенді ықпал ететіндігін білдіреді.

Бағдарламаның мақсаттары:

Қазақстанның дамуына әсер еткен негізгі айбынды қолбасшыларды, тарихи тұлғаларды зерттеу.

Оқушылардың тарихи оқиғалардағы осы тұлғалардың рөлі туралы түсініктерін қалыптастыру.

Тарихи деректерді талдау және түсіндіру дағдыларын дамыту.

Бағдарламаның міндеттері:

Негізгі тұлғаларға өмірбаяндық зерттеулер жүргізу.

ОсытұлғалардыңҚазақстанныңсаяси,әлеуметтікжәнемәдени дамуына қосқан үлесін талдау.

Жеке тарихты зерттеудің ғылыми және тарихнамалық тәсілдерін бағалау.

Бағдарламаның ерекшелігі оның Қазақстан тарихын қалыптастыруда шешуші рөл атқарған тарихи тұлғалардың өмірбаяндық аспектілеріне бағытталған екпінінде жатыр. Міне, осы бағдарламаның бірнеше негізгі ерекшеліктері:

Нақты тұлғаларға назар аудару:

Бағдарлама кезеңдер мен оқиғаларды дерексіз зерттеумен шектелмейді, бірақ нақты тарихи тұлғаларға назар аударады. Бұл оқушыларға ел тарихындағы жеке адамдардың рөлін жақсы түсінуге мүмкіндік береді.

Өмірбаяндық зерттеулерді біріктіру:

Бағдарлама аясында оқушыларға тарихи тұлғалардың өмірі мен қызметіне тереңірек енуге, олардың қоғамдық процестерге әсерін талдауға мүмкіндік беретін өмірбаяндық зерттеулер қарастырылған.

Көпсалалы тәсіл:

Бағдарлама жеке тұлғалардың контексті мен әсерін толық түсіну үшін тарих, мәдениеттану, саясаттану және әлеуметтану сияқты әртүрлі пәндердің элементтерін қамтуы мүмкін.

Ғылыми жобаларға баса назар аудару:

Бағдарлама Оқушыларді өз зерттеулерін жүргізуге, бастапқы көздерді талдауға және өз қорытындыларын қалыптастыруға ынталандырады. Бұл сыни ойлау мен зерттеу дағдыларын дамытуға ықпал етеді.

Қазіргі заманмен байланыс:

Тарихи тұлғалардың Қазақстандағы қазіргі үдерістер мен оқиғаларға әсерін талдауға ерекше көңіл бөлінеді. Бұл бағдарламаны Оқушылар үшін өзекті және мағыналы етеді.

Оқытуды даралау:

Бағдарлама оқушыларға өз зерттеулерінің бағыттарын таңдауға мүмкіндік береді, бұл оқуды дараландыруға және әр студенттің мүдделерін ескеруге ықпал етеді.

Әр түрлі білім беру әдістерін қолдау:

Бағдарламаға дәрістер, семинарлар, топтық жобалар мен өзіндік жұмыстарды енгізу материалды толық игеруге ықпал ететін оқыту әдістерінің алуан түрлілігін қамтамасыз етеді.

Мұндай ерекшеліктер бағдарламаны ақпараттық қана емес, сонымен қатар педагогикалық тұрғыдан құнды етеді, Оқушылардің құзыреттілігін дамытуға және олардың Қазақстан тарихын көрнекті тұлғалардың объективі арқылы терең түсінуіне ықпал етеді.

Бағдарлама бірқатар нақты күтілетін нәтижелерге қол жеткізуге бағытталған. Бұл нәтижелер Оқушылар мен оқу орындарының алдына қойылған мақсаттарды білдіреді. Міне бірнеше күтілетін нәтижелер:

Қазақстан тарихын терең білу:

Оқушылар тарихи тұлғалардың рөлі мен үлесіне назар аудара отырып, Қазақстан тарихындағы негізгі кезеңдер мен оқиғалар туралы терең білімдерін көрсетуі керек.

Жеке тұлғалардың қоғамның дамуына әсерін түсіну:

Оқушылар тарихи тұлғалардың Қазақстанның саяси, әлеуметтік және мәдени дамуына қосқан үлесін талдап, бағалай білуі тиіс.

Сыни ойлауды дамыту:

Бағдарлама Оқушылардің сыни ойлау дағдыларын, Тарихи деректер мен оқиғаларды талдау және түсіндіру қабілетін қалыптастыруға бағытталған.

Зерттеу дағдылары:

Оқушылар өмірбаяндық зерттеулерді сәтті жүргізіп, әртүрлі дереккөздерді пайдаланып, өз нәтижелерін жасау үшін деректерді талдауы керек.

Бастапқы көздермен жұмыс істей білу:

Бағдарлама оқушылардің тарихи бастапқы дереккөздермен жұмыс істеу дағдыларын, тарихи құжаттарды сыни тұрғыдан бағалау қабілетін дамытуы тиіс.

Топтық жұмыс дағдыларын қалыптастыру:

Топтық жобаларды қосқан жағдайда, бірлескен жұмыс, пікір алмасу және тарихи мәселелерді ұжымдық талқылау дағдыларын дамыту күтілуде.

Тарихи тұлғалардың қазіргі заманға әсерін түсіну:

Оқушылар тарихи тұлғалардың қызметі мен Қазақстандағы заманауи оқиғалар арасындағы байланысты анықтап, талдай білуі тиіс.

Патриоттық сананы қалыптастыру:

Бағдарлама патриоттық сананы, өз елінің тарихына деген мақтаныш сезімін қалыптастыруға және оны сақтау мен дамытудағы өз рөлін түсінуге ықпал етуі тиіс.

Жалпы құзыреттерді дамыту:

Бағдарламакоммуникация,өзін-өзіұйымдастыру,аналитикалық қабілеттер сияқты жалпы құзыреттіліктердің дамуына ықпал етуі керек.

Зерттеу нәтижелерін ұсына білу:

Оқушылар өздерінің зерттеу нәтижелерін, соның ішінде ауызша және жазбаша түрде тиімді ұсына алуы керек.

Бұл күтілетін нәтижелер материалды толық және терең игеруді және оқушылардың негізгі дағдыларын дамытуды, сондай-ақ бағдарламаның білім беру стандарттары мен мақсаттарына сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін тұжырымдалған.

Мазмұны

Кіріспе (1 сағат). Тарихтағы тарихи тұлғаның рөлі туралы.

бөлім.Ұлы әміршілер. (4 сағат). Мөде қаған. Аттила. Бумын қаған. Тоныкөк. Күлтегін.Естеміқаған. Байбарыс (Бейбарыс) сұлтан. Əмір Темір.

бөлім. Ұлы падишалар.(5 сағат). Амазонкалар падишасы – Ипполита. Гүржі падишасы – Гурандухт. Афрасиаб патшаның қызы – Фарангиз ханша. Тұран падишасы – Зарина. Массагеттер падишасы – Томирис.

бөлім.Шыңғыс хан империясының билеушілері.(3 сағат). Шыңғыс хан.

Үгедей. Күйік. Мөңке. Құбылай мен Арық Бұға.

бөлім. Алтын Орда хандары.(1 сағат). Бату хан. Берке. Тоқта. Өзбек хан.

Жәнібек. Тоқтамыс. Мөңке Темір. Бердібек.

бөлім. Қазақ хандығы.(11 сағат). Керей мен Жәнібек. Бұрындық хан. Қасым хан. Хақназар хан. Тәуекел хан. Мамаш хан. Таһир хан. Бұйдаш хан. Ахмет хан. Есім хан. Жәңгiр хан. Тәуке хан.Əбiлқайыр хан. Абылай хан. Кенесары Қасымұлы.

бөлім.Қазақтың билері.(3 сағат). Төле би. Қазыбек би. Əйтеке би.

бөлім.Қазақтың батырлары.(6 сағат). Бөгенбай Ақшаұлы. Қабанбай Қожағұлұлы. Жәнібек Қошқарұлы. Наурызбай Құтпанбетұлы. Райымбек Түкеұлы. Жалаңтөс Сейітқұлұлы. Баян Қасболатұлы. Малайсары батыр.

Күнтізбелік-тақырыптық жоспар

Тақырыбы

Күні

Ескер

ту

1бөлім. «Ұлы әміршілер»

Кіріспе. Тарихтағы тұлғаның рөлі туралы. Мөде қаған.

Атилла.

Бумын қаған. Тоныкөк. Күлтегін.

Естемі қаған. Бейбарыс султан.

Əмір Темір.

2 бөлім. Ұлы падишалар

Амазонкалар падишасы – Ипполита.

Гүржі падишасы - Гурандухт

Афрасиаб патшаның қызы – Фарангиз ханша

Тұран падишасы – Зарина

Массагеттер падишасы – Томирис

3 бөлім. Шыңғыс хан империясының билеушілері

Шыңғыс хан

Үгедей. Күйік. Мөңке.

Құбылай мен Арық Бұға.

4 бөлім. Алтын Орда хандары

Бату. Берке. Өзбек.

5 бөлім. Қазақ хандығы

Керей мен Жәнібек

Бұрындық хан. Қасым хан

Хақназар хан. Тәуекел хан

Мамаш хан. Таһир хан

Бұйдаш хан. Ахмет хан

Есім хан

Жәңгiр хан

Тәуке хан

Əбiлқайыр хан

Абылай хан

Кенесары Қасымұлы

6 бөлім. Қазақтың билері

Төле би

Қазыбек би

Əйтеке би

7 бөлім. Қазақтың батырлары

Бөгенбай Ақшаұлы

Қабанбай Қожағұлұлы

Жәнібек Қошқарұлы

Наурызбай Құтпанбетұлы

Райымбек Түкеұлы

Жалаңтөс Сейітқұлұлы. Баян Қасболатұлы. Малайсары

батыр.

Баян Қасболатұлы, Батыр Баян

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрінің 2022 жылғы 27 тамыздағы № 382 бұйрығына сәйкес қысқа мерзімді сабақ жоспарлары

Бөлім

Педагогтің аты-жөні

Күні:

Сынып:

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Мөде қаған. Атилла.

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

Қазақстанның дамуына әсер еткен негізгі тарихи тұлғаларды зерттеу.

Оқушылардың тарихи оқиғалардағы осы тұлғалардың рөлі туралы түсініктерін қалыптастыру.

Тарихи деректерді талдау және түсіндіру дағдыларын дамыту.

Негізгі тұлғаларға өмірбаяндық зерттеулер жүргізу.

Осы тұлғалардың Қазақстанның саяси, әлеуметтік және мәдени дамуына қосқан үлесін талдау.

Жеке тарихты зерттеудің ғылыми және тарихнамалық тәсілдерін бағалау.

Сабақтың мақсаты

Берілген тақырыпты ашып, әңгімелеп айтады, негізгі ойды ашады. Шығармашылыққа негізделген тапсырмаларды орындайды. Берілген

тақырып бойынша ой қорыту жасай алады.

Сабақтың барысы

Сабақтың

кезеңі/уақыт

Педагогтің әрекеті

Оқушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың басы

Oқушылapмен сәлемдесу, оқушыларды түгeлдeу,

oқушылapдың

нaзapын caбaққa aудapу.

Мұғаліммен амандасады.

Түрлі – түсті доптар

Сабақтың тақырыбы мен мақсаттарыментаныстыру, жаңа тақырыпқа шолу

Сабақтың тақырыбын дәптерге жазады, сабақтың мақсаттарымен танысады.

Психологиялық ахуал орнату

«Түрлі – түсті доптар» жаттығуы

Мақсаты: оқушылардың есту арқылы есте сақтауын дамыту

Қағаз бетіне екі кішкентай қызыл және жасыл доп,

қызыл доп пен жасыл доптың ортасына үлкен

көк доп сал, ал жасыл

доптың жанына кішкентай сары доп сал.

Сабақтың ортасы

Жаңа тақырыпты түсінуге

бағытталған оқыту ортасын құрады

Мұғалім ұсынған

тапсырмаларды орындайды

Мөде қаған (қытай жазбаларында Маодунь, кейбір әдебиеттерде Оғыз қаған, т.ж.б. – б.з.б.

174 ж.) – ғұндардың әйгілі тәңірқұты. Əкесі Тұман да ғұн көсемі болған. Мөде әкесі дүниеден қайтқан соң мұрагерлік жолмен тәңірқұт тағына отырады. Тұманның уақытында ғұндар біраз жерлерінен айырылады. Мөде билік құрған тұста, яғни б.з.б. III ғасырдың аяғындағы кезеңде ғұндар қуатты елге айналды. Мөде қолбасшылық дарынының арқасында сан мыңдаған мықты әскер құрып, онда темірдей тәртіп орната алды. Ол шынықтырған шабандоз садақшылары ептілік пен әскери қабілет жағынан бәрінен басым түсетін. Мөде ержүрек әрі тапқыр қолбасшы еді. Мөде ұшқан кезде

жанды түршіктірер ащы дыбыс шығаратын жебе ойлап тапты. Осы дыбыстың өзі жау әскерінің бойына үрей қондыратын.Мөде көршілес халықтарды, батыста иран тілдес көшпелі тайпалар – юечжилерді, солтүстікте – Енесай бойындағы ежелгі қырғыздар мен Оңтүстік Сібір тайпаларын, шығыста – дунхуларды бағындырды. Ал оңтүстікте қуатты Қытай мемлекетімен күрес жүргізді. Қытайлар Мөде қағанға жібек, бидай және басқа да тауарлар түрінде жиі-жиі салық төлеп тұруға мәжбүр болды. Қытай императоры оған әйелдікке ханшайымдарын берген. Соның нәтижесінде ғұндар мен Қытай арасында біраз уақытқа бейбіт келісім жасалған. Ғұндардың тегеурініне төтеп беру үшін қытайлар өте ұзын…