Қазақ эпосы бойынша авторлық бағдарлама, қазақ тілі

Түсінік хат

Халық ауыз әдебиеті – мәдени мұра. Ауыз әдебиетімен сусындамайынша, өмірді тану мүмкін емес. Халық ауыз әдебиетін балалар әдебиетінің бастауы десе де болады. Ал балалар әдебиеті – балалар өмірінің энциклопедиясы. Балалардың рухани мәдениетін байытып туған елі мен жерін сүюге, ата-анасын сыйлауға үйрету, үлкенге құрмет көрсету және имандылыққа тәрбиелеуде ауыз әдебиетінің маңызы зор. Бүгінгі ұлттық әдебиетімізде көркемдік-шығармшылық және тағылымдық-тәрбиелі мақсаттарды басты назарда ұ стап, балалардың жас ерекшелігіне қарай дамыту басты назарда. Өйткені ауыз әдебиеті – жас ұрпақтарға ұлттық тәрбие берудің қуатты құралы. Ол жастарды ұлттық рухта тәрбиелейді, озық ойларымен қаруландырады. Қандай қиыншылықтар болса да, оларды жеңуге ұмтылдырып, жігер-қайратын арттырады. Әдебиет оқушылардың ақыл-ойына, сана-сезіміне күшті ықпал ететін қуатқа ие.

7-сыныпқа арналып жасалған «Қазақ эпосы» бағдарламасы жалпы білім беретін оқу бағдарламасы сияқты көркем шығарманың танымдық, тәрбиелік мәніне негізделген. Халық ауыз әдебиетінің үлгілерін оқыту мектеп бағдарламасында бар. «Батырлар жыры» мен «Шешендік өнер» саласынан енгізілген материалдар қысқаша сипатталған. Халық ауыз әдебиетінің бұл салалары мектеп бағдарламасында 6-сыныптан басталады.

Әлемдік білім кеңістігіне ену мүмкіндігі туған жағдайда білімді жеке тұлғаға бағыттау, оның қабілетін, дарынын дамыту, жан-жақты дамыған рухани бай тұлғаны қалыптастыру үлкен мақсатқа айналып отыр. Сондықтан түрлі байқаулар ұйымдастырылуда. Оған 7-сынып оқушылары да қатыса алады. Ол үшін оқушы «Батырлар жыры» бойынша берілген тапсырмаларды орындауы тиіс. Жыр мазмұнын немесе тарихын толық білуі, жырды жатқа мақаммен айтуы, зерттелу жайлы және зерттеген ғалымдарды білуі үшін қосымша білім керек-ақ. Осындай мақсатты орындауға көмегін тигізер «Қазақ эпосы» бағдарламасы жалпы білім беретін мектептің 7-сыныбына арналған.

Оқу пәнінің мақсаты мен міндеттері

Бағдарламаның мақсаты – оқушылардың рухани дүниесін байыту, эстетикалық тәрбие беру, ауызша сөйлеу мәдениетін дамыту.

Бағдарламаның міндеттері:

әдебиетті өнер деп тану;

өзіндік пікірін жүйелі, дәлелді айта алу;

шығарманың тіл көркемдігін тану;

ойлауға және автордың көзқарасын түсінуге машықтану;

ауызша және жазбаша тілін дамыту;

зерттеуші ғалымдар жайлы қосымша мәліметтер алуға іздену.

Оқу курсының тақырыптық мазмұны

Кіріспе – 1 сағат. Халық ауыз әдебиеті, әдебиет әлемі, балалар әдебиеті жайлы түсінік. Әдебиет пен тарих егіз екендігі туралы. Көркем шығарманың айналадағы дүниені және адамның жан дүниесін танытқыш рөлі туралы айтылады.

Батырлар жыры туралы – 8 сағат.

Ауыз әдебиетінің жиналуы – 1 сағат. Ауыз әдебиеті үлгілерінің жиналуы жайлы жалпы шолу. Көрнекті еңбек еткен зерттеушілер, ел аузынан жазып алушылар туралы.

Батырлар жырының зерттелуі – 1 сағат. Зерттеу ісіне қатысқан жазушылар жайлы.

Батырлар жырының тарихқа байланыстылығы – 1 сағат. Батырлар жырының көбірек туған кезі туралы. Жырлардың тууына әсер еткен жағдайлар жайында.

Қызылбастар мен қалмақтар – 1 сағат. Батырлар жырында ел қорғаған батырлардың жаулары туралы.

Батырлар жырының көп нұсқалылығы – 1 сағат. Ауыз әдебиетіне тән ерекшелік екендігі.

Батырлар жырының құрылысы – 1 сағат. Тізбектеп жырлау әдісі туралы.

Образ жасау жолдары – 1 сағат. Ел қорғау жолында ерлік көрсеткен батыр бейнесін жасауда жыршы-ақындардың әдістері.

Батырлар жырының мәні – 1 сағат. Жыр мәнінің тәрбиелілігі туралы.

«Қобыланды батыр» жыры – 7 сағат.