Қазақ халқы мен хандығының қалыптасуы 7 сынып

«Атбасар ауданы білім бөлімі

Сепе орта мектебі » КММ

Мырзағалиев Сейден Ноянұлы

тарих және география пәні мұғалімі

Білімі: жоғары

Санаты: екінші

Ашық сабақ . Қазақстан тарихы 5 «А» сынып

Сабақтың тақырыбы: « Қазақ халқы мен қазақ хандығының қалыптасуы»

Күтілетін нәтиже:Білім: Оқушыларға ұзақ ғасырларға созылған этникалық процестер арқасында, қазақ жерін мекендеген ру – тайпалардың қоғамдық - саяси, экономикалық, мәдени байланыстары мен тәуелсіз жеке ел болсақ деген арман – тілектерінің арқасында құрылған Қазақ хандығы туралы түсінік беру.

Түсінік: Қазақ атауының шығуы жайында білімдерін кеңейтеді. ХҮ ғасырда қазақ атауы этнкалық сипатқа ие болғаны жайында қорытынды шығарады.

Қолданыс:Алаш атауы мен қазақ жүздерінің пайда болуы туралы аңыз әңгімелер арқылы сырын ашып біледі.

Анализ: Қазақ халқының құрамына енген ру-тайпалар ен таңбаларын белгілегенін талдайды.

Ситез: Қазақ жүздерінің құрылу себебін түсіндіреді.Жүздердің орналасуына қозғау салады.

Баға: Қазақ халқы мен қазақ хандығының құрылуының соңғы кезеңі жайында эссе жазып түсіндіреді.Сабақтың типі: жаңа сабақСабақтың әдісі: Зертеушілік,талдауКөрнекілігі: Қазақстан Республикасының картасы, Қазақ хандығының ХҮ - ХҮІІ картасы, Жәнібек пен Керейдің портреттері, үлестірмелі қағаздар, слайдСабақтың барысы:І. Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық ахуал:

Қуанамын мен де,

Қуанасың сен де,

Қуанайық достарым

Арайлап атқан әр күнде.

ІІ. Үй тапсырмасын сұрау: Дорба және асықтарды пайдалану арқылы,асықтан қандай нөмір шықса ,сұрақтың нөмірі болып саналады.Қойылған сұраққа жауап береді.

1. ҮІ-ҮІІІ ғасырларда Сырдария өзенінің орта ағысындағы саяси орталық болған қала? (Отырар)

2. ХІІ ғасырда Монғолия жерінде кімнің басқаруымен монғол империясы құрылды? (Шыңғысхан)

3. Шыңғысхан басқарған монғолдың қалың қолы Қазақстанның Жетісу жеріне қай жылы аттанды ? (1218ж)4. Монғол шапқыншылығының қандай зардаптары болды?5. Отырар қаласын басып алуға монғолдар қай жылы аттанды?6 «Отырар апаты» жайлы айтып беріңдер?

7.Алтын Ордадан бөлінген орда кейін қандай хандық құрылды?

8.Қала қанша дуалмен қоршалған?

9.1165-1220 жылдары өмір сүрген Отырар қаласының билеушісі кім?

10.Алты ай бойы берілмей щайқасқан отырарлықтардың арасынан шыққан сатқын кім болды ?

«Өз тарихын сыйламаған ,өзін де сыйламайды» Н.Ә.Назарбаев

1-слайд Қазақ хандығы (ой қозғау). Балалар қай хандықа 550 жыл толды?

ІІІ. Жаңа сабақ.

1.Қазақ халқының арғы ата-бабалары

2.Қазақ атауының шығуы3.Қазақ хандығы және жүздердің құрылуы

Қазақ жеріндегі тайпалар

Қазақстанда қола дәуірінің кезінде еуропеоидтық өңдес андрон тайпалары өмір сүрген.Қазақ халқы аралас нәсіл өкілі болып табылады.Яғни монғолоидтық пен еуропеоидтық нәсілдің белгілері аралас келеді. Қазақтардың арғы ата-бабалары болып табылатын сақ тайпаларының бет пішіні еуропалық,тілі иран-тұран тілдес болған деп есептеледі.Кейін б.з.б. ІІІ ғасырда Қазақстан жерін ғұн, қаңлы,үйсіндер т.б.тайпалар мекендеді. Тайпалар бір-бірімен араласып, қазақ халқы қалыптасты.Ол тайпалар сақтар, ғұндар, түркілер, түргештер, қарлұқтар,оғыздар,қимақтар,қыпшақтар,наймандар,жалайырлар,адайлар,

алшындар.

«Қазақ» атауының шығуы

Ортағасырлық деректер бойынша «қазақ термині» алғашқыда таза әлеуметтік мағынада болды. «Қазақ» деп әскери іспен айналысқан көшпелілерді немесе орталық билікті мойындамай ,мемлекеттен бөлініп кеткендерді айтқан. Ежелгі Сібір тайпалары тілдерінде «қазақ» сөзі «мықты», «берік», «алып» мағынасын берген. «Қазақ» термині бүкіл этносты және Қазақ хандығының тұрғындарын білдірді. «Қазақ» термині ХҮ-ХҮІІІ ғасырларда толық орнықты. «Қазақ» этнонимі еркін адам, ерікті қоғам мағынасын береді.

Қазақ хандығының және жүздердің пайда болуы.

Қазақ хандығының пайда болуын ХҮ ғасырдың 50-60 жылдарында деп көрсетеді.Керей мен Жәнібек бастаған қазақтардың Әбілқайыр мемлекетінен бөлініп Моғолстанмен шекаралас аймаққа көшіуімен байланыстырады.Орда Еженнен тарайтын Керей мен Жәнібек хандар 1457 жылы қалмақ Үз-Темір тайшының Сығанақ аймағына жасаған шабуылы кезінде Әбіқайырдан бөлініп шығады. Моғолстан хандығымен келісөздер жүргізеді.Моғолстан билеушісі Есенбұға әмірлерімен ақылдаса отырып ,қазақтардың Шу мен Қозыбасы алқабына қоныстануына қарсы болмайды.1465 жылдан Қазақ хандығы жеке мемлекет ретінде Орталық Азия аймағына таныла бастады.Қазақ жүздері Қазақ хандығының аймақтық әкімшілік…