Қазақ халқының ұлттық ойындары туралы баяндама, 3 сынып

Қазақ халқының ұлттық ойындары

Қазақ халқының ұлттық ойындары[1]

- ептілікті, өжеттілікті,

Қазақ халықның ұлттық ойындарының бірі "Бәйге"

шапшаңдылықты, тапқырлықты

талап етеді, олардың түрі сан-алуан.

Ойын сауық, әдет-ғұрып

ойындарының бір түрі - "Тоғыз аяқ,

тоғыз табақ". Бұл әсіресе қазақтың

баласын үйлендірерде қыздың

әкесіне барып, құда түскенде, екі

жақтың келісімі жарасқан шат-

шадыман, туыстық жарастық көңіл

күйді білдірген. Осы құда түсу кезінде

қонақ сыйларын "тоғыз аяқ, тоғыз

табақ" деп атаған. Халықтың әдетінде

жайшылықтағы қонақ асы бөлек те,

құданың асы бөлек берілген.

Тоғыз аяқ, тоғыз табақ

Құдалардың арасындағы сөз әбден

келісіліп болғаннан кейін, енді

құданың қайтардағы қонақ асасы

тағы бөлек - "құйрық-бауыр" болған.

Мұнда құйрық май мен бауыр

туралып, оған қосымша айран

араластырып, қайтар жолда жесең де

жейсің, жемесең де жейсің деген

ойын-кәде жасаған. Жемесең

тойғаныңның белгісі деп, құдаларға

асатқан кезде айранды бет-аузына

дейін түгелдей жағып шыққан. Құда

енді бұл асатудан тек кәдесін жасап

барып әрең құтылған. "Құйрық-бауыр"

асататын көбінесе жас келіншектер

болып келеді де, олар асататын

адамдарына арнайы ән айтумен

болады. Қатынасушылар көбінесе

тапқырлық, шапшаңдық көрсетіп

жазадан құтылып кетуге,

асатушылардың саусақтарын тістеп

алуға тырысады.

Қазақ халқының әдет-ғұрып, ұлттық

ойын-сауық ойындарының

бірқатарына айтыс арқау болып

отырады. Осындай ойын-сауық

айтыстарының бір түрі - "Жар-жар".

Ұзатылған қызбен қоштасатын

бозбалалардың той үстіндегі

айтылатын сағыныш сәлемдері,

көбінесе жеке-жеке айтудан гөрі екі

Жар-жар

жаққа бөлініп көп дауыспен

айтылады, бір жағы - күйеу, екінші

жағы - қалыңдық. Немесе күйеулер

жағы - еркектер тобы да, қалыңдық

жағы - әйелдер тобы. Жар-жардың бір

ерекшелігі, өзге үйлену салт

өлеңдеріне қарағанда, белгілі бір

қалыпқа түскен сөзі мен әні болады,

көпшілік жағдайда жұрт оны жаттап

алып айтады. Күйеу жағы қуанышты,

көтеріңкі әнмен айтса, қыздар тобы

көбінесе мұңды, қайғылы үнмен

айтады.

Содан кейін жігіттер тобы қызды

жұбатып, барған жеріндегі қайын

жұрт, қайын ата, қайын ене туған үй,