Қазақ қыздарының әшекейлері туралы презентация, 9-сынып

“Петровка орта мектебі ” КММ

Матченя Анастасия

9 «Б» сынып

оқушысы

Қазақ қыздарының әшекей бұйымдарының, соның ішінде шолпының

тарихы мен

тәрбиелік мәні

« Бүгінде мемлекет мәдениетті дамыту мәселелерінің бұдан бұрынғы « қол өнер » тәжірибесінен біржолата қол үзбеуге мүмкіндік алды . Және де бұл мүмкіндігімізді барынша іске асыруымыз қажет »

Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаевтың жолдауынан үзінді

Су ақса, тау жаңғырар сылдыр қағып Дәл сұлу бұрандаған шолпы тағып... Мағжан Жұмабаев

« Өрлеу » БАҰО АҚ филиалы СҚО ПҚ БАИ АО НЦПК « Өрлеу » ИПК ПР по СКО

Зерттеу жұмысының мақсаты:

“Шолпы” қазақ халқының көнеден қалған әшекей бұйымы екенін дәлелдеу;

Шолпының түрлерін анықтап, оның тарихи құндылығын зерттей отырып, тәрбиелік мәнінің өте жоғары деңгейде екенін дәлелдеу:

Зерттеу жұмысының міндеттері: * Шолпының түрлерін анықтап, жасалу жолына тоқталып, зерттеу жұмыстарын жүргізу; * Шолпының тәрбиелік мәнін ұғыну; * Жиналған материалдарды бір жүйеге келтіру; * Шолпы туралы жазған ақын - жазушылардың, сазгерлердің шығармаларымен танысу ;

Менің болжамым бойынша : Егер біз “ Шолпы ” атты ғылыми жобамызды кеңінен насихаттасақ , бұл ұлттық әшекей бұйымның қазақ қыздары арасында кеңінен қолданысқа енуіне жол ашар едік .

Қыз бала тәрбиесі

Бұрынғы кезде ата-бабаларымыз қыз баланы қорғап, періштедей аялаған. Қыз баланы кішкентайынан әдепті, инабатты етіп тәрбиелеген. Дана халқымыз бойжеткендерін пәле-жаладан, жамандықтан аулақ ұстап, сақтандырған. Осының бәрі қыз баланың қасиетін биіктетіп, сұлулық бастауына көтерілуіне жол ашады. Ерте замандағы Қыз Жібек, Баян сұлу,т.б. қазақ қыздары ерекше сұлу болған. Себебі, олар өз сұлулықтарын сақтап, қос бұрымын бұландатып жүрген .

«Зергер» парсы тілінен ауысқан «Зәргәр» сөзі. Парсы тілінде алтыннан, күмістен суырып, созған жіңішке сымды «зәр» дейді. Халық арасында зергерлер өте жоғары құрметке ие болып, елдің сүйікті адамына айналған. Қазақ зергерлері көбіне жеке – дара жұмыс істеп, өз өнерінің қыр – сырын ұрпақтан – ұрпаққа үйретіп отырған. Зергерлердің басты жұмысы – қоғамның барлық әлеуметтік топтарының сұранысына ие болған - әйелдердің әшекей бұйымдарын жасау. Ол тек эстетикалық сұраныстан ғана емес, сондай – ақ діни – идеологиялық, әдет – ғұрыптық, салт – дәстүрлік қажеттіліктен де туындап жатты .

Зергерлік бұйым түрлері де бірнеше түрлерге бөлінген. Соған тоқтала кеткенді жөн көрдім: 1. Шашқа тағылатын әшекей бұйымдар. 2. Қолға тағатын әшекей бұйымдар. 3. Мойынға және кеудеге тағатын әшекейлер. 4. Иыққа тағатын әшекей бұйымдар. 5. Белге тағатын әшекей бұйымдар. 6. Аяққа тағатын әшекей бұйымдар. Мойынға және кеудеге Белге тағатын Әшекейіне қарай әйелдің жасын, әлеуметтік тобын, қай аймақтан екендігін ажыратуға болады

Зергерлік бұйымдар

Шашқап Шаштеңге

Шашбау Шолпы

Шолпының да әшекей бұйымнан бөлек , өзіндік ерекше мақсаты болған . Бұларды оқи отырып , қазақтың даналығына еріксіз тәнті боласың .

Қоңыраулы шолпы таққан қыздар қатты күлсе , шолпы сыңғырлап , оқыс қимылдарға тосқауыл болған .

Шолпы арқаны түзу ұстап , сәнді жүруді үйрететін модель мектебінің рөлін атқарған .

Шолпының ауыр салмағы басты ауыртпай , емдік қасиетке ие болған .

Шолпы , шашбау сыңғыры қыз баланың үйге қарай келе жатқанынан хабар беріп , үлкендер жинақтала бастаған .

Шолпы салмағының әсерінен шаш ұзын боп өскен .

Шашбау – сәндік бұйым. Өрілген бұрымның ұшын бекітеді. Ол күміс тиын, маржан қадалған бауы бар күйінде кездеседі. Шашбауды күмістен қақтап жасайды, оған түрлі-түсті асыл тастарды орнатады, моншақ тізілген ұзын күміс шынжырлы бауы бар түрлері жиі тараған. Ол жасалған материалына байланысты алтын шашбау, күміс шашбау, тілла шашбау деп аталады. Халықтың ескі наным-сенімі бойынша,…