Қазақ қыздарының әшекейлері туралы ғылыми жоба, 9-сынып

Қазақстан Республикасының ғылым және білім министрлігі

Солтүстік Қазақстан облысы

Тайынша ауданы

«Петровка орта мектебі» КММ

Бағыты: Қазақ ұлттық әшекей бұйымдарының болашақ дамуы мен өркендеуі.

Секциясы: Этномәдениттану

Тақырыбы: « Қазақ қыздарының әшекей бұйымдарының, соның ішінде шолпының тарихы мен тәрбиелік мәні»

Авторы:Матченя Анастасия 9 «Б» сынып

Жетекшісі: Сарсембаева Анар Беркинбаевна

қазақ тілі пәнінің мұғалімі

2016 жыл

Мазмұны

І. Кіріспе ------------------------------------------------------------------------- 5 бет

ІІ. Негізгі бөлім ----------------------------------------------------------------- 7 бет 2. 1 Зергерлік бұйымдар дегеніміз не? --------------------------------- 6 бет

2. 2 Қазақ зергерлік бұйымдар тарихынан -------------------------- 7 бет

ІІІ. Зерттеу бөлімі: -------------------------------------------------------------- 8 бет

3. 1 Қазақтың ұлттық зергерлік өнері. -------------------------------- 8 бет

3. 2 Шолпының түрлері, жасалу жолы.-------------------------------- 11 бет

3. 3 Шолпының тәрбиелік мәні. ------------------------------------------- 13 бет

3. 4 Ақын - жазушылардың, сазгерлердің шолпы туралы жазған шығармалары. ----------------------------------------------------------------- 14 бет

ІV. Қорытынды ---------------------------------------------------------------- 16 бет

V. Пайдаланған әдебиеттер тізімі.------------------------------------------- 16 бет

VІ. Қосымша ---------------------------------------------------------------------- 18 бет

Аңдатпа Ғылыми жобаның негізгі мақсаты: “Шолпы” қазақ халқының көнеден қалған әшекей бұйымы екенін дәлелдеу; Шолпының түрлерін анықтап, оның тарихи құндылығын зерттей отырып, тәрбиелік мәнінің өте жоғары деңгейде екенін дәлелдеу: Ғылыми жобаның гипотезасы: Қыз баланың шашына тағатын ұлттық әшекейлерді пайдалану арқылы ұлттық салт - дәстүрімізді сақтау, жаңарту. Ғылыми жобаның зерттеу кезеңдері: 1. Халқымыздың тарихи құндылығы саналатын шолпының тәрбиелік мәнін дәлелдейтін ауыз әдебиеті үлгілерінен мәліметтер жинастырдым. 2. Шашқа тағатын ұлттық әшекей түрлерімен таныстым, жасалу жолын білдім 3. Жинаған әдебиеттерді талдадым. 4. Шолпының сән үлгісі ғана емес, өзіндік салт - дәстүрі бар екенін дәлелдедім. 5. Ұлттық әшекей - шолпы туралы жазған ақын - жазушылардың шығармаларымен таныстым, өз шығармаларын шолпыға арнаған сазгерлердің әндерімен таныстым. 6. Өзіндік пікір, тұжырым жасадым. Ғылыми жобаның зерттеу әдісі: Өзіндік тұжырым жасала отырып, салыстыру әдісі де қолданылды.

-теориялық (тақырыбымды ашу барысында ауыз әдебиеті үлгілеріне ақындардың шығармаларына шолу жасалды)

-.өзіндік тұжырым жасала отырып,салыстыру әдісі де қолданылды.

Интернет желісіне шолу жасалынды.

Энцеклопедиямен, әдеби кітаптар,журналдармен жұмыс.7- 9 сынып аралығында сауалнама жүргізілді. Сауалнама қорытындысы жасалынды.

Қазақ әдебиеті,технология, Қазақстан тарих пәні мұғалімдерімен консультация жүргізілді.

Ғылыми жобаның жаңашылдығы: Мемлекеттік деңгейде мәдени мұра бағдарламасы бойынша қамқорлық жасаланып, оқушыларға, студент жастарға қолөнер сабағына пайдалануға шағын журналдар шығарылса, қолөнер түрлері мектепте пән ретінде өтсе, жастардың келешекте іскерлігіне, ұлттық мәдениетті сүюіне ықпал жасары анық. Қазіргі заманғы құрбыларымның бұл ұлттық әшекей бұйымын қайта пайдалануында өзіндік пікірімді айтпақпын. Ұлттық салт - дәстүрімізден алшақтамауға, құрметтеуге, жаңартуға шақырамын.

2 І. Кіріспе Зерттеу жұмысының өзектілігі: Қолөнер – ғасырлар бойы дамып, қалыптасып келе жатқан қастерлі өнер, атадан балаға мұра ретінде бізге жеткен дәстүрлі де халық шығармашылығының сарқылмас қайнар көзі. Қандай халықтың қолөнері болса да оның тарихымен, қоғамдық құрылысы, әдет — ғұрпы, жөн- жоралғысы, салт — санасымен астасып қатар өркендейді. Қолөнер адам баласының көркемдікке, нәзіктікке , сұлулыққа деген ұмтылысын, сол бағытта табиғатты өзінше таңбалап бедерлеуін, сұлулықты іздеуге деген құштарлығын танытады. Сан қилы кезеңдерден өтсе де, көркемдік бейнелердің өзіндік ерекшеліктерін бұлжытпай сақтай отырып, ұрпақтан ұрпаққа мирас ретінде жалғасын тауып келе жатқан қолөнеріміздің ішіндегі киелі әрі күрделілерінің бірі – зергерлік өнер. Қазақ халқының ерте заманнан бастау алған зергерлік өнері халық өмірімен, тарихымен, шаруашылығымен тығыз байланыста дамып келеді. Адам баласы ежелден әшекей бұйымдарды киімнің ажырамас бөлігі ретінде санаған. Кез келген қыз-келіншектің зергерлік