Қазақ тілі мен әдебиетіндегі саралап оқыту мақаласы

Қазақ тілі және әдебиеті сабақтарындағы дифференциалды оқыту

Дифференциалды оқытуды жүзеге асыру үшін жүйелі түрде студенттерге күрделілігі әр түрлі жұмыстарды есептеуге беріп, оған қайтарылған жауаптарына назар аударуы, нәтижелерін арнаулы күнделік дәптерге жазу, басқа пән оқытушаларымен пікір алысып, студенттің өзімен сырласуы, ата-ананы одақтас етіп, ынтымақтастықты арттыру істің нәтижелі болуына мүмкіндік жасайды. Талапты, талантты студенттерге қосымша тапсырма беру, әдебиеттер, есептер жинағын, оқу құралдарын ұсыну, сонымен бірге талап-тілектеріне сай қосымша уақыт бөліп, бірлесе сынақ-тәжірибелер жасау, жаппай жасалатын зертханалық жұмыстар даярлауда көмекке шақыру, көрнекі көрсетілетін тәжірибелерді жасауда жәрдемдесу, біріге еңбек ету – дифференциалды оқытудың маңызды міндеті.

Сондай-ақ, сыныптан тыс жұмыстарда пәндік апталықтар өткізуде негізгі көмекшілер тағайындауға, жалпы басшылықты талапты, ұйымдастыру қабілеттері бар жас жеткіншектерге беріп, оларға тек бақылау жасау, қажетті кезеңдерде ғана ақыл-кеңес беріп, үйрету назардан тыс қалмағаны жөн. Оқытушы студенттерге көптеген тамаша кештерден ең қызықтысын іріктеп алудың тәсілдерін үйретуі тиіс.

Оқыту-тәрбиелеу жұмыстарын жүргізу барысында әрбір тоқсанда оқу үлгерімдеріне сай кейбір студенттерді тереңдетіліп оқытатын курсқа ауыстыру мүмкіндіктерін қарастырудың, шәкірттердің еңбектерінің лайықты бағаға ие болуын ойластырып, оларды жүзеге асырудың берері аз болмаса керек.

Кез-келген колледж студенттері түрлі даму ерекшеліктері мен дайындық дәрежесі, оқуға деген түрлі ынтасы мен қызығушылықтары бар, бірі-біріне ұқсамайтын дара тұлғалардан, түрлі жеке-психологиялық ерекшеліктері бар тұлғалардан тұрады. Көбінесе педагог оқуды студенттердің дайындығы мен дамуының орташа деңгейіне сай жүргізеді.

Кейбір студенттердің осы жас үшін икемділігі, ойлау жылдамдығы, жиынтықтау қабілеті. Тапсырмаларды шешуге шығармашылық бейіммен келуі жеткіліксіз болады, олар оқу материалын өтуде қалып қоя бастайды. Ал басқа «мықты студенттер», педагог сабақты «орташа» деңгейлі студенттерге бейімдеп өткізетіндігіне байланысты, өз күштерін толық пайдаланбай жұмыс істеуге мәжбүр болады, оқу тапсырмаларының жеңілдігіне үйреніп кетеді, алғашқы қиындықтар абыржуға, өз-өзіне деген сенімділіктің жоғалуына әкеледі. Аталған барлық факторлар «мықты» студенттердің өздерін дамытуда жасанды тежеуіне, оқуға деген қызығушылықтарының жоғалуына алып келеді, ал «әлсіз» студенттер үнемі оқудан қалып жүреді.

Бұл талаптар оқытуды жеке саралап оқуға бейімдеу қағидасы деп аталатын педагогикалық теориядан көрініс табады. Аталған міндет жалпы білім беретін колледждің қазақ тілі және әдебиеті сабақтарында саралап оқытуды тиімді жүзеге асырғанда мүмкін болып, шешімін табады, бұл оқыту жүйесі студенттердің қабілеттері мен мүмкіндіктерін ескере отырып оқу жоспары мен бағдарламаласын бөлуге мүмкіндік береді.

Саралап оқыту - бұл бір бағдарлама бойынша жұмыс, бірақ сынып-сағат жүйесі аясында қиындықтың түрлі деңгейінде әр студенттің тұлғасын дамыту мақсатында жұмыс жасайды. Саралап оқытудың басты мақсаты – бұл, оқытуды студенттің тұлғасын қалыптастыруға бағыттау, бұдан әр студентке ерекше назар аударылады, оның шығармашылық даралығы әр сабақта байқалады.

Колледж студенттеріне саралап оқытуды енгізу жұмысында, біз танымдық тапсырмаларды ретімен қиындатуды көздейтін және студенттердің дағдылары мен қабілеттерін, білім деңгейлерін ескеріп ұсынылатын игерімді оқу тапсырмаларын студенттерге беру мысалында жүзеге асырамыз. Алғашқы меңгеруден берік қалыптасқан дағдыға жету жолы түрлі студенттерде бірдей емес. Педагогтың тәрбиеші ретіндегі басты міндеті - басқаларына қарағанда ұзақтау тапсырмалары бар студенттердің тапсырмаларын қысқарту.

Колледжде түрлі деңгейлі оқыту негізінде саралап оқыту әдісін ұйымдастыру үшін біз студенттерді топтарға бөлуге мәжбүрміз. Студенттер бір-бірінен тапсырмаларды шешуді орындау кезінде байқалатын ойлау қабілеті сипатымен ерекшеленеді. Студенттердің басым бөлігі оқытушымен бірге тапсырманың мазмұнын түсінуге енді кірісе бастаған кезде, басқа, азғана топ оны қалай шешуді біліп отырады. Бір студенттер шешімнің бірнеше тәсілін таба білуге қабілетті болса, басқаларына тапсырманы жай ғана түсініп шешу үшін айтарлықтай көмек қажет болады. Деңгейлік…