қазақ тілі, Мұғалім кітабы 6 сынып

Қазақстан Республикасы Білім және ғылым министрлігі

Т.Н.Ермекова К.Ә.Бертілеуова Г.Б.Тоқтыбаева

ҚАЗАҚ ТІЛІ

Мұғалім кітабы

Жалпы білім беретін мектептің 6-сынып мұғалімдеріне арналған оқу-әдістемелік құрал

(МАКЕТ)

Ермекова Т.Н. ж.б. Қазақ тілі. Мұғалім кітабы: жалпы білім беретін мектептің 6-сынып мұғалімдеріне арналған әдістемелік құрал / Т.Н.Ермекова, К.Ә.Бертілеуова, Г.Б.Тоқтыбаева. – Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2018. – 260 бет

«Мұғалім кітабы» мұғалім жұмысына бағыт-бағдар беру, оқулықтағы, дидактикалық материалдағы мәтіндердің танымдық, тәрбиелік сипатын дұрыс аша білуге көмектесу, шығармашылық тапсырмалар ұйымдастыруға жол сілтеу мақсатын көздейді. Әдістемелік құралда жас мұғалімдерге көмек ретінде бірқатар сабақтардың қысқа мерзімді жоспары, сол сабақта қолдануға болатын оқыту технологиялары мен әдіс-тәсілдері де берілді.

© Ермекова Т.Н., Бертілеуова К.Ә., Тоқтыбаева Г.Б., 2018 © «Арман-ПВ» баспасы, 2018

Барлық құқығы қорғалған. Баспаның рұқсатынсыз көшіріп басуға болмайды.

АЛҒЫ СӨЗ

Құрметті ұстаз! Қазіргі білім беру жүйесіне қойылып отырған зор міндеттер ұстазға да, оқушыға да, оқулық авторларына да үлкен талап қойып отырғаны белгілі. Жаңартылған білім мазмұнына сай білім беруді ұйымдастыру ұстаз бен авторға теориялық білімге қоса ізденімпаздық пен шеберлікті, оқушыға игеру белсенділігі мен шығармашылықты арттыруға қатысты жауапкершілікті жүктеп отыр.

Оқушылардың жас ерекшеліктерінің танымдық мүмкіндіктеріне сәйкес әр оқу пәнінің, сабақтың мазмұны мен білім, білік, дағдыларының көлемін анықтайтын оқу-нормативтік құжат – бағдарламаға сүйеніп жасалған оқу материалдарын игерту ұстаздан жаңаша көзқарас пен үлкен ізденімпаздықты талап етеді. Байқағаныңыздай, «Қазақ тілі» пәнінің мазмұнына түбегейлі өзгерістер енді. Қазіргі «Қазақ тілі» оқулығы екі түрлі басты мақсатқа негізделген: бірінші мақсат бойынша қазақ тілінің құрылымы мен жүйесінің заңдылықтарын меңгертуді, дәлірек айтсақ, қазақ тілін оқушылардың жалпы білім алуының негізгі құралы ретінде; екінші мақсат бойынша олардың дүниетанымының қалыптасуының басты құралы ретінде оқыту бағытын ұстанады.

Кешен авторлары мұндай жауапты міндетті шешуге ұстазға көмек ретінде ұсынып отырған бұл кітапта сабақ жоспарларымен бірге әр сабақты өткізудің тиімді тәсілдерін ұсынуды жөн көрді. Бірақ бұл догма емес, мектеп мұғалімдері өздеріне қажеттісін сұрыптап, сынып ерекшелігіне қарай оқытудың тиімді тәсілдерін, оқулықтағы, жұмыс дәптері мен дидактикалық материалдардағы тапсырмаларды іріктеп қолдана алады.

Тыңдалым және айтылым айдары бойынша СД дискіде берілген аудиоматериалдардың жазба нұсқасы «Мұғалім кітабына» енгізілді.

«Қазақ тілі» оқу-әдістемелік кешенінің құрамына мыналар кіреді: 1. Оқулық 2. Мұғалім кітабы 3. Дидактикалық материалдар 4. Диктанттар мен мазмұндамалар жинағы

Кешен «Орта білім беру мазмұнын жаңарту аясында негізгі орта білім беру деңгейінің 5- 9-сыныптарына арналған оқу бағдарламасына» (Астана, 2016) сәйкес жазылды.

ОҚУ МАҚСАТТАРЫНЫҢ ЖҮЙЕСІ

1) тыңдалым және айтылым: 1. Болжау 6.1.1.1 – мәтіннің атауын талқылау және алғашқы бөлігін тыңдау арқылы көтерілетін мәселені болжау. 2. Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді талдау

6.1.2.1 – әлеуметтік-мәдени, ресми-іскери тақырыптарға байланысты диалог, монологтердегі (нұсқаулық, құттықтау, хабарландыру, өмірбаян, жаңалық, сұхбат) көтерілген мәселені талдау. 3. Мәтіннен ақпаратты анықтау

6.1.3.1 – тыңдалған мәтіннің мазмұнын түсіну, детальді ақпаратты анықтау. 4. Негізгі ойды анықтау

6.1.4.1 – мәтіннің құрылымдық ерекшелігіне назар аудара отырып, жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау. 5. Тыңдалым материалы бойынша жауап беру және бағалау

6.1.5.1 – тыңдалған мәтін мазмұны бойынша жалпы және нақты сұрақтарға жауап беру, мәтіндегі ақпаратты шынайы өмірмен байланыстыру.

6. Сөйлеу мәдениетін дамыту

6.1.6.1 – коммуникативтік жағдаятқа сай ресми сөздер мен тіркестер, дайын тіркестер мен терминдерді орынды қолданып, диалогке қатысу, ойын анық жеткізу. 2) оқылым:

1. Ақпаратты түсіну 6.2.1.1 – мәтіннен негізгі және қосымша, детальді ақпаратты анықтау, түсіндіру. 2. Мәтіннің стильдік ерекшелігін тану

6.2.2.1 – ауызекі сөйлеу және көркем сөйлеудің стильдік ерекшеліктерін қолданылған тілдік құралдар арқылы тану. 3. Мәтіннің жанрлық ерекшелігін ажырату

6.2.3.1 – ауызекі сөйлеу этикеттері мен көркем сөйлеудің құрылымдық және жанрлық ерекшеліктерін ажырату. 4. Мәтіндерге салыстырмалы анализ жасау

6.2.4.1 – ауызекі және ресми стильдегі мәтіндердің тақырыбын, мазмұнын, тілдік ерекшелігін салыстыру.

5. Мәтін бойынша сұрақтар құрастыра білу

6.2.5.1 – мәтіннен негізгі және қосымша ақпаратты, көтерілген мәселені анықтауға бағытталған нақтылау сұрақтарын құрастыру.

6. Оқылым стратегияларын қолдану

6.2.6.1 – оқылым стратегияларын қолдану: комментарий жасау, іріктеп оқу, рөлге бөліп оқу.

7. Әртүрлі ресурс көздерінен қажетті ақпарат алу

6.2.7.1 – энциклопедия, сөздік, балаларға арналған газет- журналдардан қажетті ақпараттарды алу, авторына сілтеме жасау.

3) жазылым: 1. Жоспар құру 6.3.1.1 – Әртүрлі жанрдағы мәтіндерді жазу үшін құрылымын ескере отырып, қарапайым жоспар құру. 2. Әртүрлі жанрда мәтіндер құрастыру

6.3.2.1 – жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай құрылымын сақтай отырып, мінездеме, құттықтау, өмірбаян құрастырып жазу. 3. Жазба жұмыстарын 6.3.3.1 – ұсынылған тақырып бойынша деректер жинақтай

әртүрлі формада ұсыну отырып, графиктік мәтін (диаграмма, кесте, сызба) түрінде құрастыру. 4. Эссе жазу 6.3.4.1 – эссе тақырыбынан ауытқымай, абзац түрлерін жүйелі құрастырып, көтерілген мәселе бойынша келісу-келіспеу себептерін айқын көрсетіп жазу. («келісу, келіспеу» эссесі) 5. Оқылым және тыңдалым материалдары негізінде жинақы мәтін (компрессия) жазу

6.3.5.1 – оқылым және тыңдалым материалдары бойынша негізгі ойды білдіретін сөйлемдерді іріктей отырып, жинақы мәтін жазу.

6. Мәтіндерді түзету және редакциялау

6.3.6.1 – мәтіндегі орфографиялық және пунктуациялық қателерді сөздіктерге, емле ережелеріне сүйеніп, түзету, редакциялау. 4) әдеби тіл нормаларын сақтау:

1. Орфографиялық норма

6.4.1.1 – тақырып бойынша жеке сөздер, бірге, бөлек және дефис арқылы жазылатын сөздерді орфографиялық нормаға сай жазу. 2. Орфоэпиялық норма 6.4.2.1 – екпіннің түрлерін (сөз екпіні, тіркес екпіні,

логикалық екпін) сөз және сөйлем ішінде орынды қолдану. 3. Лексикалық норма 6.4.3.1 – көнерген сөз, эвфемизм, дисфемизм, неологизм, термин, диалект сөз, кәсіби сөз, табу сөздердің қолданыс аясын түсіну және ажырата білу. 4. Грамматикалық норма

6.4.4.1 – сөйлемдегі есімдіктің қызметін түсіну, есімдікті зат есім, сын есімнің орнына қолдану. 6.4.4.2 – етістіктің етіс түрлері мен салт-сабақты етістіктердің тіркесімдік мүмкіндігін ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану. 6.4.4.3 – үстеудің мағыналық түрлерін ажырату, синонимдік қатарларын түрлендіріп қолдану. 5. Пунктуациялық норма

6.4.5.1 – қазақ тіліндегі тыныс белгілерінің түрлері мен қызметін (даралаушы) түсіну, дұрыс қолдану.