Қазақ тілі пәнінен тапсырмалар жинағы көрнекілік

Сабаққа қойылатын талаптар Қазіргі таңдағы мектептерде қойылатын талаптардың күрделенуімен бірге сабақтар талаптары да нақтылана, айқындала түсуде. Бұл талаптарды негізгі төрт топқа бөліп қарастыруға болады: тәрбиелік, дидактикалық, психологиялық және гигиеналық. Бұлай топқа жіктеудің мәні оқу – тәрбие процесінде бұл талаптардың өзара тығыз байланыстылығында және бір – бірін толықтырып, ықпал етіп отыратындығында. Дидактикалық талаптар: сабақтың ұқыпты, айқын, дұрыс ұйымдастырылуы, оқушылар алдындағы тақырыптың дұрыс таңдап алынуы, білімдік және тәрбиелік мақсаттармен қатар сабақтың нақты тапсырмаларын ұтымды жүргізіп пайдалануына әсер етеді. Бұл талаптар сабақ жоспары мен тақырыптық жоспардың жақсы жасалуына байланысты. Сабақ жоспарында сабақтың тақырыбы, мазмұнының қысқаша жоспары, білімдік және тәрбиелік мақсаты мен тапсырмалар, құрал – жабдықтар, көрнекіліктер, сабақтың құрамының кезеңдік түрлері, оқыту әдістері мен дидактикалық әдіс – тәсілдердің түрлері жазылады. Сабақ жоспарын жасаған уақытта мұғалім сол өтілетін тақырыбының мазмұнына сай оқыту әдісін дұрыс таңдай білуі тиіс. Мұғалімдер оқыту әдістерінің жіктелуіне түрлі жол таба білуі керек. Ғылыми әдебиетте жіктеудің 20 –

1. Ауызша (әңгіме, кеңес, дәріс, кітаппен жұмыс) 2. Көрнекілік (суретпен сипаттау, картамен жұмыс) 3. Зертханалық тәжірибелік жұмыстар. Бұл жүйе білім алудың негізгі түпнұсқасына негізделген. Егер балалардың есту қабілеті арқылы ақпараттың 20 пайызын, көру қабілеті арқылы 40 – 60 пайызын қабылдай алатынын ескерсек, бұл әдістердің тиімді екеніне дау жоқ. Сабақта мұғалімнің шеберлігі оқыту әдістемесін жақсы меңгеруімен қатар педагогикалық ғылымдағы жаңа әдіс – тәсілдер мен шығармашылық жұмыстарды ұтымды пайдалануынан да көрінеді.

Оқу – тәрбие жұмысындағы нәтижеліліктің басты белгілері мұғалімнің жеке білімділігі, шеберлігі, өмір танымы, өз пәніне шәкірттерін иландырып қызықтыра білуінде. Ең бірінші, мұғалім өз пәнін сүйетін, терең білімді, шығармашылықпен жұмыс істейтін, ізденгіш, әдіскер,

шебер болуы керек. Оның үстіне өз пәнін талдай алатын теориялық білімі мол, сауатты болуы шарт.

Екіншіден, шәкірттермен қарым – қатынасының жоғары мәдениеттілігі талап етіледі. Мұғалім шәкіртімен терезесі тең адамдай сөйлесіп, оларды өз ойларын қысылмай – қымсынбай айтуғв, пікірін еркін, ашық айтуға тәрбиелеп отыруы керек. Оқушы мұғалім қойған талапты зорлықпен емес, саналылықпен орындасын. Сонда ғана оқу да, тәрбие де арнасына түседі.

Технологиялық талаптар: Мұғалім өзі сабақ беретін сыныбындағы оқушылардың ойлау қабілетін, есте сақтауын, айтып жеткізуін, сабаққа ынта, көңіл қоюын, ерік – жігерін, т.б психологиялық қабілеттерін ескеруі қажет. Оқушы мен мұғалімнің психологиялық жағдайы сабақ үрдісіне ерекше әсерін тигізеді.

Мұғалімнің көңіл – күйі, жинақтылығы, жүріс – тұрысы оқушыларған берілп, оқу еңбегінің дұрыс немесе бұрыс болуына тікелей әсер етеді. Сондықтан мұғалім өз бойындағы әр түрлі психикалық, эмоциялы көңіл – күйлеріне ерік бермей өзін тежеп ұстауы қажет. Оқушылардың жеке басын танып, зерттеу арқылы сабақ үстінде оларды мадақтап, қолдап, көмек беріп және сол сияқты сабаққа үнемі қатысып отыруын ескеру мұғалімнің назарынан тыс қалмауы қажет.

Гигиеналық талаптар: Сынып бөлмесіндегі гигиеналық талаптардың сақталуы, қалыпты температура мен жарықтың мол түсуі – балалар денсаулығының кепілі. Мұғалім оқушыларға шектен тыс физикалық немесе миға, жүйкеге салмақ салатындай ауыр тапсырмаларды бермеуі керек. Ақыл – ойдың тежелуі мен зорығуы сабақтың бір сарыннда болуына әкеп соқтырады. Ақпаратты қабылдауды өмірлік тәжірибемен ұштастырмауы дұрыс емес. Ең бастысы, қатаң ескеру қажет. Мұндай үзіліс оқушының демалып, әр түрлі органдарының қалыпқа келуіне әсер етеді.

Сабақтың үш мақсаты: Білімділік: оқушыларды білім, білік, дағды жүйесімен қаруландыру.

Тәрбиелік: оқушылардың ғылыми дүниетанымын, тұлғаның адамгершілік қасиетін, көзқарастары мен сенімін қалыптастыру.

Дамытушылық: оқыту кезінде оқушылардың танымдық қызығушылығын, шығармашылық қабілеттерін, жігерін, көңіл – күйін, тілі, жадысы, ынтасы, қиялы мен қабылдауы сияқты танымдық қабілеттерін дамыту.

Сабақтың негізгі компоненттері: 1. Ұйымдастырушылық – сабақ бойы сыныпты

ұйымдастыру, оқушыладың сабаққа дайындығы, тәртіп. 2. Мақсаттылық - оқушылар алдына сабақ мақсаты

мен оның жеке кезеңдерінің мақсатын қою. 3. Ынталандырушылық – оқылатын оқу материалының

берілген тақырып бойынша да, жалпы курс бойыншга да маңыздылығын анықтау. 4. Коммуникативтілік – мұғалімнің сыныппен қарым –

қатынас деңгейі. 5. Мазмұндық – оқылатын, бекітілетін, қайталанатын,

өздік жұмыстар және т.с.с материалдарды таңдау. 6. Технологиялық – сабақ типіне, берілген тақырыпқа,

берілген сыныпқа арнап тиімді оқыту түрін, әдісі мен тәсілдерін таңдау. 7. Бақылау – бағалаушылық – сабақтағы оқушы іс -

әрекетін бағалауда оны белсенділікке ынталандыру, танымдық қызығушылығын дамыту үшін пайдалану, қолдану. 8. Аналитикалық (талдау) – сабақты қорытындылау,

сабақтағы оқушылардың іс - әрекетін талдау, сабақты ұйымдастыру бойынша өз әрекетінің нәтижесін талдау. Мұғалімнің сабаққа дайындалуы. Сабаққа дайындық барысындағы мұғалім әрекетінің алгоритмі. 1. Сынып оқушыларының ерекшелігін есепке алу:

 Сынып деңгейі;  Оқушылардың пәнге қызығушылығы;  Сыныптың жұмыс қарқыны;  Білім, білік, дағдының қалыптасуы;  әртүрлі жұмыс әрекетіне қарым – қатынасы;  оқу жұмысының әр түріне, сонымен қатар дәстүрден тыс жұмыстар түрлеріне қатысы;  оқушылардың жалпы тәртібі. 2. Жеке ерекшеліктерді есепке алу:

 Жүйке жүйесінің типі;  Тіл табысушылығы;  Көңіл – күйдің өзгеруі, эмоционалдығы;