Қазақ тілін инклюзивті оқыту әдістемесі туралы мақала

ҚАЗАҚ ТІЛІН ИНКЛЮЗИВТІ ОҚЫТУДЫҢ ТИІМДІ ӘДІСТЕРІ

Абай атындағы Қазақ ұлттық педагогикалық университеті

Қазақстан/Алматы

Жәмиева Ақгүл, Сариева Әсел- 6В01701- “Қазақ тілі мен әдебиеті” мамандағының 3 курс (3 жылдық) студенті

Ғылыми жетекші: аға оқытушы Бақбергенова Р.Қ.

Инклюзивті білім беру aясындa әрбір мұғaлімнің ерекше білім қaжеттілігі бaр оқушылaр кaтегориясын білуі және олaрдың мүмкіндіктеріне сәйкес оқыту әдістемелерін меңгерулері шaрт. Осы мақсатта мақаламызда қазақ тілін инклюзивті оқытудың тиімді әдістерін қарастырдық. Зерттеу барысында халықаралық және отандық ғылыми мақалалардағы, оқулықтарда келтірілген педагогика және психологиялық, әдістемелік мәселелер және оларды шешудегі ұсыныстар қолданылды. Зерттеу нәтижесінде оқытушыларға арналған қазақ тілін тиімді оқыту лайфхактары жазылды.

Түйін сөздер: инклюзивті орта, білім беру стандарты, мультимедиялық ресурстар, моторика, лайфхак.

Қaзіргі Қaзaқстaн жaғдaйындa мемлекеттік сaясaттың мaңызды бaсымдықтaрының қaтaрынa бaрлық aдaмдaрдың білім aлу құқықтaрының теңдігі жaтaды. Білімнің жалпыға ортақ, қолжетімді болуын қaмтaмaсыз ететін aлғышaрт – инклюзивті орта. Инклюзивті оқыту стратегиялары, сыныпты басқару және оқытудың әртүрлі қажеттіліктерін түсіну бойынша үздіксіз оқытуды және оқытушылардың біліктілігін арттыруды қамтамасыз ету. Бұл мұғалімдердің инклюзивті оқу ортасын құру үшін қажетті білім мен дағдыларға ие болуын қамтамасыз етеді [1,9].

Мақалада 7-сынып оқушыларына қазақ тілі пәнін инклюзивті оқыту әдістемесін қарастыратын боламыз. Білім беру стандарттары, бекітілген оқу жоспары бойынша қазақ тілі оқу пәнін оқытудың негізгі міндеттері:

- өмірлік қажеттіліктерінде коммуникативтік әрекеттер түрінде (тыңдалым/айтылым, оқылым, жазылым) сауаттылықпен қолдану дағдыларын қалыптастырады;

- тіл бірліктерінің қарым-қатынас құралы болу, ойды білдіру, таным құралы болу, ақпаратты сақтау құралы болу қасиеттерін функционалдықкоммуникативтік бағдарда танып біледі, соған лайықты машықтар мен дағдыларды қалыптастырады;

- тіл сауаттылығы мен сөйлеу сауаттылығын, сөз байлығын, басқалармен еркін қарым-қатынасқа түсу;

- мәтіндерге қойылған мақсатқа сәйкес қорытынды, синтез, анализ жасау дағдыларын қалыптастыру.

Аталаған оқу міндеттері орындалу үшін қажетті оқыту әдіс-тәсілдері:

Жеке мақсаттар қойыңыз.

Мәселен қазақ тілі пәні бойынша 7-сыныпта жалпы 72 сабақ, 10 лексикалық, 10 граммтикалық тақырып өтіледі. Оқу жоспарына сай әр сабақ бойынша нақты, өлшенетін, қол жеткізуге болатын, өзекті және уақытқа байланысты мақсаттар қойылады. Одан өзге инклюзивті білім беруде академиялық жетістіктерге, әлеуметтік дағдыларға, моторикаға, қарым-қатынасқа және тәуелсіздікке байланысты мақсаттарды қарастырыңыз.

Дұрыс бағалау мен ынталандыру:

Әр баланың қабілеттерін, күшті жақтарын және жетілдіру бағыттарын мұқият бақылаңыз. Қазақ тілін инклюзивті оқыту жоғары психологиялық біліктілікті де талап етеді. Ата-аналармен, қамқоршылармен және мамандармен бірге баланың медициналық тарихы, қалауы және кез-келген нақты өмір сүру жағдайлары туралы ақпарат жинаңыз. Балаға дұрыс пікір айту, оң баға беру арқылы ынталандырыңыз.

Деңгейлік тапсырмала беру:

Сабақ уақытында бала стресске түсіп кетпеуі үшін, әр оқушыға деңгейіне сәйкес тапсырмалар беріңіз. Уақыт өте келе, бала бірінші деңгейден екінші деңгейге оңай өтіп отырады. Яғни, сабақ барысында жеңілден қиынға, қарапайымнан күрделілікке, белгіліден белгісізге көшу сияқты оқытудағы түсініктілік принципін қолдану тиімді.

Қарым-қатынас, әлеуметтік дағдыларына көңіл бөлу:

Әр баланың ерекше қажеттіліктерін ескере отырып, қарым-қатынас дағдыларын дамыту бойынша әртүрлі форматта сабақтар өткізген дұрыс. Қажет болса, қосымша және балама…