Қазақ тілін өзге ұлт өкілдеріне оқыту әдістемесі

Маханов Руслан Жалғасбайұлы-орталық директоры. Білімі –жоғары. Қызылорда қаласындағы Қызылорда «Болашақ» университетінің педагогика факультеті, география мамандығын бітірген. І (бірінші) санаттағы ұстаз. ҚР білім берудегі өзінің жаңашылдық жоғары кәсіби шеберлігі үшін төсбелгі иегері.

Қазақ тілін өзге ұлт өкілдеріне оқыту кезінде әртүрлі тәсілдерді қолдану және тіл дамыту әдістемесі

Қазіргі таңда жаңа технологияларды қолдана отырып, тыңдаушылардың сабаққа деген қызығуышылығы мен ынтасын дамытуға болады. Әр ұстаз сол білім ордасының айнасы. Тыңдаушыларға қазақ тілін үйретуде жақсы жетістіктерге жетуі үшін: біріншіден, пәнді үйрет ; екіншіден, мазмұнды, бағдарлама мен оқулықтар; үшіншіден, әрі тиімді, әрі пайдалы инновациялық технологияларды пайдалана білу керек. Сабақтың қызықты, сапалы өтуі тікелей оқытушының шеберлігіне байланысты болады. Қызығушылықты арттыруға арналған қазіргі кезде көптеген технологиялар бар. Қазіргі кезде тілді коммуникативтік оқыту мәселесіне ерекше назар аударуда. Өзге ұлт өкілдеріне қазақ тілін оқытудың жаңа технологиясы тілдің коммуниктивтік қызметін ескере отырып, оны коммуникативтік танымдық жағынан меңгертуді көздейді. Коммуникативтік оқыту технологиясы дегеніміз пікір алысуға негізделген әдістеме. Қазақ тілін оқытуда коммуникативтік мақсатқа жетуде ауызша сөйлеудің маңызы зор. Сөйлеуге үйрету үшін қажетті ситуацияларды мынадай жолдармен беруге болады:

а) «көз алдыңа елестетіп көр», «қиялдап көр» деген сияқты т.б. тапсырмалар арқылы жағдаяттар құру;

ә) белгілі бір жағдаятты жасайтын сурет немесе ситуацияны дамытатын, күшейтетін суреттер тізбегіне қарап, соның көмегімен сөйлеу;

б) күнделікті өмірдегі болып жатқан жағдайға ұқсас нәрселерді сипаттау.

Сабақ барысында байқағанымыз, түрлі суреттер, ситуациялық сұрақтар, жарыс сабақтар тыңдаушылардың бойындағы қызығушылықты оятса, екіншіден, өз ойларын жеткізе білуге дағдыландырады, белсенділігін, ынтасын арттырады. Және де күнделікті өмірдегі болып жатқан құбылыстар, қоршаған ортамен байланысты, т.б. да түрлі сұрақтар сөйлеу тілінің дамуына зор ықпал етеді. Ал, адамдар тілді сөйлем түрінде қолданғанда ғана бірін-бірі түсініп, пікірлесе алады.Тыңдаушыларды белгілі бір дәрежеде сөйлеуге, өз ойын басқаға жеткізе алатын, біреудің сөйлеген сөзін, жазғанын түсіне алатын дәрежеге жеткізу үшін, алғашқы сабақтан бастап сөйлем түрінде үйретілуі тиі. Себебі, жеке атау тұлғалы сөздер де, грамматикалық формалар да өзара бір-бірімен байланысып, сөйлем құрамына енгенде ғана тұтас аяқталған ойды білдіре алады. Әр ұстаз өз бетінше топпен жұмыстың жаңа тәсілдерін ойлап таба алады. Тыңдаушыларға бір-біріне сұрақ қойып және оған жауап беруді үйрететін, жұптасып жұмыс істеу әдісін сабақтарда жиі қолданылады. Қазақ тілі сабақтарында қолданылатын тәсіл – «Жағдаяттарды шешу». Мысалы, «Менің досым» тақырыбы бойынша тыңдаушыларға мынандай жағдаят ұсынылады.: