Қазақ тілінде экологиялық мәдениетті қалыптастыру әдістері 3 сынып

3-СЫНЫП ҚАЗАҚ ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА ОҚУШЫЛАРДЫҢ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ МӘДЕНИЕТІН ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ ӘДІС – ТӘСІЛДЕРІ

Төлен А.Е. – Абай атындағы ҚазҰПУ,

«6В01304-Бастауыш білім беру көптілділікпен» мамандығының 4курс студенті

Ғылыми жетекші: Жумаш Ж.Е. – PhD, аға оқытушы

Экологиялық мәдениет адамның сезімін тәрбиелеуден, экологиялық сананы қалыптастырудан туындайды. Экологиялық тәрбие мен білім беру – жан-жақты қарастырылуы тиіс көп сатылы үдеріс. Атап айтқанда, біріншіден, адам мен қоғамның табиғатқа ықпалы жағдайында ғылыми білім жүйесін қалыптастыру, екіншіден, жеке тұлғаның адамгершілік дүниетанымын тәрбиелеу, үшіншіден, жеке тұлғаны қалыптастыру мәселелеріне назар аудару қажет.

Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңында экологиялық тәрбие ұғымына «алған экологиялық білімдер негізінде қоршаған ортаға ұқыпты қарау және табиғат байлықтарын ұтымды пайдалану» деген анықтама берілген [1]. Ал, бұл болса, окушылардың оқу-танымдық іс-әрекетін тиімді ұйымдастырып, олардың бойына елге, жерге деген сүйіспеншілікті ұялату болып табылады.

Қазіргі жас ұрпаққа экологиялық білім үздіксіз беріліп отыруға тиіс. Өйткені ол қоғамды дамытудың қажеттілігі. Экологиялық білімді бала санасына сіңіре білгенде ғана табиғаттың қадір қасиетін бағалайтын, жер, су, ауаны ластауға, қиянат жасауға жол бермейтін, өз халқының болашағын ойлайтын адамгершілігі мол азамат тәрбиеленеді.

Табиғатқа жанашыр болу – адамзат қоғамына, оның келешегіне жанашыр болу деген сөз. Сондай-ақ, оқушыларға экологиялық білім берудегі негізгі орындардың бірі – жалпы орта білім беру болып табылады. Мектепте жас ұрпақ өзін қоршаған табиғаттың сыр-сипатын оқып-біліп қана қоймай, табиғатты қорғау жолына үйрететін экологиялық тәлім-тәрбие де алу керек. Өйткені, орта мектепті бітіретін әр жеткіншек табиғат пен адам арасындағы алуан қарым-қатынастың мәнісін нақты пайымдай алатын сатыға көтерілуі тиіс.

Қазақ халқының бала тәрбиесі жөнінде атам заманнан жиған мол тәжірибесі бар. Баланы ерте бастан әдептілікке, имандылыққа, еңбек сүйгіштікке, мейірім, қайырымдылыққа, табиғатты сүюге тәрбиеледі.

Қазіргі кездегі қоғам мен табиғат арасындағы тәуелділіктің бүгінін терең түсініп, келешегін болжай білетін экологиялық сауатты мен жікологиялық мәдениеті дамыған адам тәрбиелеу үшін окушыларды экологиялық ұғымдар жүйесін қамтитын біліммен қаруландыруымыз керек.

Экологиялық білім мен тәрбиесі аз адамда экологиялық сана болмайды, экологиялық сана төмен адамда қоршаған ортаға деген жанашырлық болмайды. Сондықтан экологиялық тәрбиені бесіктен белі шыққаннан бастап, есі кіргенде санасына қалыптастыру, яғни балабақшадан жоғары қарай сатылай дамыту керек.

Қалыптасқан білім деңгейіне сәйкес табиғи орта туралы жауапкершілік сезім, туған табиғатқа жалпы халықтық қазына деп қарайтын көзқарас пен табиғатты сақтау талаптарын ескере отырып, оқушылардың табиғаттағы жеке мінез-құлық мәдениетін қалыптастыру керек.

Ғалымдардың, әдіскерлердің, психологтардың айтуынша оқушылардың экологиялық мәдениетін бастауыш сыныпта, оның ішінде үшінші сыныпта қалыптастыру қажет. Өйткені бұл шақта бала ақпараттың дұрыс не бұрыс екенін түсінеді, талдау жасау білігі бар, белгілі бір қызығушылық таныта алады.

3-сынып оқушыларының ерекшеліктері[2]

Табиғатты қорғау қарапайым дүниеден басталады. Мәселен, жас ұрпақты табиғатты қорғауға баулуды бастауыш сыныптың қазақ тілі сабақтарынан бастауды жөн көрдім. Осы бөлімде табиғат пен қоршаған ортаны қорғауға, жалпы оқушылардың экологиялық сауатын, мәдениетін ашудың жолдарын ұғындыруға арналады.

Интерактивті әдістер қолданылған қазақ тілі сабақтарында сыныпты екі немесе үш, төрт ұялы топтарға бөліп, барлығына бірдей бір тапсырма не әр ұялы топқа бөлек-бөлек тапсырма беруге болады [3]. Осылайша сабақты қызықты, танымдық етіп өтуге болады.