Қазақ тілінің стильдері туралы сабақ жоспары

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:10 Сабақтың тақырыбы : Қазақ тіліндегі стильдер туралы Сабақтың мақсаты : а) қазақ тіліндегі стильдер туралы түсінік бере отырып, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру; ә) түрлі әдістерді пайдалана отырып, балаларды тапқырлық ,жылдамдық есте сақтау қабілеттерін арттыру; б) сабақ барысында оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға машықтыру; Сабақтың түрі : Жаңа сабақты игерту Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,суреттер Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих Сабақтың барысы : а) Ұйымдастыру кезеңі : Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. ә) Үй тапсырмасын пысықтау : Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын. б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Қазіргі біз кеңінен қолданып жүрген қазақ әдеби тілі — стильдік- жанрлық тармақтары айқын, ауызша және жазбаша түрде қызмет ететін тіл. Мәдени жұртшылықтың бәріне ортақ нормасы бар, қоғамдық өмірдің барлық саласында белсенді қолданысқа ие.

Қазаң әдеби тілінің бес түрлі стильдік тармақтары қалыптасып сараланған: білім мен ғылым саласында -ғылыми стиль, басқару мен құқықтық, іскерлік саласында - ресми іс-қағаздар стилі, қысқаша айтқанда, ресми стиль, әдебиет пен өнерде - көркем әдебиет стилі, бұқаралық ақпарат саласында - публицистикалық стиль, тұрмыстық қарым-қатынаста - сөйлеу тілі стилі. Қазақ әдеби тілінің стильдік тармақтары, түптеп келгенде, үлкен екі арнаға саяды. Жоғарыда аталған публицистикалық стиль, ғылыми стиль, ресми стиль, көркем әдебиет стилі - кітаби тіл стильдері деп аталады. Кітаби тілдің осы айтылған стильдері жазбаша және ауызша түрде де қызмет атқарады. Ал сөйлеу тілінің стильдік тармақтары болмайды. Қарым- қатынас, негізінен, ауызша түрде жүзеге асады.

Стиль - сөйлеп отырған жанның өз лебізін коммуникативтік талапқа сәйкес, қарым-қатынас мақсатына сай құра білуі. Бұл жағдайда лебіз иесі қолданыс қажеттілігіне қарай белгілі бір стильді пайдаланады.

Көркем әдебиет стилі

Іс қағаздар стилі Ғылыми стиль Публицистикалы қ стиль

Жаттығумен жұмыс: 17-жаттығу . Мәтінді көшіріп жазып,стилін айқындап,бірінші абзацтағы ойды ауызекі стилде айтып беріңдер. Қарамен жазылған сөйлемдерге синтаксистік талдау жасаңдар. Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін.

Тіл стильдері

Ауызекі сөйлеу Кітаби тіл стилі

Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады. Үйге тапсырма : 18-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9 Сабақтың тақырыбы : Ауызекі сөйлеу стилі Сабақтың мақсаты : а) қазақ тіліндегі ауызекі сөйлеу стилі туралы түсінік бере отырып, оқушылардың сабаққа деген қызығушылығын арттыру; ә) түрлі әдістерді пайдалана отырып, балаларды тапқырлық ,жылдамдық есте сақтау қабілеттерін арттыру; б) сабақ барысында оқушылардың білімін бақылау арқылы сауатты жазуға машықтыру; Сабақтың түрі : аралас сабақ Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар,қосымша материалдар т.б Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих Сабақтың барысы : а) Ұйымдастыру кезеңі : Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. ә) Үй тапсырмасын пысықтау : Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын. б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Күнделікті қарым-қатынас, негізінен, ауызекі тілдесу арқылы жүзеге асады. Ауызекі сөйлеу барысында өзіндік мақсат, тілдік құрылым, қолданыс ерекшеліктері байқалады.

Ауызекі сөйлеу стилі

Сөйлеу тілінің бұл сипаттарын жазушылар көркем әдебиетте кейіпкердің бейнесін ашып, мінезін таныту мақсатында әдейі пайдаланады. Жаттығумен жұмыс: 22-жаттығу. Мәтінді оқып стилдерді анықтаңдар. Талдау жұмыстары:

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік

сипаты

Тілдік амал-тәсілдері, сөйлеу

тілі

і і

Кеңесу, көзбе-көз тілдесу мен пікірлесу, ой бөлісу.

Еркін әңгіме- сұхбат, дауласу, көпшілік алдында сөйлеу кезінде қолданылад ы.

Сөздер мен сөз тіркест ерін еркін қолдан у, даярлы қсыз өткізіл

Лексикалық ерекшеліктері. Қарапайым, бейтарап, диалект, кәсіби, ауыспалы мағынадағы бейнелі сөздер, метонимия, эвфемизм еркін қолданылады. Фонетика- морфологиялық ерекшелік. Дыбыстарды түсіріп айту, оқшау сөздер мен эмоционалды- экспрессивті, қысқарған сөздер қолданылуы. Синтаксистік ерекшеліктер. Сұраулы, лепті, толымсыз, риторикалық сұраулы сөйлемдер

томар

Бірыңғай жуан буынды сөз Т- қатаң Екі буыннан тұрады: ашық,бітеу О- жуан ,еріндік,ашық Буын үндестігі бар М-үнді Томар түрінде тасымалданады А- Жуан,ашық,езулік Екпін соңғы буында Р-үнді Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін. Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады. Үйге тапсырма : 27-жаттығу.

Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9

Сабақтың тақырыбы : Көркем әдебиет стилі Сабақтың мақсаты : қазақ тіліндегі ауызекі сөйлеу стилі туралы түсінік беру; оқушылардың ой-өрісін,сана-сезімін,белсенді ойлау дағдыларын жандандырып,сыни тұрғысынан ойлау материалдарын қолдана отырып қызығушылығын арттыру,білімін дамыту,сауаттылыққа баулу,сабаққа ынталандыру; оқушының тіл байлығын дамыту арқылы тілдік құрлымдарды өз бетінше талдап меңгере білу,іс-әрекет,ізденімпаздық дағдыларын қалыптастыру. Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, қосымша материалдар т.б Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих Сабақтың барысы : а) Ұйымдастыру кезеңі : Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. ә) Үй тапсырмасын пысықтау : Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқушыларға өткен тапсырма бойынша бірнеше сұрақтар қоямын б) Жаңа сабақты түсіндіру.

Көркем әдебиет стилі

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік

сипаты

Тілдік амал-

тәсілдері

Шынайы өмір шындығын суреттеу, зат, құбылыстард ы бейнелеу арқылы оқырман сезіміне әсер ету, ой тудыру.

Көркем шығармалард а қолданылады.

образды мәндегі қолданыс, эмоцио- налды- экс- прессив

Сөздердің әртүрлі ауыспалы мағынадағы қолданысы, көркем- дегіш, бейнелеуіш, суреттеме (теңеу, метафора, метонимия, антитеза, т.б.) құралдары еркін қолданылады. Шығарманы шынайы беру мақсатында диалект, кәсіби, ауыспалы мағынадағы бейнелі сөздер мен сөйлеу тілін де қолданады. Көп жанрлы (проза, драма, поэзия, т.б.). Әр жазушының өзіндік стилі болады Ол әр

Көркем әдебиет стилі - әдеби шығармалар арқылы бізге өте таныс стиль. Біз өзімізді еліктіріп әкеткен қызық кітаптардың жан дүниемізге қалай әсер еткенін еске түсірейікші. Кейіпкермен бірге қуанып немесе мұңайып, жылап та қалған кезіміз болды емес пе? Жазушы шығарманы әсерлі, көркем көріністер, бейнелер арқылы жандандыра отырып, оқырман жанына әсер етеді. Әр жазушы бірін-бірі қайталамайды Әрқайсысының өзіндік сөз саптауы, бөлек стилі болады. Көркем әдебиет тілі эмоцияналды-экспрессивті болады. Жаттығумен жұмыс: 38-жаттығу Шығармашылық жұмыс: Тұрақты тіркестердің баламасын табыңдар.

1. Қас пен көздің арасында- 2. Төбе шашы тік тұрды- 3. Ит өлген жер- 4. Ит арқасы қиянда- Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін. Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады. Үйге тапсырма : 42-жаттығу. Мақал-мәтелдердің жалғасын табады. Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9 Сабақтың тақырыбы : Ресми іс-қағаздар стилі Сабақтың мақсаты : ресми іс-қағаздар стилі туралы түсінік беру; оқушылардың ой-өрісін,сана-сезімін,белсенді ойлау дағдыларын жандандырып,сыни тұрғысынан ойлау материалдарын қолдана отырып қызығушылығын арттыру,білімін дамыту,сауаттылыққа баулу,сабаққа ынталандыру; оқушының тіл байлығын дамыту арқылы тілдік құрлымдарды өз бетінше талдап меңгере білу,іс-әрекет,ізденімпаздық дағдыларын қалыптастыру. Сабақтың түрі : аралас сабақ Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, таблицалар Пәнаралық байланыс : әдебиет,тарих Сабақтың барысы : а) Ұйымдастыру кезеңі : Оқушылармен амандасу,түгелдеу,оқу құралдарын тексеру.Сыныптың тазалығына көңіл бөлу.Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. ә) Үй тапсырмасын пысықтау : Үйге берілген тапсырманы сұраймын . Оқуш

Ресми іс-қағаздар стилі

Мақсаты

Қолданылу

аясы

Стильдік

сипаты

Тілдік амал-

тәсілдері

Хабарлау, ақпарат, анық мәліметтер беру.

Іс-қағаздар, нұсқау хаттар мен кеңсе, жеке қызмет құжаттарында

Ресми, ақпараттық, есептік, дәл, нақты

Кітаби, ресми сөздер мен тіркестер, ха- барлы сөйлемдер, даяр

Стильдің бұл түрі - құқықтық қарым-қатынас, әкімшілік саласында, кеңсе қызметінде қолданылады. Іс қағаздары қолданылу аясына қарай бірнеше түрге бөлінеді. Арнайы орындарда (мекеме, пошта, банктерде, қызметке орналастыру бөлімдерінде) алдын ала дайындалған үлгілері де болады. Тілдік айырмашылығын байқау мақсатында төмендегі мысалдарға назар аударайық: Әдеби қолданыс Ресми қолданыс Тапсырма жауапкершілікті сезініп, тиянақты жұмыс істейтін жандарға бөлініп берілсе нұр үстіне нұр болар еді. Олар шындықты анықтап, шынайы мәліметтерді көпшілік назарына келесі жиында ұсынса. Сандық мәліметтерді де нақты айтудың сәті келді.

Тапсырма жауапты жандарға міндеттелсін. Олар нақты мәліметтерді жинап, келесі жиында есеп берсін. Сандық мәліметтер нақтылансын.

Салыстырудан байқалатын жайт - сөйлем тиянақты, нақты, ресми. Мазмұны «тапсырма», «бұйыру» ыңғайында болады. Сөз, сөз тіркестері тілдегі өз мағынасына сай жұмсалады, әсірелеу, ауыспалы мағынадағы сөз қолданыстарын пайдалану жоқ. Жаттығумен жұмыс: 55-жаттығу. Үш топқа бөлініп, әр топ сыныпта соңғы өткен жиынның хаттамасын жазып, нұсқаларды салыстырып,талқылыңдар. Шығармашылық жұмыс: Үлгіні пайдалана отырып (кеш, кездесу) өткізуге рұқсат сұрап өтініш жазыңдар. Білімді бекіту : Өткен тақырыптар бойынша бірнеше сұрақтар қоя отырып, түсінбеген сұрақтарына жауап беремін. Бағалау : Сабаққа қатысып отырғандарына қарай білімдері бағаланады. Үйге тапсырма : 56-жаттығу. Күні: Пәні: қазақ тілі Сыныбы:9 Сабақтың тақырыбы : Қатынас қағаздары Сабақтың мақсаты : 1) қатынас қағаздары туралы түсінік беру,жазылу жолдарын ұғындыру,стиль түрлерінен ажырата білуді үйрету; 2) өзіндік практикалық әрекет ортасын қалыптастыру,сауатты,әдемі жазуға бейімдеу,ойлау,есте сақтау қабілеттерін ажырату; 3) оқушыларды патриоттыққа,жігерлікке,жаңашлдыққа,ізденімпаздыққа тәрбиелеу. Сабақтың түрі : Дәстүрлі сабақ Сабақтың әдісі : сұрақ-жауап,шығармашылық іздену Сабақтың көрнекілігі : кеспе қағаздар, қосымша материалдар