Қазақстан Республикасының тарихи ескерткіштері сабақ жоспары

Сабақ жоспары

Оқу тобы

Өткізу мерзімі

Пән: Өлкетану.

Пән оқытушысы: Кушербаева Ұ.

Сабақтың тақырыбы:Қазақстан Республикасының тарихи ескерткіштері мен мұражайлары

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: - Қазақстан жеріндегі тарихи-мәдени діни ескерткіштері мен мұражайларының мәнін ашып түсіндіру;

Дамытушылық:- жеткіншек ұрпақты қазақстандық патриотизмге тәрбиелеу;

Тәрбиелік:- оқушылардың Отанға, өз туған жеріне деген сүйіспеншілігін арттыру .

Сабақтың түрі: аралас

Пәнаралық байланыс: Қазақстан тарихы, география, археология, этнология

Көрнекі құралдары:Таңбалы тас, Алтын адам, Домалақ ана, Алашахан, Жошыхан кесенесі

Сабақтың барысы:

Ұйымдастыру кезеңі:

Сабаққа қатысуын, дайындығын, формасын тексеру.

Сабақтың мақсаттары, кезеңдері, атқарылатын жұмыс түрлерімен таныстыру.

ІІ. Оқушылардың танымдық белсенділігін арттыру.

Білімді бақылауды ұйымдастыру:

1.«Мәдени-мұра» мемлекеттік бағдарламасының басты мақсаттары мен міндеттері, қандай болды? 2.Бағдарламаны жүзеге асыру қай жылдан басталды?3.Жыл сайын елімізде және шет елдерде тарихи-мәдени мұрамызды дәріптеу бағытында қанша шара ұйымдастырылады. 4.Мемлекеттік бағдарлама тарихи-мәдени мұраны қайта қалпына келтірудегі басты мақсаты не? 5. ЮНЕСКО Әлемдік мәдени мұрасына кірген ескерткіштерді ата?

ІІІ.Жаңа сабақты түсіндіру:

Жоспар:

Қазақстан жеріндегі тарихи-мәдени ескерткіштерге жалпы шолу.

Тарихи, мәдени, діни ескерткіштер.

3.Таңбалы тас, Есік қорғаны (Алтын адам), Қойлық (Алматы облысы), «Ұлытау» мұражай қорығы (Алаша хан, Жошы хан кесенелері), Айша Бибі кесенелері, Қозы Көрпеш – Баян Сұлу мазары, Домалақ ана

Қазақстан Республикасының мемлекеттік орталық мұражайы – ғылыми- мұрағаттық мәдени мекеме. Орталық Азиядағы ең ірі де көне мұражайлардың бірі. 1925ж. Қазақ өлкелік Орталық мұражайы құрылды. 1929ж. Қазақ өлкелік Орталық мұражайы жаңа астана- Алматыға көшірілді, Жетісу губерниясының мұражайымен біріктіріліп, еліміздегі іргелі мәдени ордаға айналды. 1944 жылдан қазіргі атымен аталады. Алматы қаласындағы мұражайдың жаңа ғимараты архитекторлар: Ю.Ратушный, З.Мустафина, Б.Рзағалиевтердің жобасымен 1985ж. салынды. Жалпы аумағы 17 мың м2 құрайтын құрылыс кескінінде төрт экспозиция залы, ауқымды көрме галереясы мен сақтау қор-қоймалары, киномәжіліс залы, қызмет кеңселері бар. Оның қорында Қазақстанның ежелгі дәурінен бастап қазіргі күніне дейінгі терең тарихынан сыр шертетін 200 мыңнан астам жәдігерлік бұйым жинақталған.

Мұражайға 1939ж. Алматы қаласынан 50 км батыста, Іле алатауы бөктерінде орналасқан Қарғалы қонысынан табылған көмбе бұйымдары қойылған. Бұл “Қарғалы көмбесін” қазғанда шамамен б.з.б. 2ғ.-б.з. 1 ғасырында өмір сүрген абыз әйелдің мүрдесінен бірге көмілген ерекшк әсем 370әшекейлік бұйым шықты. әйелдің басына киетін тәтісі-қарғалы диадемасында бейнеленген құстардың, хайуанаттардың, қиял-ғажайып кейіптегі әйел мен ер адамның бейнелері ата-бабаларымыздың ғарыш пен кеңістік туралы дүниетанымын аңғартады.

Таңбалы тас Бетпақдала сахарасының ортасын қия кесіп, ұзынынан созылған таңбалы тікжартас, Сарысу өзеннен 20 км-дей жоғарырақ, қызыл жыңғыл орманына қарама-қарсы, Биік Нұраның іргесінде орналасқан. Мұндағы тас өте жұмсақ болғандықтан, жазуға да сондай қолайлы. Көне дәуірден келе жатқан Таңбалы тас жазуында ғасырлар бойы Қазақстан өлкесін қоныстанған тайпалардың тасқа жазып түсірген мыңдаған танбалары және ел басқарушылардың қол қойған аттары, ұрандар, тасқа қиып түсірген әдемі өрнектер, «қошқармүйіз », «түйе табан», «кісінің ізі», « аттың ізі» т. б. таңбалар көптеп кездеседі. Мұндай қалың жазулармен таңбалардың тұрған жерін қазақтар ерте заманнан бері қарай «Таңбалы тас», «Таңбалы жар » немесе «Таңбалы Нұра» деп атаған. Таңбалы тастың зор атаққа ие болу себебі бұл жерде қазақтар ұлы мереке жасап, ұран шақырып, бірел болып қосылған жері. Сондықтан бұл Таңбалы тасты алғаш ашқан ғалымдар «тарихтың зор куәлігі » деп атаған ( А . И. Шренк ). Ол таңбалар Орхон -Енисей жазба есқерткіштері таңбаларымен еңдес белгілер болып табылады. «Біз бұл таңбалы тастан Сібірдегі қия тасқа түсірілген жазу үлгілері сияқты белгілерді табуға үміттендік, ол үмітіміз босқа кетпеді . Ел аузындағы кене деректе

Есік обасы (б.з.б.V-IVғ.ғ)- сақ дәуірінен сақталған ескерткіш. Алматы облысы, Еңбекшіқазақауданының орт.Есікқаласының маңында, Есікөзенініңжағалауындаорналасқан. 1969 — 70 ж. Жетісу археол. экспедициясы (жетекшісіК.Ақышев, мүшелеріБ.Нұрмұханбетов, А.Г. Максимовалар) зерттеген. Бұлмаңдағысақдәуіріненсақталғанобаларбірнешетопқабөлінеді. Мұныңішіндееңкөрнектісі — үлкенЕсікқорымы. Қорымқұрамындасолт-теноңт-кесозылаауданы 3 км² жердіалыпжатқан 45 топырақ (диам. 30 — 90 м, биікт 4 — 15 м) оба бар. Арасынаналтыүлкен оба қазылды, бұлардыңқаттытоналғанүшеуінензаттайдереккездеспеген. Төртіншісіненүлкентөртбұрыштықабірішінебасынбатысқақаратабіргежерленгенекіадамныңмүрдесі, теміртүйреуіш, көптеген алтын жапсырмалартабылды. Ал алтыншы оба — әлемдікмаңызы бар “Алтын адамның” табылуысебептіғылым мен мәдениетке “Есікобасы” дегенатпененді. Сақханзадасыдиам. 60 м, биікт. 6 м обаныңастындағышыршабөренелерденжасалғанағашқабіргеқойылған. Мұныңөзібүйірдегіқосымшақабір, ал негізгіқабіртолығынантоналыпкеткеніанықталды. Ханзада 4 мың алтын әшекейтағылғанкиімімен, қару-жарақ, ыдыс-аяғыменжерленген (қ. Алтын адам). Күмістостағанғатүсірілген 26 таңбалыжазуқазір “Есікжазбаескерткіші” дегенатпенбелгіліжәнемұның

(Ұлытау ұлттық тарихи, мәдени және табиғи мұражай қорығы)

Қазақ КСР-і Министрлер Кеңесінің 990 жылы 29 қарашадағы қаулысына орай құрылған. Ұлытау ұлттық қорығыреспубликадағы тарихи-мәдени ескерткіштердің үлкен бір шоғыры орналасқан өлкеніқамтиды.Ғалым Әлкей Хақанұлы Марғұланның тұжырымдауынша, Ұлытау өңірі қола дәуірінің ірі металлургия ошағы болған, оның айғағы Арғанаты,Алтынқазған, Жартас, Қарашоқы|Қарашоқыдан табылған ертедегі тұрақтар болып табылады. Бұл өңірде байырғы көшпелі елдің ескерткіштері де кездеседі. Ұлытау тарихындағы бір ерекшелік – Кіші Жібек жолы бойымен Орталық Азия|Орталық Азияны Сібірмен жалғастырған үлкен керуен жолы өткен.

Орталық Қазақстандағы жаңа зерттеулердің нәтижесінде Ұлытау төңірегінде мыңдаған жылдар бұрын мәдениеттің дамуы мен алмасуында күрделі өсу кезеңінің болғаны анықталды. 18–19 ғасырлардың басында жүргізілген зерттеулер тек ескерткіштерді…