Қазақстандағы орта тап пен элиталы қоғамды зерттеу

КІШІ ЗЕРТТЕУ ЖҰМЫСЫ.

«ҚАЗАҚСТАН ӘЛЕМДЕГІ ОРТА ТАПТЫҢ ДЕҢГЕЙІН АРТТЫРУҒА ЖӘНЕ ЭЛИТАЛЫ ҚОҒАМ ҚҰРУҒА ҚАУҚАРЛЫ МА?»

ӘБДІХАЛЫҚ НҰРАЛЫ, 2 КУРС СТУДЕНТІ.

Зерттеу сұрақтары

Зерттеу жұмысының нәтижелі болуын қамтамасыз ету үшін бастапқы зерттеу сұрағына қосымша сұрақтар үстеме болды.Зерттеу сұрақтары төменде келтірілген:

Қазақ қоғамындағы орта тап ерекшеліктері қандай және қалай бағаланады?

Қазақстанның дамуына орта тапты қоғам қалай әсер етеді?

Орта тапты құру арқылы жоғарғы тапты құру мүмкіндігі қандай?

Қазақстан алдында тұрған басты міндеттің бірі–дамыған отыз елдің қатарына ену.Бұл мақсатты жүзеге асыру үшін еліміз халықаралық стандартқа сай дәрежеде дамуы қажет.Даму аспектісінің маңызды бөлшегі ретінде әлеуметтік топтың,соның ішінде орта тапты қоғамды қалыптастырудың рөлі жоғары бағаланбақ.Қазақстанға белгілі саясаттанушы Досым Сатпаев бүгінгі таңда Қазақстандағы орта таптың үлесін 10-15% аралығында бағалады.Ал,егер осы көрсеткішті өзге елдермен салыстырсақ,дамыған елдердің үлесіне көп тиетінін аңғару аса қиынға соқпайды. Мәселен,2014жылғыАҚШ-тағы орта таптың деңгейі44%құрады.Бұл елдің экономикасымен тығыз байланысты туындайды.Салыстыра келіп,Қазақстан экономикасына шолу жасасақ,дамушы ел дәрежесінде қарқынмен дамып келе жатқанын байқаймыз.Осыдан орта тапты қоғамды толыққанды құру да болашақта қарқынмен жүзеге асырылады деген ой келеді.Дегенмен,бұл процессті жүзеге асыруға көп күш жұмсау қажет.Әрбір жеке адам тарапынан да,мемлекет тарапынан да барынша қолдау көрсетілген жағдайда ғана орта тапты қоғамды құру идеясы жүзеге асырылмақ.Елбасымыз Н.Ә.Назарбаев Қазақстанның 2050жылға қарай орта тапты қоғамды толық құрып болатынын«Қазақстан-2050»стратегиясында айтқандай,орта тапты құру

«Стратегия»әлеуметтік және саяси орталығының директоры Гульмира Илеуованың айтуынша, қазақ қоғамында орта тап туралы жалпы түсінік қалыптасқан жоқ.Орта тапты анықтауда негізінен табыс көзі мен тұтыну мүмкіндігі қарастырылады деп атап өтілген.Аталған критерияны әлеуметтанушы Кагарлицкий Бористің«Восстание среднего класса»кітабында да кездестіруге болады.Осы ретте оның орта тап туралы түсініктің екі жақты болуына себеп келтірілген,яғни, «тұтынатын қоғам»өз орнын«ақпараттық қоғамға»ауыстырды.Бұл әлемдегі ескі орта тап деңгейінің жаңа орта тап деңгейіне көтерілуіне ықпал етті.Ал осы орта таптың орнына әлеметтанушы Г.Илеуова шағын буржуазия тобын жеке қарастырып өтті(орысша-«мещане»).Осы терминге анықтама берсек,«тұтынатын қоғамға»жататын және урбанизация үрдісін белсенді жүзеге асырушылар осы топты құрайды.Сондықтан осы тапты орта тапқа ауыстыру қажет,себебі оның мемлекетке оң әсері бар.Алдымен,елдің болашаққа деген сенімділігін жоғарылатады. Саяси тұрақтылықтың қалыптасуына өз әсерін тигізеді.Бұл бөлімге жауапты эксперттерден сұхбат алу барысында анықтауға болады.Ал,жоғарғы тапты құру мүмкіндігін айтудың жөні бөлек. Себебі,орта тапты қоғам туралы түсінік толыққанды қалыптаспағандықтан

Зерттеуәдістері

Зерттеушілік жұмыстың нәтижелерін алу мақсатында көп жақты зерттеу әдістері қарастырылған болатын.Әрбір зерттеу әдістерінің артықшылығы мен кемшілігіне сәйкес барынша бір-бірін толықтыратын түрлері үлгіге алынды және келесідегідей зерттеу әдістері қолданылды:

Сұхбат

Сауалнама

Екінші деңгейлік дереккөздерге анализ

Таңдалған әдістердің ерекшелігі:

Алдымен, жалпы түсінік қалыптастырып,мағұлмат алу мақсатында зерттеу бағытына сәйкес кітаптардан,сенімді ресурстардан ақпарат алынды.

Зерттеу жұмысына сәйкес зерттеу әдістерінің басты мақсаты – сапалық жағынан дұрыс нәтижеге қол жеткізу болатын.Сондықтан әлеуметтану саласында жұмыс атқаратын эксперттерден сұхбат алынды.

Сұхбат беруші адамның көзқарасын масштабты тұрғыда салыстыруда сауалнаманы алу қажеттілігі туындады.

Сұхбат берушілердің негізгі тобы келесідегі критерийлерге сәйкес жүргізілді:

Сұхбат алу барысында әлеуметтану немесе социология саласында зерттеу жүргізген мамандар болуына назар аударылды .

Сұхбат алу негізінен 25 жастан асқан адамдар арасында жүргізуге бағытталған. Себебі тәжірибелі мамандардың жауабын жүйелі дұрыс бағалау қажеттілігі туындады.

Сұхбат алу құралдары ретінде пайдаланылған жабдықтар: диктофон, пошта және телефон байланысы.

Таңдама бойынша әлеуметтанушы тұлғалардан сұхбат алынды.Алдымен,эксперт мамандармен Facebook және Gmail әлеуметтік желісі арқылы онлайн түрде сұрақтар легі жіберіліп,сұрақтардың ауқымы мен мазмұны талқыланып, жауап беру қарасытырылды.Сонымен қатар,сауалнама да респонденттерден онлайндық түрде алынды.

Сұрақ құрылымын құрудағы басты таңдалған әдістер:мемлекеттің мүмкіндігін барынша анықтау арқылы орта тапты құру деңгейі мен оның артықшылықтарына басымдылық беру; элитаны қалыптастыру үшін орта таптың даму үлгісін жетілдіру қажеттілігін ескере отырып, өзара байланысты табу.Себебі: элиталы қоғамды құру алдымен, орта тапты қоғамды қалыптастырудан тұрады. Төменде осы себепке дәлел болатын зерттеу сұрақтарының тізбегі көрсетілген:

(Ескерту: төменде келтірілген сұрақтар сауалнамаға да,сұхбатқа да ортақ,барлығы емес, сапалық бөліміне лайық сұрақтар-сұхбат алушыларға, сандық бөліміне лайық сұрақтар – сауалнама толтырушыларға,ортақ сұрақтар салыстырмалы анализ жасауға қойылды.)

Өзіңізді қай таптың өкіліне жатқызасыз?