Қазақстандағы туризмнің тарихи-мәдени маңызы

Туризм ел дамуындағы перспиктивтік салалардың бірі ретінде

Облыстық Ж.Досмұхамбетов

атындағы дарынды балаларға

арналған интернаттық мекемесі

бар лицей педагог ұйымдастырушы

Мынжасова Б.Н

Еліміз тарихи-мәдени, киелі ескерткіштерге өте бай. Оларды кешенді түрде зерттеу, зерделеу, көпшілікке таныту қазіргі таңда әлеуметтік-экономикалық және мәдени дамуға алып келетін тарихи-мәдени және сакральді туризмді дамытуға кең мүмкіндік ашады. Сондай-ақ, мемлекетімізде орналасқан тарихи-мәдени мұраларды насихаттау арқылы халқымыздың мәдени жестістіктерін әлемге паш ете аламыз, өскелең ұрпақтың да туған өлкесіндегі тарихи-мәдени нысандары туралы білімдерін кеңейтіп, оларды ұлттық құндылықтарды қастерлеуге баулимыз. Міне бұл міндеттердің мемлекеттік деңгейде маңыздылығы артып отырғандығы осыдан. Бұған мемлекеттік деңгейде «Қазақстан Республикасында тарихи сана қалыптасуының тұжырымдамасы», «Мәдени мұра» бағдарламасы, «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру», «Ұлы даланың жеті қыры», «Туған жер», «Қазақстанның киелі жер географиясын жасау» атты мақалалық-бағдарламалардың мақсат-міндеттерінің жүзеге асып жатуы делел бола алады [1].

Батыс Қазақстан облысының өткен тарихынан сыр шертетін, тәрбиелік маңызы зор тарихи-мәдени нысандардың тарихы, мәдени және сакральды туризмді дамытудағы рөлін анықтай отыра, нәтижелері ретінде туристер мен қала қонақтарына арналған облыстың киелі жерлері бойынша сайт, буклет, киелі жерлердің тарихи-туристік маршрутын жасау арқылы туристердің қызуғушылығын арттыруға болады.

Тұңғыш Елбасы Н.Ә. Назарбаев «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарнамалық құжатында жалпыұлттық қасиетті мекендер ұғымының маңыздылығын атап өткен болатын. Президент өз сөзінде: «Қазақстанның қасиетті жерлерінің мәдени-географиялық белдеуі – неше ғасыр өтсе де, бізді кез келген рухани жұтаңдықтан сақтап, аман алып шығатын символдық қалқанымыз әрі ұлттық мақтанышымыздың қайнар бұлағы. Ол – ұлттық бірегейліктің басты элементтерінің бірі», – дей келе [2], «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» құжаты аясында «Қазақстанның киелі жерлерінің географиясы» атты жобаның қолға алынатындығы туралы айтқан еді.

Меніңше, балалардан бастап жалынды жастарға дейін ұлттық дүниетанымға негізделген тәлім-тәрбие мен отансүйгіштікке баулыған жөн. Ал отансүйгіштік әуелі туған жерге деген құрметтен басталады. Отанымыздың әр жері – киелі, тау-тасына дейін тарих. Қазақстан Республикасының Тұңғыш Президенті – Елбасы Н.Ә. Назарбаевтың «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» атты бағдарламалық мақаласы аясында өлкеміздегі киелі орындарға мән беру, экологияны жақсарту, олардың картасын жасау көзделген. Осы орайда, Елбасы: «Патриотизм кіндік қаның тамған жеріңе, өскен ауылыңа, қалаң мен өңіріңе, яғни туған жеріңе деген сүйіспеншіліктен басталады. Сол себепті, мен «Туған жер» бағдарламасын ұсынамын», - деген болатын [3].

Қазақстанда көптеген киелі мекен бар. Расымен де, сол мекендер картасын жасап шығару – ауқымды да кейінгі ұрпақ үшін аса керекті дүние. Себебі, бұл бастама Қазақстандағы киелі мекендердің нақты санын анықтап қана қоймай, сонымен қатар туризм саласын дамытуға да өз септігін тигізері анық. Елбасының бұл «Рухани жаңғыру» жөніндегі бастамасына сәйкес бүгінде еліміздегі тарихи ескерткіштер мен киелі жерлердің мән-маңызы жан-жақты зерделеніп жатыр. Сондай тарихы тұнған Батыс Қазақстан облысындағы киелі орынның бірі - Жайық қалашығы 2001 жылы табылды. Орал қаласының оңтүстік-батысынан 12 шақырым қашықтықта Жайық өзенінің 2 жайылма үсті террасасында орналасқан. Қалашықтың 50 гектарға дейінгі, ал некропольдің 300 гектарға дейінгі аудандары сақталған. Бірқабатты. Қалашықтың өмір сүрген уақыты ХІІІ ғасырмен ХV ғасырдың бірінші жартысы. Қазба жұмыстары кезінде төмендегідей нысандар табылды: кірпіш күйдіретін пеш, шығыс моншасы, 3 тұрғын-үй жайы, 2 кесене және басқада құрылыс орындары. 2009 жылы некропольда 2 обада қазба жұмыстары жүргізілді, оның бірінен Қазақстан бойынша сирек кездесетін қола айна мен күміс тиын ақша табылды. Бұл жерге ашық аспан астында тарихи-мәдени және табиғи-ландшафттық

Ашылған орта ғасырлық Жайық қалашығының маңызы, бұл қазіргі Орал қаласының орнында қала мәдениетінің болғанын нақты дәлелдейді. Дәл осындай ескерткіштердің табылуы туристердің қызығушылығын тудыратыны сөзсіз.

Зерттеу объектісіне айналып отырған мәселеге қатысты ғылыми еңбектерге келер болсақ, ең алдымен 20 жыл бойғы Батыс Қазақстан облысының ежелгі және ортағасырлардағы тарихи-мәдени ескерткіштері бойынша жүргізген зерттеулер нәтижелері енгізілген Г.А. Кушаевтің «Этюды Древней истории Степного Приуралья» атты еңбегінен айта аламыз [4]. Еңбек машықкер-студенттермен жүргізген қазба жұмыстары барысында ашылған 300 қорғандардың материалдарынан тұрады.