Қазақстандағы жел энергиясы туралы география мақаласы

№ 72 жалпы білім беретін мектептің география пән

мұғалімі Ш.Б.Сыдық

Қазақстандағы жел энергиясының ахуалы

Жел энергетикасы — жел энергиясын механикалық, жылу немесе электр энергиясына түрлендірудің теориялық негіздерін, әдістері мен техникалық құралдарын жасаумен айналысатын жаңартылатын энергетиканың саласы. Жел энергетикасының пайдаланудың даму тарихына тоқталып өтетін болсақ, бірнеше мыңдаған жылдар бойы адамдар желді – энергия көзі ретінде пайдаланған. Қоғам мәдениетінің жаңа қалыптасқан кезінде жел энергиясын теңіз саяхатында пайдаланған. Ертедегі мысырлықтар 5 мың жыл бұрын жел энергиясын пайдаланып желкен көмегімен жүзген. Біздің заманымыздың 700 жылдары қазіргі Ауғанстан жерінде тік бекітілген осі бар жел машинасымен дақылдарды ұнтақтау үшін қолданған. Жерорта теңізінде орналасқан Крит аралында ұзын мұнараға бекітілген жел күшімен қозғалатын диірмен жер суландыру жүйесінің жұмысын атқарған. XIV ғасырда голландықтар жел диірменін жетілдіріп, дәнді-дақыл өнімдерін ұнтақтау үшін қолданды. 1854 жылы АҚШ-та жел энергиясымен жұмыс істейтін су тарту насосы іске қосылды. 1940 жылдары осындай жел күшімен қозғалатын диірменнің саны 6 миллиондай еді, оларды су тарту және электроэнергия алу мақсатында қолданды. Дүние жүзінің бірнеше рет мұнай дағдарысынан соң, қайтадан жел энергетикасына к

Мемлекеттер 2005 ж , МВт 2010 ж , МВт 2005-2010ж өсуі, % Германия 1798.8 18427.5 10.8 Испания 1764.0 10027.0 21.3 АҚШ 2424.0 9149.0 36.0 Индия 1430.0 4430.0 47.7 Дания 4.0 3128.0 0.1 Италия 452.4 1717.4 35.8 Қытай 496.0 1260.0 64.9 Нидерланды 113.1 1219.0 41.0 Жапония 116.0 140.0 43.8 Барлығы 11310.0 58982.0 24.0

(1-кесте) Дүние жүзі бойынша жел энергиясын өндіретін алдыңғы

қатарлы мемлекеттер

Жел қондырғылардың жетілдіруі мен көп жылғы тәжірибе, жұмсалатын шығын мөлшерінің төмендеуіне мүмкіндік туғызды, ал бұл АҚШ-та электроэнергия құнының 1986 ж 1кВт. сағ – 14 центке, 1999 ж - 5 центке төмендегенінен көрінеді. Ал Европа елдері желэнергиясын дамытуда жетекші, алдыңғы шептегі жаңа технология өндірісінің орталығы десек те артық айтпаған болар едік(2-кесте).

(2-кесте) 1995-2011 жылдары аралығындағы өндірілетін қуат,МВт.

Елімізде арзан электр энергия көздерін іздеу мақсатында, “Қазақстанда 2030 жылға дейін электр энергиясын өндіруді дамыту туралы” мемлекеттік бағдарламаға сәйкес, жел күшімен өндіретін электр энергиясы қуатын халық шаруашылығына қолданудың тиімді жолдары қарастырылуда. Қазақстанда жел күшімен алынатын электр энергиясы қуатын кеңінен және мол өндіруге болады[1]. Жел энергиясының басқа энергия көздерінен экологилық және экономикалық артықшылықтары көп. Жел энергетикасы қондырғыларының технологиясын жетілдіру арқылы оның тиімділігін арттыруға болады. Жел энергиясын тұрақты пайдалану үшін жел энергетикасы қондырғыларын басқа энергия көздерімен кешенді түрде ұштастыру қажет. Республиканың шығыс, оңтүстік-шығыс, оңтүстік аймақтарында су электр станциялары мен жел электр станцияларын біріктіріп электр энергиясын өндіру өте тиімді. Қыс айларында жел күші көбейсе, жаз айларында азаяды, ал су керісінше, қыс айларында азайса, жаз айларында көбейеді. Сөйтіп, энергия өндіруді біршама тұрақтандыруға болады. Алматы облысының Қытаймен шекаралас аймағындағы 40-ендікте Еуразия мегабассейніндегі орасан зор ауа массасының көлемі ауысатын Орталық Азиядағы “жел полюсі” деп аталатын Жетісу қақпасындағы же

Жыл Бүкіл әлемдегі өндірілетін қуат, МВт

Еуропадағы өндірілетін қуат,МВт 1995 4821 2515 1999 13 594 9307 2004 23 857 17 241 2009 47 671 34 758 2011 58 982 40 932