Қазақстанның жеті кереметі туралы география мақаласы

«Қазақстанның кереметі»

Біздің еліміз – ең үлкен құрлықтың ортасында орналасқан, әртүрлі ерекше табиғи нысандары мен сәулет өнері бар мемлекеттердің бірі. Оны тек қана Қазақстандықтарғана емес, дүниежүзі халқына таныту мақсатымен, еліміз конкурсқа қатысты.

Қазақстандық ғалымдар тобы 40 – қа жуық нысанды зерттеп, арасынан қазақ мәдениетін паш ететін жетеуін тандап алды. Белгіленген нысанға қойылған негізгі талаптар бойынша: оның материалды нысан болуы, тұрғындарға қолжетімді, халықтың тарихында ерекше орны болуы тиіс. Сонымен бірге ол басқа мемлекеттерде қайталанбауы керек. Қазақтың жеті кереметтері: Тамғалы шатқалындағы жартастағы суреттер, Алтын адам, қазақтың ұлттық аспабы – домбыра, киіз үй, Қожа Ахмет Ясауи кесенесі мен жәдігерлері, Маңғыстаудың жартасқа салыңған мешіттері және Бәйтерек.

Тамғалы шатқалындағы жартастағы суреттер 1957 жылы Тарих, археология және этнография институтының экспедициясы Алматы қаласынан солтүстік-батысына қарай 170 шақырым жерде орналасқан жартастағы суреттерге тап болды. Жартастағы суреттер ислам дініне дейінгі кезеңде өмір сүрген халықтардың тіршілігінен сыр шертеді. Суреттерде будданың храмы, пұтқа табыну, тәңірге сену және

шаманизм символдары болды. Петроглиф тас кешені, Жетісудың ең көне ескерткіштерінің бірі. 2004 жылдан бері Қазақстандағы ЮНЕСКО Әлемдік мұра нысандары тізіміне енген. Петроглифтер мерзімі б.э.д ХIY ғ., б.э YI -YIII ғасырлар аралығы, яғни қола дәуірден түркі халықтарының Ұлы даланы жаулап алғанға дейінгі уақытты қамтиды. Петроглифтер кең аймақта жайғасып, өлшемі 3 км х 10 км құрайды. Олардың ең маңызды бөлігі 250 м х 500 м, онда 2 000 петроглифовтер бар, жалпы Тамғалыда 5 000 суреттей бар.

Тамғалы – Балқаш бассейні аймағында Семиречьядағы 50 орталықтардың бірі Орталық Азия аясында ғана емес әлемдік масштабта ауқымдылығын таралды. Тамғалы петроглифтері сұлулығымен, кеңістік көрінісінде ежелгі адамның әлемді тануын білдіртеді.

1999 жылы Юнесконың Әлемдік Мұралар Комитеті Тамғалыны беделді ескерткіш ретінде 2001-2002 жылдарда номинацияға қосу қажет деп анықтайды. 2001 жылдың тамыз айында Қазақстан Премьер-Министрі И. Тасмағамбетов пен Юнесконың Бас директоры К. Мацуура Тамғалы шатқалында болып, ескерткіш маңздылығын бағалап, Қазақстан мамандарының ескерткішке қолайлы жағдай туғызғанын көріп, тәнті болады. 2001 жылдың 5-қазанында Қазақстан Республикасы Үкіметінің қаулысымен Тамғалы Археологиялық кешені республикалық маңзы бар ескерткіш мәртебесін алып, қорғау аймақтары белгіленіп, 2003 жылдың 14-қазанында № 1052 Үкіметтің арнайы қаулысымен