Қазақтың салт-дәстүрлері мен ұлттық тағамдары

Бекітемін Түлкібаева Жадыра

Тәрбие сағатының тақырыбы: «Қазақ халқының салт-дәстүрлері мен ұлттық тағамдары »

Тәрбие сағатының мақсаты: 1.Оқушыларға ата-бабаларымыздың салт-дәстүрі және ұлттық тағамдары туралы түсінік беру. Қазақтың салт-дәстүрлерін оқушылардың бойына сіңіру.

2.Оқушылардың өз халқына, ұлтына, туған жерге деген сүйіспеншіліктерін арттыру.

3.Балаларды ұлағатты салт-дәстүрді дәріптеуге, асты құрметтеуге тәрбиелеу.

Көрнекілігі: нақыл сөздер, суреттер, слайдтар

Тәрбие сағатының барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі

ІІ. Кіріспе /мұғалім сөзі/

Құрметті ұстаздар,оқушылар ! Бүгінгі тәрбие сағатымыздың негізгі мақсаты – халқымыздың салт-дәстүрлерін, әдет-ғұрыптарын оқушы бойына сіңіру. Әр ұлттың өзіндік ерекшеліктері болатыны белгілі. Біздің тәрбиеміз ананың ақ сүтінен, атаның қасиетті сөздерінен бастау алады. Біздің халқымыздың тәрбие тәсілдері мен тәжірибелері өте көп. Халқымыздың әдет-ғұрпын, дәстүрін, тарихын білу, оны қастерлеу – әрқайсымыздың борышымыз.

ІІІ. Негізгі бөлім. «Салт-дәстүрі қазақтың – сарқылмайтын кенмен тең»

Бүгінгі тәрбие сағатының тақырыбы «Қазақ халқының салт-дәстүрлері мен ұлттық тағамдары» деп аталады.Бұл тақырыпты біз жайдан - жай таңдаған жоқпыз. Қазақта «Ас – адамның арқауы», «Ас жүрген жер – береке», «Тату үйдің тамағы тәтті» деген мақал - мәтелдер бар. Жер бетінде өмір сүретін әр халықтың өзіне тән дәстүрі, салты, ұлттық киімі, тағамдары бар. Біздің қазақ халқы бұрын көшпелі өмір сүріп, мал шаруашылығымен айналысқан. Олар төрт түлік малды бағып, оны сауса – сүт, сойса – ет, мінсе - көлік, кисе – киім етіп пайдаланған. Тамақтың ең құнарлысын, адам ағзасына қажеттісін ішіп - жеген. Сондықтан біздің халқымыздың дені сау, батыр халық болған. Соның арқасында осы ұлан байтақ жерді көзінің қарашығындай сақтап, бізге мұраға қалдырған.1) Көрініс « Екі оқушының әңгімесі»Т: Қалың қалай, Мади ?М: Жақсы, мен Америкаға кеткелі жүрмін.Т: Онда не бар?М: Онда бәрі күшті дейді ғой.Т: Ал, онда салыстырып көрейік.М: Көрсек көрейік, Америка.Т: Қазақстан.М: Вашингтон.Т: АстанаМ: Барак ОбамаТ: Нұрсұлтан НазарбаевМ: ГолливудТ: ҚаскелеңМ: Кока - кола, пепси, спрайт, фантаТ: Қымыз, шұбат, айран, сүтМ: пицца, гамбургер, хотдогТ: ет, сорпа, қуырдақ, қазы - қарта, жал - жаяМ: кириешки, чипсыТ: бауырсақ,

Т: қаймақ, кілегей, қатық

М: сникерс, баунтиТ: құрт, ірімшік, жентМ: мерседес, тойотаТ: тұлпар, ат арбасыменМ: джинсы, кепка, кроссовкиТ: шапан қалпағымен, саптама етікМ: Жарқынай, мен жеңілдім. Өзіміздің тағамдар да күшті екен ғой. Мен енді ешқайда бармаймын.Т: Өзге елде сұлтан болғанша, өз еліңде ұлтан бол!

1-оқушы «Шашу » - Салтанат Шашу – қуаныш айғағы ретінде жасалатын өте сұлу да салтанатты дәстүр. Келін түскенде, жақсылық күндерде, алыс сапардан жолаушы келгенде, құда келгенде тағы басқа зор қуанышты күндерде әйелдер құрт, кәмпиттен, күміс теңгеден шашу шашады. Шашылған шашудан тойға қатысушылар теріп алып, ы рым қылып балаларына апарып береді. Шашуды әйелдер ғана шашады.

2 – оқушы: «Балаға ат қою»-Алихан Бала дүниеге келгеннен кейін атасы мен әжесі немесе ауыл ақсақалы балаға ат қояды. Ат қоюшы адам баланың құлағына: «Сенің атың...» еп үш рет қайталайды.

3 - оқушы: «Тұсау кесу»-Сая Тұсау кесу – сәби қаз тұрғаннан кейін тез, жығылмай, сүрінбей жүріп кетсін, болашағы жарқын болсын деген тілекпен жасалатын дәстүр. Арнайы дайындалған ала жіппен баланың аяғын тұсап байлайды. Жіпті қадірлі, ісі алға басып тұрған әрі жылдам, сүрінбей жүретін адам кеседі. Бұл – бала осы адамға тартсын деген тілекпен туған рәсім.4 – оқушы: «Сүйінші»-Фариза Қуанышты хабар жеткізуші адам «Сүйінші, сүйінші» деп келеді.Мұндайда қуанышты үй иесі «Қалағаныңды ал» дейді немесе оған риза болатындай сыйлық береді. Сүйінші сұраудың да, оның сүйіншісін алудың да ешқандай сөкеттігі жоқ.

5 – оқушы: «Базарлық»-Әлинұр Алыс сапарға, саяхатқа, сауда жолына шыққан адамдар жерлестеріне, көрші – көлемдеріне, сыйлас адамдарына, жас балаларға ірілі – ұсақты сыйлықтар әкеледі. Оны «Базарлық» деп атайды.Бұл жақсы көрудің, сыйластықтың белгісі және ескерткіш ретінде қабылданады.6 – оқушы: «Жеті ата»-Нұрмұхаммед Жеті атасын білмеген – жетесіз. Әр адам жеті атаға дейін жақын туыс саналады. Қазақ халқы жеті атасына дейін қыз алыспаған.Бұрынғы адамдар бір – бірімен танысқанда, жүздескенде руын, тегін сұрауы осыда шыққан. Жеті ата әкеден жоғары таратылады.Олай болса жеті ата: 1) бала 2) әке 3) ата 4) арғы ата 5) баба 6) түп ата 7) тек ата.

7 – оқушы: «Құтты болсын айту »- Дамир Бала туған, келін түсірген т.б. сол сияқты қуанышқа «қайырлы болсын» айту ата салтымыз. Ол сол адамдарға деген ыстық ықыластың, қуанышқа ортақ екендігінің белгісі.

8 – оқушы: « Сәлемдеме »-Нұрасыл ССәлемдеме (дәстүр) – адамдардың бір-біріне деген сыйластығының, құрмет тұтуының айқын белгісі. Олар көптен көрмей сағынысқан адамдардың бір-біріне жіберген қымбат бұйымы, асыл заты немесе жеңсік тамағы, қысқы сыбағасы. Оның қымбат бағалы болуы шарт емес. Сәлемдеме келген адам жіберген адамға ақ батасын, шын ризалығын білдіріп, қатты қуанады.

9 – оқушы: «Көрімдік »- Нұрсезім Жаңа туған балаға, жас келінге, ботаға тағы басқа алғаш көрген сәтте көрімдік сұрау халықтың ежелгі және лайықты дәстүрі. Мұның маңызы алып,беруде ғана емес жақын-жуықтың адамгершілігін, ниетін, ашыққолдығын да танытудың белгісі ретінде қаралады. Байғазы мен көрімдік екеуі екі басқа ұғым. Көрімдік адамға, жандыға, байғазы көбінесе жансыз дүниелерге…