Қазақтың ұлттық қолөнері арқылы өмірге бейімдеу

Қазақтың ұлттық қолөнері арқылы оқушыларды өмірге бейімдеу

Қоғам үнемі даму үстінде, осы қоғамда өмір сүріп жатқан адамдардың даму деңгейі мен тыныс тіршілігі әр алуан. Бүгінгі күннің өзекті мәселесі саналы да салауатты ұрпақ тәрбиелеу және балалардың шығармашылық дарындылығын дамыту және оны тәрбиелеу .

Қазақ халқының ғасырлар бойы армандаған тәуелсіздікті нығайту, елімізге асқар руханият пен азаматтықты өркендету үшін бүкіл күш-жігерін жұмылдыруға қажетті құбылыстардың бірі – қазақ халқының ұлттық дәстүрін, мәдениетін, қолөнерін, тілін оқытып үйрету.

Ата – баба мұрасын бала бойына ұлттық өнер үлгілері арқылы сіңіріп, қолымен істеп, көзбен көрсетіп , тәжірибе арқылы орындап келеміз. Егеменді ел болғалы өз мәдениетімізді , салт – дәстүрімізді , әдет – ғұрып , тұрмыс – тіршілік болмысымызды қайта жаңғыртып , баланың бойына өнерге деген қызығушылығын арттырамыз . Әр ұлттың өзіне тән рухани ән – салтанаты , қолөнері бары анық . Халық қолөнерінің түп тамыры – халықтың өмір сүру салтымен , шаруашылық дәстүрімен тығыз байланысты. Жалпы ұлттық қолөнер бабаларымыздан қалған мәдени мұрамыздың ең асыл құнды қазынасының бірі. Қолөнер – халық өмірімен , тұрмысымен біте жетіліп , біте қайнасып келе жатыр. Әр мемлекет жастарды қоғамдағы жаңа өзгерістер мен өз халқының тарихы , дәстүрі мен тіршілік ету , ойлау жүйесі туралы рухани негізін дамыта отырып , білім меңгеруге , еңбек етуге үйретуі қажет.

Н.Назарбаев «Қазақстанның әлеуметтік жаңғыртылуы жалпыға ортақ еңбек қоғамына қарай 20 қадам » бағдарламасы аясында жасаған тапсырмаларында халықтың өмірін қолайлы етуіне түсінікті қол жетімді болуын басшылыққа ала отырып , әлеуметтік еңбек қатынасыме тиімді модельдерін қалыптастыру керек делінген . Осыған орай технология пәнінен білім беруде оқушы бұрынғыдай оқу бағдарламасын игеруші , мұғалім балаға жеке пәннен білім беріп қана қоймайды , жеке мамандықты меңгеретін тұлғаны да қалыптастырушы.

Технология білім саласын оқыту және оны басқа пәндермен байланыстыру оқушы тұлғасын әр қырынан ашып , оның рухани байлығын , адамгершілік қасиетін айқындай түсуге көмектеседі , басқа пәндерден алған білімін жетілдіріп , өз қабілетімен білім , біліктілік , дағдысына сай мамандық меңгеру мүмкіншілігін қалыптастырады.Ұлттық , тұлғалық , әдеп және эстетикалық дамуына , кәсіп таңдауына , қазіргі әлеуметтік – экономикалық жағдайларға бейімделуіне жол ашады. Технология пәнінің негізгі мақсаты – оқушыны өмірге дайындау , бәсекеге қабілетті , еңбекті жаны сүйетін ұрпақ өсіру. Мектептегі технология сабағы шәкірттерге қолөнер арқылы жан – жақты эстетикалық тәрбие беру , оларды баулу , адамзат қоғамында бұрын – соңды жасаған мәдени мұраны жүйелі меңгеруге мүмкіндік береді , жалпы әлеуметтік рухани игіліктерді бағалай білуге тәрбиелейді.

Технология білім саласын меңгеру оқушылардың жалпы білім мен дағдыны меңгеруіне мүмкіндік береді. Сондықтан , мектептегі технология бағдарламасының мазмұны мынадай міндеттерді шешу керек.

Халықтық қолданбалы қолөнер туралы түсінікті қалыптастыру.

Ұлттық қолданбалы қолөнер шеберлерінің еңбегімен таныстыру.

Халықтық қолданбалы қолөнерге , ұлттық мәдениеттілікке оқушылардың сүйіспеншілігін ояту.

Күнделікті тұрмыста қолданылатын қарапайым ұлттық нақышта орындалған бұйымдарды жасауды үйрету тағы сол сияқты.

Білім мен тәрбие берудің негізгі орны – сабақ . Ондағы негізгі тұлға – мұғалім . Ал сабақ беру қазіргі жағдайларға сәйкес шығармашылықпен өзгеріп отыруға тиісті. Мектеп оқушыларын жан – жақты тәрбиелеу – бүгінгі таңның негізгі талабы екені баршамызға аян.

Технология пәнінде еңбек әрекеті екі бағытта дамиды .Бірі сабақ процесінде жасалған еңбек , екіншісі олардың қолынан келетін қоғамға пайдалы еңбегі.

Технология пәнінде оқушылар кейде бірлесіп топтық , кейде жеке – жеке жұмыс істейді. Еңбек әрекетінің бұлайша ұйымдастырылуы оқушыларды өзіне берік сеніммен , жауапкершілік, шығармашылық қызығушылығын дамытып қана қоймайды , өзара достық қарым – қатынасты , ұжымдық ортақ еңбек арқылы ұйымшылдыққа , тәртіптілікке баулиды , яғни өзіне тапсырылған жұмысты орындауда оқушы көпшіліктің жұмысына нұқсан келтірмейтіндей орындау қажет . Бұл оқушының еңбекке саналы көзқарасын , жауапкершілік сезімін тәрбиелейді.

Технология сабағындағы күнтізбелік жоспарға сәйкес , мысалы , киім тігу бөлімінде киімдерге өлшем алып , олардың қалай қиылуын , тігілуін үйренсе , ал оюларды мата бетіне бастыру кезінде қазақтың ұлттық қолөнері тұскиізге оюды бастырмалау сияқты істерге машықтанады , тоқу барысында оқушы бойындағы шыдамдылықты , ұқыптылықты байқауға болады , саусақтарының икемділігін шапшаң бітіруге деген талпынысын , қызығушылығын көруге болады. Өз қолынан шыққан бұйымға деген қызығушылығы артып , эстетикалық талғамы оянады. Өз ісіне мақтанады , сенімділік туады , іске деген құлшыныс болады . Осындай істер нәтижесінде байқағаным:

оқушылардың қолөнерге деген қызығушылығы пайда болады;

өз қиялы , өзіндік пікірі , өз көзқарасы қалыптасады;

шеберлік , іскерлік дағдылары қалыптасады ;

ең соңында кәсіби шеберлігі өседі;

қиындықтарды шеше алатындай қабілет қалыптасады.

« Өнер көзі халықта» , «Халықсыз өнер, өнерсіз халық жоқ» , оны жаңғыртып , оқушыларға үйретіп, іске асыру біздің парызымыз. Сондықтан әр түрлі қолөнер бұйымдарының әсемдігі , өрнегі тұрмысқа сән берумен қатар адамдарға рухани ләззат әкелген , шебердің қолынан шыққан бұйымдар күнделікті тіршілікпен қатар сол заманның қолөнер мәдениетінің баға жетпес үлгісі болмақ. Қазақтың ұлттық қолөнері біздің мәдениетіміздің құрамды бөлігі . Оны дамыта отырып , жер жерде халық шеберлерінің өнегелі істерін жас ұрпаққа насихаттау , қолөнер бұйымдарының сапасын арттыра беру аса құрметті игілікті іс болмақ .Әрбір оқушыны өзінің қабілет қарымына қарай қолөнерге бейімдеудің , іске икемдеудің маңызы зор. Бұл болашақ оқушыны өмірге бейімдеп , мамандық меңгерудің алғы бастамасы болады.

Шығыс Қазақстан облысы, Семей қаласы,

№16 орта мектептің технология пәні мұғалімі

Арайгүл Серікқалиқызы

ЖАҢА ҮЛГІДЕ САБАҚТАРДЫ ЖОСПАРЛАУДЫҢ ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ

Заман ағымына ілесіп жаңашыл бағытта жұмыс жүргізу – барша ұстаз алдында тұрған негізгі мақсат. Жас ұрпаққа сапалы да, саналы білім беру, заман талабына сай оқыту үшін сабақта жаңа әдістерді қолданып, алған білімдерін қажеттілікке жарата білетін, өзіндік пікірі бар жас ұрпақты тәрбиелеу қазіргі мұғалімнің негізгі міндеті.

Республикамызда Кембридждік бағдарлама бойынша жүргізіліп жатқан деңгейлік курстардың негізгі мақсаттарының бірі де осы. Осы орайда Алматы қаласындағы «Өрлеу» біліктілік арттыру орталығында екінші (негізгі) деңгейлік курс бағдарламасын аяқтағаннан кейін мен де алдыма мақсаттар қойдым. Курс барысында білікті мамандардың тәжірибесін ала отырып кәсіби білімімізді шыңдап, білім беру жүйесіндегі тың жаңалықтармен қанығып, жаңаша көзқарастарымыз қалыптаса бастады. Жаңалықтарымыз бен жаңаша идеяларымызды алдағы уақытта мектеп, қала көлемінде әріптестерімізбен бірлесе іс-тәжірибемізді бөлісу, жетілдіруде жоспарлы түрде жұмыстар атқармақпыз.

Ұзақ жылдар қалыптасып қалған дайын білім беретін «дәстүрлі» стильмен оқытып келген мұғалімге жаңашыл идеяларды қабылдап, оқушыларға сындарлы білім беруде алдымен мұғалім ұстанымын өзгерту керек болады. Белгілі ғалым Пажарестің айтуынша мұғалім ұстанымы – оның көзқарасы, қабылдаған шешімі және іс-әрекетінің негізі.

Ал мақсатымызға жету үшін іс-әрекетімізді дұрыс жоспарлау керек. Екінші деңгей бағдарламасының тыңдаушыларға үйреткен бір саласы да осы – жоспар.

Ұзақ мерзімді, орта мерзімді және қысқа мерзімді жоспарлау арасындағы өзара байланыс

Оқу бағдарламасын әдетте білім саласындағы саясатты қалыптастыратын адамдар мен мектеп әкімшілігі жоспарлайды. Бір топ адам оқу бағдарламасын сыныпта сабақ беру тәжірибесінде бағдарламаның барлық жеті модулі ықпалдастырылған тізбектелген сабақтар топтамасына айналдырса, сол орта мерзімді жоспарлау болады.…