Қазақтың ырым тыйым сөздері ғылыми жоба 1 сынып

А.С.Макаренко атындағы жалпы орта білім беретін мектебі

Ғылыми жоба

Тақырыбы: « Қазақтың ырым- тыйым сөздері»

Орындаған: Ергазина Балым Бекнұрқызы

Жетекшісі: Молдабек А.Р

2016-2017 оқу жылы

Жоспар

I.Кіріспе

1.1 « Қазақтың ырым- тыйым сөздері»

II. Негізгі бөлім

2.1 Тыйым сөздер мен ырымдардың жалпы мағынасы.

2.2 Қазақ ырымдары мен тыйым сөздерінің тәрбиелік мәні.

III. Қорытынды.

Зерттеу жұмысының мақсаты:

Халқымыз ежелде ұрпақ тәрбиесінде жемісі үзілмей келе жатқан көне салт – дәстүрді, әдет – ғұрыптарды, шешендік өнерді, мақал – мәтел, ырым – тыйым сөздерді кеңінен пайдаланған. Қазіргі кезде сол тілімізді, тарихымызды, әдет – ғұрыптарды, ұмыт бола бастаған ырым – тыйым сөздері мен шешендік өнерді жаңғыртуға ерекше көңіл бөлінуде.

Менің мақсатым ұлттық тәлім – тәрбие мәселесіндегі ырым – тыйым сөздерінің алар орнын ашып көрсету. Олар:

Дана халқымыздың ұлттық тәрбиесінің бірі – ырым, тыйым сөздерімен таныстыру.

Мағынасын түсіндіру.

Дұрыс қолдана білуге үйрету.

Зерттеу жұмысының практикалық маңызы:

1. Ырым – тыйым сөздерді бала тәрбиесінде қалыптастыру.

2. Күнделікті өмірде жиі қолдану.

Зерттеу жұмысының ғылыми жаңалығы:

Жобаға қатысты ырым, тыйым сөздері жинақталды.

Қарапайым түрде ырым, тыйым сөздеріне арналған кесте түзілді жүйеленді.

Аннотация

Ергазина Балымның «Қазақ ырымдары мен тыйым сөздері» тақырыбында орындалған ғылыми жобасы үш бөлімінен тұрады:

Кіріспе бөлімінде жалпы ұлттық тәрбиеге , қазақ халқының ырым – тыйым сөздерінің жастар үшін тәрбиелік мәніне тоқталған .

Қазақ халқы ұл – қыздарының бойындағы кейбір оғаш қылықтарын бетіне басып, жүгенсіздікті тыйымдармен тәртіпке салып отырған, яғни тәрбиенің бұл құралы мінез – құлық ережесі түрінде қалыптастыруға тырысқан. Сонамен қатар жұмыстың мақсаты, міндеті, жаңашылығы берілген.

Негізгі бөлімінде, тыйым сөздер мен ырымдардың , қазақтың салт – дөстүрлерінің сызбанұсқалары мен жүйеленуі берілген . Әрине бұл өте пайымды жасалған дүние. Сонымен қатар тыйым сөздер мен ырымдардың туу себептері және олардың тәрбиелік мәні ашылған.

Ғылыми жобаның қорытындысында алдына қойған мақсаты мен мәселелерінің түйінін, шешілу жолдарын мәлімдеген.

Болашақ зерттеушінің зерделі шолуы аса ұқыптылықпен орындалған.

Кіріспе

Халқымыздың әдет-ғұрып, салт – дәстүрі жеткіншек ұрпақты адалдыққа, адамгершілікке, жақсылыққа үндеп, олардың сана- сезімін, дүниетанымдық қабілетін дамытуды көздейді. Халқымыздың ғасырлар бойы жасасып, бізге жеткен асыл мұралардың бірі – қазақтың ырым-тыйым сөздері. Олардан халқымыздың әдет-ғұрпы, наным-сенімін ғана біліп қоймай, бойымызға тәлім-тәрбие сіңіреміз. Әжемнен «Табалдырыққа тұрма, бойың өспей қалады», «Үйдің ішінде ысқырма, шайтан шақырасың», «Нанды бір қолмен үзбе» деген секілді жорамалды, тыйымдарды жиі естимін. Асылында ырым - тыйымдар – тазалыққа, адалдыққа, мәдениеттілікке бастайтын тәрбиелік құрал. «Босағаны керме», «Босағада, табалдырықта тұрып сәлемдеспе», «Үйді, кісіні айналып жүгірме» деген секілді күнделікті тұрмыстағы әдептілікті сақтауға байланысты айтылған. «Түнде тырнақ алуға болмайды», «Сыпырғышты жоғары қаратып қоймайды» т.б. Қазақ халқы осындай ырымдар мен тыйым сөздер арқылы ұл-қыздарын оғаш та осал қылықтарын сынап, тыйым, тәртіпке салып, тәрбиелеп отырған. Ырымдар мен тыйым сөздер – халқымыздың айнала қоршаған орта, табиғат, өзара қарым-қатынас туралы өмірдің өзінен төрт түйіндеген пайымдаулары мен қағидалары, философиялық тұжырымдары, әлеуметтік жә

II. Негізгі бөлім

2.1 Тыйым сөздер мен ырымдардың жалпы мағынасы.

Ырым - Халқымыздың тәлім, тәрбиелік қызметі бар салт, дәстүрлерінің ішіндегі қызық әрі ойланарлық ғұрыптарының бірі. Ырымның ұлттық салт – дәстүрлермен, әдет – ғұрыптарды қалыптастырудағы орны зор.Жас ұрпақтың өзін өзі ұстау, тіл әдебімен адамдар арасында қатынас түзе білуінде ерекше орынға ие. Ырым – тәрбиелік мәні бар сенім – наным, жосын жоралғылар көп.

Ырым- ешқандай ерсілігі , оғаштығы жоқ ұлттық тәрбиенің құрамдас бөлігі. Ырым сөздер – белгілі бір наным салдарынан адамдардың санасында қалыптасып қалған алда болуы мүмкін ,істерге психологиялық – эмоциялық сезім күйлерін, иланымдарын білдіретін сөздер.

Тыйым - Халықтың тәлім – тәрбие, үлгі- өнеге, ақыл – кеңес берудегі тәрбие құралдарының бірі. Бұл балаларды жаман әдет, жат пиғыл, ерсі қимыл, әдепсіз істерден сақтандыруда маңызды қызмет атқарады. «Ұлға отыз үйден тыю,…