Қиялды дамытуға арналған психологиялық жаттығулар

Балаларды дамытуға арналған ойындар және

жаттығулар Зейінді дамыту және тәрбиелеу жаттығулары 1. Зейінді аудару қабілетін дамыту жаттығулары

Балаға әртүрлі сөздерді атаңыз: Называйте ребенку различные слова: үстел, кереует, кесе, қарындаш, дәптер, кітап, тоғай, шанышқы және т.б. Ол келісім бойынша белгілі бір сөздерге қимылмен жауап беруі керек. Бала мұқият тыңдайды да, мысалы, жануарды білдіретін сөздерді естігенде,алақанын соғады. Егер балашатасып кетсе тапсырманы қайталаңыз.

Екінші сериясында келіскендей, өсімдіктерді білдіретін сөзді естігенде, балаға орнынан тұруды ұсыныңыз.

Үшінші сериясында и бірінші және екінші тапсырманы біріктіруге болады, яғни бала жануарды білдіретін сөзді естігенде алақанын соғады да, қандай да бір өсімдікті білдіретін сөзді естігенде орнынан тұрады.

Осындай және осыған ұқсас жаттығулар зейінділікті, зейіннің бөлінгіштік және аударылу жылдамдығын дамытады, ал сонымен бірге баланың ой-өрісін кеңйтіп, танымдылық белсенділігін арттырады.

Мұндай ойындарды жарыс түрінде балалар тобымен жүргізген қызықты. 2. Зейінді шоғырландыруды дамыту жаттығулары

Сабақты жүргіз Э.и Чрыв яериыящш765ек43ц4ф хзу үшін 10-15 айырмашылықтары бар суреттердің 2 жұбын,бірнеше бітпеген суреттер немесе қисынсыз мазмұнды суреттер, бірнеше жартылай боялған суреттер дайындау қажет..

Бірінші тапсырмада балаға берілген жұп суреттерде барлық айырмашылықтарды атау ұсынылады. (сурет 18).

Екінші тапсырмада балаға бірінен соң бірін бітпеген суреттерді көрсетеді де, не салынбай қалғанын сұрайды (сурет18а) немесе қисынсыз мазмұнды суреттерді таңдап алып, сәйкессіздікті табуды сұрайды.

Үшінші тапсырмада бірінші бөлігінің боялғанындай суреттің екінші бөлігін бояу керек (сурет таңдап алыңыз).

Барлық үш тапсырма бойынша нәтижелілік бағаланады- дұрыс аталған айырмашылықтар саны, аталған жетімсіз бөлшектер және қисын сыздықтар саны, сонымен бірге дұрыс боялған бөлшектер саны.

18-сурет

18а-сурет 3. Зенйіннің тұрақтылығы және жинақтылығын дамыту жаттығулары

Оқи білетін балаларға ұсынылады. Қағазда (рис. 19) кездейсоқ ретпен әріптер басылған (5 жол). Әр жолда шамамен 30 әріп бар. Бала әр жолды мұқият қарап, әріптер арасынан сөздерді құрауға тырысады.Ол осы сөздерді іздеп табуы. (үш-, төрт-, бес- әріпті) және астын сызуы керек.

Табыстылық көрсеткіші - табылған дұрыс сөздер саны және тапсырманы орындау жылдамдығы. Зейінді одан әрі жаттықтыру үшін өзіңіз осыған ұқсас ынталандыру материалын дайындаңыз. Әріптер мен сөздерді машинкада немесе компьютерде теруге немесе қолдан жазуға болады. Күлкілі сөздер ойлап табыңыздар, балаларға бұл әрқашан да ұнайды.

ФПИТЗМҰКУНЦЗНИӘАКОТЕЛМАРТҮПОМЯЧВ ТРПМДЫМЫЛОЩЙЬМІШЦЫСОРЗЩНӨТСПРЖО

КВИАИПӘШУБАЫВАКРҮТЬАМАМАОИПСАЗШ

ОТШМЛОҚРОРВВУРАНСҮТРАЛГПАЛКАНИО

ОДЫРАМЕТӨЛАКАИОГУАВТОБУСШЫГМИК 19-сурет 4. Зейіннің тұрақтылығын дамыту жаттығулары

Эейін тұрақтылығын дамыту үшін балаға шағын мәтін (газет, журналдан) беріңіз де, әр жолды қарап отырып қандай да бір әріпті (мысалы, "а") сызуын ұсыныңыз Уақыт және қателер санын белгілеңіз. Нәтижелерін күн сайын графикке салып отырыңыз, нәтижелілігі қалай өзгеретіндігін талдаңыз. Егер сіз бәрін дұрыс жасасаңыз, онда нәтижелер жақсару керек -онымен баланы таныстырыңыз, баламен бірге қуаныңыз. Зейінін бөлінушілігін және аударылуын жаттықтыру үшін нұсқауды өзгертіңіз. Мысалы, былай: "Әр жолда "а" әрпін сызып таста, ал "б" әрпінің астын сыз. Немесе былай: "Егер "н" әрпі алдында тұрса, "а" әрпін сызып таста, егер оның алдында "л" әрпі тұрса, "а" әрпінің астын сыз. Уақыты мен қателерін белгілеңдер. Бұл дамыту жаттығуларын жарыс түрінде өткізіңдер.

Қабылдауды дамыту және қалыптастыру жаттығулары 1. "Дыбыстарды анықта" жаттығуы

Фонематикалық айыруға қабілетін дамытуға арналған. Бұл қабілеттер оқуға, жазуға, шетел тілдеріне табысты оқытудың негізінде жатыр.

Балаға түрлі заттар бейнеленген суреттер ұсынылады (20 сурет). Баланың бұл затты білетіндігін тексеріңіз. Содан кейін сіз кез келген сөзді айтыңыз және баладан сол дыбыстан басталатын затты көрсетуін өтініңіз Мысалы, сіз "сүт" сөзін айтасыз, бала "сиыр" суретін көрсетеді, өйткені екі сөз де "с". әріпінен басталады

20-сурет 2. Геометриялық фигураларды қабылдауды дамыту

Балаға түрлі геометриялық фигуралар бейнеленген суреттер ұсынылады.

Баладан білетін фигуралардың атын сұрап, ал білмейтін фигуралардың атын өзіңіз айтып беріңіз. Келесі жолы одан сіз атаған фигуралардың суретін салуды өтінесіз (дөңгелек, шаршы, төртбұрыш, үшбұрыш, эллипс).

21-сурет 3. "Фигураларды аяқта" қабылдау дәлдігін дамыту жаттығуы

Балаларға аяқталмаған, сызықпен бейнеленген түрлі геометриялық фигуралардың суреттерін көрсетеді, бірақ олар аяқталмаған. Оны баланың аяқтауын өтінесіз (22 сурет).

Ойлауды дамыту және қалыптастыру жаттығулары 1. "Заттарды салыстыру" ойлау тәсілдерін дамытужаттығулары

Салыстыру үшін балаға келесі сөз жұптары ұсынылады: 1. ШЫБЫН ЖӘНЕ КӨБЕЛЕК 2. ҮЙ ЖӘНЕ ҮЙШІК 3. ҮСТЕЛ ЖӘНЕ ОРЫНДЫҚ 4. КІТАП ЖӘНЕ ДӘПТЕР 5. СУ ЖӘНЕ СҮТ 6. БАЛТА ЖӘНЕ БАЛҒА 7. ПИАНИНО ЖӘНЕ СКРИПКА 8. ТЕНТЕКТІК ЖӘНЕ ТӨБЕЛЕС 9. ҚЫТЫҚТАУ ЖӘНЕ СИПАУ 10.ҚАЛА ЖӘНЕ АУЫЛ

Бала салыстыратынын көз алдына елестетуі керек. Оған сұрақ қойыңыз: "Сен шыбынды көрдің бе? Ал көбелекті ше?" Осындай қысқа сұрақтардан кейін, балаға жұптың әр сөзін салыстыру ұсынылады.Тағы да сұрақ қойыңыз: "Шыбын мен көбелек ұқсайды ма, жоқ па? Олар несімен ұқсайды? Қандай айырмашылықтары бар?" Баланың жауабына талдау жасаңыз. Сөзднрдің неше жұбын ол дұрыс салыстырды? Балаға не оңай: ұқсастығын іздеу әлде айырмашылығын? Балалар әсіресе ұқсастығын іздеуде қиындық көретінін байқаймыз. 6-7 жасар бала салыстыруды дұрыс жүргізе білуі керек: ұқсастық белгілерін де, айырмашылық белгілерін де айыра білуі керек, бірақ кездейсоқ, мағынасыз белгілері бойынша емес (мысалы, балға мен балта сарайда жатыр) , басты белгілері бойынша. 2. Ой жылдамдығын дамыту жаттығулары "Сөзді аяқтау"

Балаға мынадай ойын ойнауды ұсыныңыз: сіз сөзді бірінші буынын айтып бастайсыз, ал ол аяқтайды. "Менің не айтқым келеді, ойлап тап! Ба...." - осылай сіз ойынды бастайсыз.

Барлығы 10 буын ұсынылады: 1) ба, 2) са, 3) ша, 4) та , 5) да , 6) жа, 7) же, 8) ше, 9) ке, 10) бе. Егер бала тапсырманы жеңіл де жылдам орындаса, оған бір емес шамасы келгенше бірнеше сөз ойлап табуын ұсыныңыз. Мысалы, ба-ла, ба-тыр, ба- қа, ба-лапан, ба-рабан және т.б.. Жауаптардың дұрыстығын ғана емес, уақытты да белгілеңіз.Бұл ойлау процесі жылдамдығының, тапқырлығының,тілдік, сөйлеу белсенділігінің көрсеткіші..

3.Жаттығу "Ұғымдар арақатынасы" Бала назарына ағаш бұтағы дамуының -қыстан күзге дейін төрт кезеңі бейнеленген суретті ұсыныңыз. ( 23, 23а-суреттер). Баладан суреттерді мағынасы бойынша орналастыруын өтініңіз.

23-сурет