қмж, қазақ әдебиеті 11 сынып 2 тоқсан

Бекітемін:_______ Қысқа мерзімді жоспар Қазақ әдебиеті 1-сабақ

Бөлім:

ІІ бөлім. Заман шындығы

Педагогтің тегі, аты,

әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 11

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

Б.Мұқай «Өмірзая» романы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.1.1 - әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін түсіну;

11.2.1.1 - әдеби шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшеліктерін айқындау;

Сабақтың мақсаты

Әдеби шығармаға сюжеттік-композициялық талдау жасау арқылы жанрлық ерекшелігін ажырата алады. Шығарманың жанрына қарай композициялық ерекшеліктерін айқындай алады.

Құндылықтарға баулу

Бірлік және ынтымақ.

Әділдік және жауапкершілік

Топтық жұмыс және жеке жұмыс барысында ынтымақтаса, бірлесе отырып, тапсырмаларды жауапкершілікпен орындау көзделеді.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Білім алушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың

басталуы

5 минут

Сабақтың

ортасы

5 минут

15 минут

5 минут

Сабақтың аяқталуы

5 минут

1. Оқушылармен амандасу. Психологиялық ахуал

«Жүректі тазарту» Оқушыларға таза парақшалар таратылады. Оған дәл қазіргі кездегі ойындағы кірбіңді, ренішті, қолайсыз көңіл күйді жазу ұсынылады. Жазып болған соң, қоқыс жәшігіне тастайды. Осылайша барлық жағымсыз көңіл күйден арылып, тазарған жүрекпен,

көтеріңкі көңіл күймен сабақ басталады.

Ойтүрткі

1.Роман неліктен «Өмірзая» аталған деп ойлайсың? 2.«Өмірзая» сөзінің мағынасын білесің бе?

Тақырыптық ақпарат

Өмірзая (роман) - Баққожа Мұқайдың орыс-совет кезеңіндегі халқымыздың рухының жанышталуы, құлдық сана туралы жазылған романы.

Баққожа романы XX ғасырдың 80-жылдардағы қазақ идеясы турасында. Мұнда ажалға қарсы шапқан азамат туралы жазылған. Басты кейіпкері – Аяған Қуатов. Зерделі тарихшы, жасы 35-ке жеткен, қалыптасқан азамат. Парасаты, кісілігі, мейірбандығы, бар мінезіне тәнті боламыз. Ең басты қасиеті – туған халқын сүйетіні. Намыс, жігері. Ақыр түбінде мінге айналған, басын құртып тынатын тағы бір мінезі – қызбалығы. Аяған әуел баста Совет үкіметінің қағазға жазылған заңына сенеді. Бұрмалаушылар беріде деп ойлайды. Ұстазы, профессор Алдияр Ақпанұлының жолын әрі қарай жалғастырып, ол Кенесары туралы еңбек жазса, бұл Сыздық төре туралы көлемді зерттеуін тәмамдайды. Бар шырғалаң содан басталған. Әуелі Алдияр ақсақал құлаған. Содан соң өз басына қатер төнеді, жұмыстан шығарады. Бірақ Аяған әділ заңның күшіне сенеді. Ақсақалдың да, өзінің де ешқандай жазығы жоқ. Аяған ең жоғары советтік мекемелерге, ең биік партиялық басшыларға арыз жазады. Жаздым, жаңылдым деп емес, ісім ақ, қазақ тарихына қиянат жасалып отыр деген сарында. Нәтижесінде әуелі түрмеге түседі, одан шығысымен жындыханаға қамайды, ақыр аяғында өлтіріп тынады.

Міне, озбырлық кезең – зобалаң заман шындығы. Романда күрес жолындағы азаматтың барлығы да шейіт болады. Сұмпайылар мен опасыздар ғана қалады. Бірақ халық рухының өлмегені, елінің әлдебір терең қойнауында жаңа ұрпақ өсіп келе жатқаны оймен аңдалып, көңілмен ұғылғандай. Роман-трагедияның ең басты мұраты – отарлық заманның қара түнек зұлматын айғақтау екен. Бұл мақсат өзінің үдесінен шыққан.

Романның ой тұрғысынан тиянақтаушы – Алдияр Ақпанұлы деген қарт. Ескінің сарқыты, тарихшы профессор. Атағы алашқа мағлұм адам. Алдияр ақсақал отаршылдық сабағын жақсы біледі, ұлтын жарыққа жетелеу жолындағы күрес құралы – халқының тарихи зердесін ашу деп санайды. Осы орайда Кенесары хан туралы зерттеу жазады. Ресми саясатқа қайшы бұл еңбек халыққа жат деп жарияланып, атақты ғалымның басына қара бұлт орнайды, күштілер тарапынан қудалауға ұшырап, шал ауру болып қалады. Оның түбіне жеткен отарлық саясатының ұраншысы ғана емес, қиын кезде бас сауғалап кеткен шәкіртінің опасыздығы. Ғұлама профессорды оп-оңай құлатқан, институт ректоры Мұса Байларов. Әлдебір жоғары мансапты партия қызметкерінің жекжаты. Сөзде майда, істе аяусыз. Бір көрімге тәуір адам, қулығына құрық бойламайды. Ең ақырында, Желтоқсан дүрбелеңі кезінде өкімет әрекетіне қайшы сөз айтып, көзге шалынып қалған туған әкесін өз қолымен жындыханаға қамайды. Бұл да – отаршылдық сананың жемісі. Бірақ құрбаны емес, құрбан – Алмас деген жас жігіт. Ол қабілетті жігіт, әуелде оң жолда болады. Өзінің жолдастарын жалаға береді, ақыр түбінде ұстазына пәле жабады, жалған куәлік жасайды. Желтоқсанға қатысқан барлық таныстарын түрмеге, бұл

1-тапсырма

Топтық жұмыс

Шығарманы оқу және талқылау

ДЖИГСО әдісі арқылы

1-топ: 1-бөлім. 59-63-бет

2-топ: 2-бөлім.65-67-бет

3-топ: 3-болім. 69-73-бет

4-топ: 4-бөлім: 76-80-бет

5-топ: 5-бөлім. 82-89-бет

2-тапсырма

Б. Мұқайдың «Өмірзая» романына

сюжеттік-композициялық талдау жасаңыз.

Басталуы_______________________

Байланысы ____________________

Дамуы ________________________

Шиеленісі _____________________

Шарықтау шегі _________________

Шешімі _______________________

3-тапсырма

Шығарманың жанрлық ерекшелігін анықтаңыз,

Дәлелдеңіз

(ЕББҚ оқушыға тапсырма)

«Өмірзая» романы бойынша басты оқиғаларды атап көрсетіңіз.

(Кемінде 4-5 оқиға болу керек)

Басты оқиғалар

Қорытындылау

1.Роман неліктен «Өмірзая» деп аталған?

«Өмірзая» сөзінің мағынасы қандай?

2.Романның тақырыбы, негізгі ойы неде?

3.Басты кейіпкер Аяғанның өмірлік ұстанымы қандай?

4. Романның жанрлық ерекшелігі неде?

Үйге тапсырма:

Рефлексия

«Сөйлемді аяқта»

Мен мынаны білдім

Маған қызық болғаны

Маған қиын болғаны

Мен мынаны жасай алдым

Мен мынаған таңғалдым

Оқушылар қойылған сұрақтарға жауап береді. Өз ойларын жеткізеді.

Өмірзая – зая кеткен, босқа өткен өмір, ал сол уақыт ішінде құрбандық ғұмыр деген астарлы мағына жатыр.

Баққожа Мұқай романын жазу барысында шығарма сюжетіне қажетті мазмұнды шынайы көрсету үшін аурухана, жындыханаға, тіпті түрмеге барып, мамандармен жиі кеңескен екен. Кейбір зерттеушілер шығарма атауын «Өмірзая» жұлдызымен байланыстырады. Ол өзге жұлдыздардан бұрын туып, бұрын сөнетін, айдың жанынан көрінетін жұлдыз екен.

Топ шығарманың бөлігін оқып, өз топтарында талқылайды. Талқылауға аз ғана уақыт беріледі. Бастапқы топқа қайта келіп, өзіне тиісті бөлімдерді бір-біріне түсіндіреді. Топ шығарманың толық нұсқасын меңгеруге ұмтылады. Толық мазмұнымен танысып, шығарма желісін топ мүшелері бірлесіп отырып аяқтайды

Дұрыс жауап.

Оқиғаның басталуы Кеңес өкіметі дәуіріндегі 1980 жыл. Профессор Алдияр Ақпан ұлы және оның шәкірті Аяған Қуатовтың айналасында өрбиді.

Оқиғаның дамуы

Кеңес заманының озбырлығын суреттеген бұл романда Кенесары туралы еңбек жазған Алдияр Ақпанұлы мен оның шәкірті Аяған Қуатовтың өмір өткелдеріндегі қым-қиғаш оқиғалар, арандатушылық әрекеттер, шындық үшін күрес жолындағы қиындықтары сөз болады. Бірақ кітаптың соңында шындықты дәлелдеймін деп арпалысқан, алысқан азаматтың барлығы өмірден озады. Өмірзая... Бірақ олардың ерліктері ел есінен шыққан жоқ.

Оқиғаның байланысуы

Ұстазы, профессор Алдияр Ақпанұлының жолын әрі қарай жалғастырып, ол Кенесары туралы еңбек жазса, бұл Сыздық төре туралы көлемді зерттеуін тәмамдайды. Бар шырғалаң содан басталған.

Оқиғаның шиеленісуі

Әуелі Алдияр ақсақал құлаған. Содан соң өз басына қатер төнеді, жұмыстан шығарады. Бірақ Аяған әділ заңның күшіне сенеді. Ақсақалдың да, өзінің де ешқандай жазығы жоқ. Аяған ең жоғары кеңестік мекемелерге, ең биік партиялық басшыларға арыз жазады. Жаздым, жаңылдым деп емес, ісім ақ, қазақ тарихына қиянат жасалып отыр деген сарында.

Оқиғаның шарықтау шегі

Жалақорлардың жаласынан, пәлеқорлардың пәлесінен Аяған мынадай күйге түседі: ақтығын, адалдығын, жазықсыздығын дәлелдей алмайды; көкірегінде жыр-пыры шығып шырылдаған шындығынан кеңестік билікті иландыра алмай, мысы құриды.

Оқиғаның шешімі

Шындық іздеп жүріп, әуелі түрмеге түседі, одан шығысымен жындыханаға қамайды, одан аман-сау шығып келгенде қайтадан түрмеге тығады; қарт ата-анасы, әйелі осының қайғысынан өледі; балалары жетім қалады. Міне, отарлық кезең – зобалаң заман шындығы!

Бүгінгі сабақты қорытындылайды.

Рефлексия арқылы сабақтың қызықты тұстарын айта отырып, нені меңгергенін сараптайды.

Қиналған түстарын, меңгере алмаған тұстарын жеткізеді.

Ауызша мадақтау арқылы бағалау Жарайсың! Тамаша! Керемет!

«Доллар» әдісі арқылы бағалау

Дескриптор

Білім алушы

-шығармалар дағы негізгі оқиғалар желісін көрсетеді;

-сюжеттік-композициялық құрылымына талдау жасайды;

Дескриптор

Білім алушы

-шығарманың

4 жанрлық ерекшелігін анықтайды ;

-дәлел келтіреді,

-өзіндік көзқарасын білдіреді;

Дескриптор

Білім алушы

-басты оқиғаларды атап көрсетеді,

-4-5 оқиғаны қамтиды.

Оқулық

11-сынып

«Атамұра» баспасы

ОҚЫТУДА

ҒЫ ЖАҢА ӘДІС-ТӘСІЛДЕР ҚОРЖЫНЫНАН ЕСБОСЫН НАҒИША ҚОЖАҚ

ҚЫЗЫ

Қалыптас

тырушы бағалауға арналған

тапсырма

лар жинағы

11-сынып

Бекітемін:_________ Қысқа мерзімді жоспар Қазақ әдебиеті 2-сабақ

Бөлім:

ІІ бөлім. Заман шындығы

Педагогтің тегі, аты,

әкесінің аты :

Күні:

Сынып: 11

Қатысушылар саны:

Қатыспағандар саны:

Сабақтың тақырыбы

«Өмірзая» романы

Оқу бағдарламасына сәйкес оқыту мақсаттары

11.1.2.1 әдеби шығарманың жанрлық ерекшелігін өзге жанрлармен салыстыра отырып талдау;

Сабақтың мақсаты

Әдеби шығарманың жанрлық ерекшелігін өзге жанрлармен салыстыра отырып талдай алады.

Құндылықтарға баулу

Әділдік және жауапкершілік

Кейіпкерлердің іс-әрекеттері, оқиғаның идеясы арқылы әділдік пен жауапкершілікті бойына қалыптастырады.

Сабақтың барысы

Сабақтың кезеңі/ уақыт

Педагогтің әрекеті

Білім алушының әрекеті

Бағалау

Ресурстар

Сабақтың

басталуы

5 минут

Сабақтың

ортасы

8 минут

7 минут

Сабақтың аяқталуы

5 минут

Оқушылармен амандасу. Түгендеу.

Психологиялық ахуал

«Жақсылық тамшысы»

Оқушыларға сабақтың тақырыбы, мақсаты, бағалау критерийлері айтылады.

Үй тапсырмасын сұрау

Ойтүрткі

Автор не себепті профессордың ұлының атын Сыздық деп алған? Оның тағдыры неге маскүнемдікпен байланысты болды деп ойлайсың? Жазушы символикалық түрде нені ишаралап отыр?

Сөздікпен жұмыс

Запыран – адамның асқазанында болатын сарғылт түсті, ащы сұйық зат. Бұл жерде: шер, нала мағынасында.

Дәке – мақтадан жасалатын таңғыш (медициналық бинт) .

Шер көкірек – қайғысын ішіне сақтаған адам.

Әпшерке – орыс тіліндегі «овчарка» сөзінің қазақша ауызекі сөйлеу мәнерінде қолданылуы.

Көзтаныстар – бұрын таныс болған адамдар

Мәңгүрт – ежелгі түркілер заманында жау қолына түскен тұтқынның ақыл-есінен айырылуы. Бұл жерде: ұлттық құндылықтардың, адамгершілік қасиеттердің жоғалуын меңзеп тұр.

Божы – арба, шанаға жегілген көлікті жүргізіп отыратын ұзын шылбыр. Кей өңірлерде «делбе» немесе «делбеге» деген атаулары да кездеседі.

Қасат қар – ұзақ жататын қалың қар.

Шанжа- қарағайдан жасалған жіңішке ұзын ағаш.

1-тапсырма

Романды Ш.Айтматовтың «Қош бол, Гүлсары!» повесімен салыстыр. Жанрлық ерекшелігіне талдау жаса.

Шығарма

ның аты

Авторы

Жанрлық ерекшелігі

Тілі

«Өмірзая» романы

Ш.Айтма

товтың «Қош бол, Гүлсары!» повесі

2-тапсырма

Екі шығарма туралы рецензия жаз.

Рецензия жазу ережесі:

1. Алдымен шығарманың өзін оқып шығу керек!

2. Рецензияның басында автор, шығарманың атауы туралы қысқаша айтып беріңіз.

3. Одан кейін шығарманың қысқаша сипаттамасы (бір-екі сөйлем) шығады. Бірақ бұл жерде маңызды жайт, шығарманы қайталау азырақ, ал сіздің жеке әсеріңіз көбірек қажет.

4. Содан кейін оқыған кітабыңыз (мақала, әңгіме немесе басқа нәрсе) туралы алған әсеріңізді сипаттаңыз.

3-тапсырма

Пирамидалық кесте бойынша шығарманы талдау

1. Тақырып -

2. Кейіпкер бейнесі –

3. Оқиға орны -

4. Оқиға барысында

туған қиыншылықтар –

5. Тақырыпты ашатын бірінші оқиға –

6. Екінші оқиға -

7. Үшінші оқиға –

8.Тақырыптың шешімі –

Сабақты қорытындылау

1.Аяған неліктен Алматыдан ауыр ой, жабырқау көңілмен аттанды?

2.Құшағын жая ұмтылған Аяғанды Алмастың қасақана танымай теріс бұрылып кетуі нені аңғартады?

3.Жатақхананың төңірегіндегі бейтаныс жандардың іс-әрекетіне назар аудар. Себебін зерделе.

4.Аяғанның ойын сан-саққа алып қашқан қандай сұрақтар еді?