Қорқынышты жеңе білу балабақша психологтарына арналған

Жобалық жұмыс

Тақырыбы:

«Балалардың қорқынышын жеңуге көмектесу жолдары»

Дайындаған: Рахимова Нургул Рахимовна

Зерттеу мерзімі: 6 ай

Жоба мақсаты:

Балалардың бойында қорқыныш, үрейлерін әр түрлі әдіс тәсілдер арқылы арылуына көмектесу. Бала бойындағы ішкі сезімдерді шығара білу, кез-келген қиын жағдайда қорқынышқа бой алдырмай мәселені шеше білу. Ішкі қорқыныш сезімненбойын ойындар, кеңес беру арқылы күш-жігерді пайдаланып баланың өзіне деген сенімділігін қалыптастару. Бала бойына сенімділік орнату.

Жоба міндеттері:

1. Бала бойындағы қорқыныш, үрей сезімдерінің алдын алу.

2. Олармен методикалық әдіс-тәсілдерді пайдалануда ойындар жүргізу.

3. Ата-анамен тығыз байланыста болу, кеңестер алмасу.

4. Бала бойындағы қорқыныш сезімдерін болдырмау, ішкі сезімдеріне жылулық ұялату.

Жоспары:

1.«Қорқыныш неден туады»

2. Бала бойындағы қорқыныш сезімдер.

а)Бала неден қорқады,қорқынышы неше жастан басталады?

ә)Бала қорқынышын қалай жеңуге болады.

б)Бала қорқынышын ойын арқылы түзету.

3.Қортынды.Бала бойындағы қорқынышты жеңу, ықпал көрсету.

Жобалық жұмысымдағы күтелітен нәтижелер:

1. Қорқақ, күйзеліске бейім балаларды назардан тыс қалдырмай үнемі көңілді болу арқылы бала бойындағы қорқыныш бәсеңдейді.

2. Баланың эмоциялық көңіл-күй көтеру арқылы бала өмірінде өзіне сенімділік пайда болады.

3. Қорқыныштан арылған бала бойын қуаныш билеп, белсенділік пайда болып, даму қабілеттілігі артады.

Жобалық жұмысымның кіріспе бөлімі:

Ойынныңбалалардың шығармашылығының табиғи бір түрі екендігі белгілі,ол арқылы қоршаған орта баланың шамасына лайық түрде бейнеленеді.Ойында баланың сезімімен қызығуы жүзеге асып,әлеуметтік қарым-қатынастың жаңа тәжірибесін меңгереді,қиялы мен қатынас аясы кеңейеді,жаңа білімдер мен ептіліктері қалыптасады.Балалар өздері күресіп,секіріп,алысып, өрмелеп,түрлі кейіпкерлердің бейнесіне еніп жүргенде өз бойындағы қорқыныштарды өздері жеңіп үйренеді.

Жүйке жүйесі әлсіз баланың ата-анасына баласымен көбірек ойнауына кеңес беру керек.Қорқынышты жеңуге мүмкіндік беретін қимыл-қозғалыс ойындарын шартты түрде «5+5» деп бөлуге болады.Алғашқы бестікке далада ойнайтын ойындар мен балабақшада ойнайтын ойындар кіреді:

1.Доппен ойындар:футбол,регби.Шеңбер құрып тұрған балалардың бір-біріне күтпеген жерде «мә», «ұста», «қағып ал»деген сөздермен допты лақтыруы,тез қағып алуы.Сонымен қатар,әуе шарларын ауаға лақтыруы,кегли ойнау.

2.Қол ұстасып тұрған шеңберге жүгіріп келіп ену.

3.Күрес,қылыштасу,бір-біріне доп лақтыру,доптан қорғану,тигізбеуге тырысу.

4.Швед қабырғасына жарысып өрмелеу,төмендегі матқа тәрбиешінің көмегімен секіру;жіптен секіру,топырақ салынған ордан секіру,т.б.

5.Балаларға арналған белгілі бір қашықтықта орналасқан отырғыштарымен жүру,кері жүру,соңғы отырғыштан секіріп түсіп сыйлық алу.

Жобалық жұмысымның І кезеңі:

Қорқыныш сезімді жеңуде ойындар балалардың тез кірісуін,шапшаңдығын дамытады,таныс емес ортаға емін-еркін үйренеді,эмоциялық тежелуді азайтып,белсенділігін арттырады.Келесі бес ойын жеткен жетістіктерін бекітіп,қорқынышын ұмытуға,өз-өзіне сенуге көмектеседі.

«Таңбалау».Қарапайымдылығына қарамастан,бұл ойын келесі ойындарға дайындық ретінде қызмет етеді.Ойын бес минуттан артық ойналмайды.

«Көз байлау».Бұл ойын ұстамдылықты,шыдамдылықты қажет етеді және жүйке жүйесі әлсіз балаларда осы қасиеттерді қалыптастыруға көмектеседі,қараңғылықтан,жалғыздықтан,күтпеген әсерден қорқу сезімдерінен арылтады.

«Жасырынбақ».Ойынды топпен ғана емес,спорт залында да өткізуге болады.Тығылуға мүмкіндіктердің барлығын пайдалануға мүмкіндік беру керек.

Ойынның келесі кезеңінде қорқыныштан арылту мақсатында танымал ертегілер сюжеттері бойынша рөлдік ойындар ойнатуға болады.

Ойын терапиясы балалардың қорқынышынан арылуға көмектесетін бірден бір әдістеме болып табылады.Өйткені оны түрлі жастағы,даму деңгейі әрқилы балаларға қолдануға болады.Осы әдістеме сурет салу немесе мүсіндеу арқылы қорқыныштан арылу әдісімен қоса жүргенде тиімдірек деп саналады.

Бала қорқынышын суретке салу әдістемесі.

Сурет салу шығармашылық кезең,ол балалардың өз ісінен қуаныш сезімін бастан өткеруге,өз-өзімен болып,әрекеттену,өз сезімін,арманын,үмітін білдіруге қабілеттілігін сезінуге мүмкіндік береді.Сурет салу,ойын секілді оны қоршаған шындықтың санасындағы бейнесі ғана емес,сонымен бірге оған деген қатынас,оның моделін ойша жасауын көрсетеді.Сондықтан,баланың суреті арқылы баланың қызығуын,барлық уақытта белгілі бола бермейтін қорқынышын танып-білуге мүмкіндік мол.Суретті зерттеу балалардың қызығуы мен бейімділігін анықтаумен бірге,оның темпераментін,ішкі жан дүниесінің мазмұнын білуге мүмкіндік береді.Суретте сұр және қара түстің көп болуы баланың өмірінде қуаныштың аздығын,көңіл-күйінің төмендігін,қорқынышының молдығын,онымен өзінің күресе алмайтындығын байқатады.Керісінше,ашық,қанық түстер баланың белсенді өмірлік сергектігін және болашаққа сенімін аңғартады.

Сурет салдыру арқылы баланың болмаған,бірақ болып қалар деп қиял арқылы пайда болған қорқыныштарынан арылуға көмектесуге болады.Ескеретін жайт:барлық осындай әдістерді нәтижесі төмен болатыны,қорқыныштан арыла алмауы,әсіресе,ата-анасының арасында жиі шатақ болып тұратын немесе толық емес,тұрмыс жағдайы нашар отбасының балаларында не соматикалық ауру балаларда болады.Сонымен,қорқынышты суретке салу,мүсіндеу,ойын арқылы қорқынышты арылу әдістемелері балабақшаның мектепке даярлық тобының балаларымен жүргізіліп,олардың ақыл-ой дамуына жағдай жасауға көмектеседі.

а.Қорқыныштың шығуы көптеген себептерге байланысты екенін айттық.Зертеулерге сүйенсек,қыз балаға қарағанда ұлдарда қорқыныш аз болады екен.Әкесіз өскен ұл бала немесе қыз бала кішкентайынан әкенің демеуін сезіне алмаса,кейін өзінің қатарластарымен ,әсіресе ұлдармен қарым-қатынас орнатуға қорқасоқтайды,егер ата-анасы жиі бет жыртысып келіспейтін болса,баладағы ең қорқыныш осы.Әсіресе ,төрт-бес жасында бала бәрін түсінетін болады,сондықтан әке-шешесінің бір-бірімен жанжалдасып екі бөлек кеткені балаға,соның ішінде қыз балаға күйзеліс әкеледі.Бала өзін тым дәрменсіз сезінеді.Тағы зертеулердің нәтижесінде белгілі болғандай қорқыныш тұқым қуалайды.Мәселен анасы бала кезінен қараңғылықтан қатты қорқатын болса,қызында да осы үрейлі сезім қайталануы мүмкін.Баланың көзінше әлденеден қорыққаныңызды байқататын болсаңыз оның ойында қорқыныш ұғымы қалыптасып,дәл сол нәрседен қорқа бастайды.Егер ата-анасы үнемі үрей үстінде жүретін болса үйде қандайда бір мәселеге алаңдайтын болса,бұлда өз кезегінде баланың жүйкесіне салмақ салып зақымдайды.Олар ата-ана отбасылық мәселелермен жүріп,бала көңіл күйіне кері әсер етіп жатырмыз деп ойламауы да мүмкін.Бала мұндай кезде шынайы өмірге беттей алмайды.Бір

ә.Баланың бойындағы қорқыныш сезімін қалай түсінесіз?Бұл шынымен алаңдатқызатын нәрсе ме,жоқ әншейін баланың еркелігі ме әлде үлкендердің көңілін өзіне аударғысы келген «айла-тәсіл ме?»осының жауабын тауып көрейікші.Осы арқылы баланың бойындағы қорқыныштың себебін анықтап одан арылуға көмек бере аламыз.

Жобалық жұмысымның ІІ кезеңінде:

Балаларының қорқынышы мен үрейіне «баланың өзінің ойлап тапқаны»деп қарайды және оған оншалықты терең мән бермейді.Мысалы,қараңғы бөлмеден қорықса: «қане,ұйықта!көзіңді жұм ,сені ешкім жеп қоймайды!»дейді әкесі жарықты сөндіріп жатып.Бала бұдан соң қорыққаны сейілмек түгелі одан сайын үдей түседі.Бұл баланың бойында ұзаққа созылса ұйқысы бұзылып,созылмалы жүйке дертіне жалғасу мүмкін.Бала төрт айынан бастап айналасындағы жақын адамдардың қасында жүргенін жақындағанын,алыстағанын біліп сезе алады.Жеті айынан бастап анасының қамқорлығын, жасаған күтімін сезінеді,исін,алақанын таниды.Мазасызданады және бойында қорқыныш болады.Иә ,ол жалғыз қалып кетемін деген қорқыныш.Қасында анасы…