Қорықтар туралы жаратылыстану таныстырылымы

Қорықтар

Мемлекеттік табиғи қорық қоры

K оршаған ортаның табиғи эталондар , реликтілері , ғылыми зерттеулерге , ағарту білім беру ісіне , туризмге және рекреацияға арналған нысандары ретінде экологиялык , ғылыми және мәдени жағынан ерекше құнды , мемлекеттік қорғауға алынған аумақтарының жиынтығы . Қорықтардың басты мақсаты - табиғи ландшафтылар эталонын мұндағы тіршілік ететін өсімдіктер мен жануарлар дүниесімен коса сақтау , табиғат кешендерінің табиғи даму заңдылықтарын анықтау . Соңғысы адамның шаруашылық әрекетінен табиғатта болатын өзгерістерді болжау үшін аса қажет . Қазақстан қорықтар саны жөнінен ТМД- ға кіретін республикалар арасында 16-шы орын алады . Дегенмен , республика жерінің көлеміне шақканда корықтар үлесі жөнінен 13-ші орында . Бұл Қазақстан секілді ұлан-байтақ республика үшін қорықтар көлемінің әлі де болса аз екендігін көрсетеді . Қазіргі кезде нақты 10 қорық жұмыс істейді . Қазақстандағы қорықтардың барлық ауданы 1 610 973 га. Бұлар , әрине , Қазақстан табиғатының алуан түрлі табиғат жағдайларын толық көрсету үшін жеткіліксіз . Сондықтан болашақта ғалымдардың , табиғатты қорғау коғамы өкілд рінің ұсынуымен тағы 15 қорық ұйымдастырылмақшы .

Ақсу-Жабағылы қорығы

1926 жылы ұйымдастырылды . Бұл - Қазақстандағы ертеден келе жатқан қорық . Қорық Оңтүстік Қазақстан облысының Талас Алатауы мен Өгем жотасында 131,9 мың гектар жерді алып жатыр . Қорык төрт биіктік белдеуді камтиды . 1500 м биіктікке дейінгі төменгі белдеу өзіне тән өсімдіктері мен жануарлар дүниесі бар ла, 1500-2000 метр - даланың шалғынды , бұталы ағаш өсімдіктері өседі . Мұнда ағаш тәрізді арша ( биіктігі 20 м аралығында ), бадам бұтасы , жабайы жүзім , жабайы алма және басқа да оңтүстік өсімдіктері өседі . Жануарлардан мұнда елік , карақұйрык , борсық , бұғы , қабан , ақ тырнақты және т.б . жануарлар кездеседі .

2000-2300 метр биіктікте субальпілі шалғыны жатыр . Бұл белдеуде төселіп өсетін түркістан аршасынан басқа ағаш өсімдіктері жок . Онда таутеке , ілбіс , суыр , шақылдақтар , ал құстардан ұлар , кезеген торғай , шауқарға , қозықұмайлар мекендейді . Қорыктың аумағында өсімдіктердін 1404 түрі бар, оның 47 түрі Қазақстанның Қызыл кітабына енген . Құстардың 239 түрі , бауырымен жорғалаушылардың 9 түрі және сүтқоректілердің 51 түрі , балықтың 2 түрі бар екені есепке алынды . Сүтқоректілерден қорғауға алынған аса бағалысы арқар , сібірдің таутекесі , бұғы , елік , жыртқыштардан ілбіс , ала мысық , борсық . Ең жоғарғы белдеу - биік таулы қарлы және мұзды шыңдар . Бұлардан аңғарларға құлап ағатын көбікті сарқырамалы тау өзендері басталады . Қорықтың Қаратау жотасы беткейлерінде палеонтологиялық филиалы бар. Бұл өңір 120 млн жыл бұрын теңіз түбі болған . Қазір оның орнында әр түрлі сирек кездесетін балықтар мен былқылдақ денелілердің , юра дәуіріндегі өсімдіктердің таңбалары сакталған . Қорықтың бұл бөлігінің органикалық дүние эволюциясын зерттеу үшін ғылыми маңызы бар. Қазіргі таңда қорықтар мәселесі ауқымды . Нақтырақ айтсақ біз Қазақстан өркениетіне өз үлесімізді қосу үшін , ең алғаш ашылғ

Наурызым қорығы

1934 жылы ұйымдастырылған . Бұл Қостанай облысының Наурызым ауданында орналасқан . Мұның аумағы 191,4 мың гектар жерді алып жатыр . Қорықта көптеген көлдер бар, бетегелі тың дала корғауға алынып зерттелуде , бұл көлдердің жағасында бұрыннан шоқ-шоқ карағай сақталып келген . Қорық көлеміне Наурызымдағы Қарағай мен Тірсек орманы да кіреді . Ең оңтүстіктегі cop топырақта қарағай сирек өскен . Қорықтағы cop топырақта алуан түрлі кайың ағаштар , тек Қиыр Шығыста ғана кездесетін малиус боката алмасының жабайы түрлері өседі . Табиғат жағдайының әртүрлілігіне байланысты , таяу жатқан аз ғана үлескінің өсімдігі мен жануарлар дүниесі әр алуан келеді . Мұнда даланы , орманды және суаттарды мекендейтін жануарлар кездеседі . Поляр фауналары мен флораларының өкілдері жылылықты сүйетін өсімдіктер және жануарлар сияқта жерсініп кеткен . Онда түяқтылардан қабан , елік , кеміргіштерден суырлар , ақ қояндар және жыртқыштардан қарсақ , түлкі , борсық , күзен , ақкіс кездеседі . Қорықта сүткоректілердің 42 түрі , құстардың 60-тан астам түрі , балықтың 6 түрі , 687-ге жуық өсімдік түрі кездеседі . Аппак қардай аққулар , шағалалар , бірқазандар мен үйректер қаптап жүреді

Алматы қорығы

1964 жылы құрылған . Аумағы 71,7 мың гектарға жуық , әр түрлі ландшафт зоналарында жатыр . Бұған мәңгі кар мен мұз жамылған , беткейлері шөптер мен ағашқа бай Іле Алатауы мен жағасында құмды шөлі бар Іле өзенінің атақты « әнші тауы » Аққұм-Қалқан ( биіктігі 100 м- ден асатын құм тобе ) жатады . Көктеректі нудан тұратын жапырақты ормандар , долана , жабайы алма және өрік ағаштары 1800-2000 м биіктікке дейін көтеріледі . 2500 м биіктіктен жоғарыда Тянь-Шань шыршасынан тұратын шыршалы орман белдеуі орналасқан . Одан да жоғары , қарлы-мұзды белдеуде , субальпі және альпі шалғындары болады . Қорықтың жануарлар дүниесі алуан түрлі , мұнда 39 түрге жуық сүтқоректілер мен 200-ден астам құстардың , 965 өсімдік түрі бар. Шыршалы орманда бұғы , елік , Тянь - Шань сілеусіні , барыс , борсық , түлкі , қасқырлар мекендейді

Орман шекараларындағы биік шыңдар мен құздарда арқар мен таутеке көп . Соңғы уақыттарда корықта тиін , сасық күзен өсірілетін болды . Қорықта құстардың ең көбі : ұлар , кекілік , бұлдырық , Іле өзенінің бойындағы тоғайларда қырғауылдар , тарғактақшар мекендейді .

Барсакелмес қорығы

Арал теңізінің солтүстік-батыс бөлігіндегі өзі аттас шөлейтті аралда орналасқан . Қорық 1939 жылы ұйымдастырылған . Жалпы көлемі 160, 8 мың гектар. Ондағы мақсат - жалпы табиғат кешенімен қатар саны азайып бара жатқан ақбөкен мен қарақұйрыкты қорғау болды . Бүрын Аралда жоғары сатыдағы өсімдіктердің 257 түрі өссе , соңғы кезде олардың саны тіпті азайып , кейбіреулері жойылып кету қаупінде . Қорыққа шөлді аймаққа тіршілік етуге бейімделген жануарлар тән . Негізгі қорғалатын аңдар : ақбөкен , қарақұйрық және құлан . 1953-1964 жылдар аралығында 9 құлан Түрікменстанның Бадхыз қорығынан осында әкелініп жіберілген…