Құрманғазы күй атасына арналған 6 сынып ашық сабағы

Қысқа мерзімді жоспар

Ұзақ мерзімді жоспардың тарауы:

5 – бөлім. Тарихи тұлғалар

Мектеп: «№21 жалпы білім беретін орта мектеп» КММ Мұғалімнің аты - жөні: Шынарбекова Қырмызы Әбілқызы Күн: Қатысқандар: Қатыспағандар:

Сынып: 6 Қазақ тілі Сабақтың тақырыбы

Күй атасы - Құрманғазы

Осы сабақта қол жеткізілетін оқу мақсаты (оқу бағдарламасына сілтеме)

6.Т/А.4. Мәтіннің құрылымдық ерекшелігіне назар аудара отырып, жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтау. 6.Ж.2. Жанрлық және стильдік ерекшеліктеріне сай құрлымын сақтай отырып, мінездеме, құттықтау, өмірбаян құрастырып жазу. 6.ӘТН.4.2. Етістіктің етіс түрлері мен салт-сабақты етістіктердің тіркесімдік мүмкіндігін ауызша және жазбаша тілдесім барысында қолдану. Сабақтың мақсаты Барлық оқушылар орындай алады: (20 окушы) «Күй атасы – Құрманғазы» мәтінінің құрылымдық ерекшелігіне назар аударып, жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтайды. Етістіктің етіс түрлері мен салт-сабақты етістіктерді ажыратады, мәтіннен табады. Оқушылардың көпшілігі орындай алады: (17 оқушы) Мәтіннің құрылымдық ерекшелігін анықтайтын бес сұрақ, бес жауап құрастырады, дәлелдейді. Қазақтың көне күйлерін эстрадалық жанрға қосып орындаған дұрыс, бұрыстығын анықтап, көзқарастарын білдіреді. Кейбір оқушылар орындай алады: (3 оқушы ) Стильдік ерекшеліктеріне сай құрлымын сақтап, мәтіндегі мәліметтерді пайдаланып, етістіктің етіс түрлерімен салт-сабақты етістіктерді қолдана отырып, тұлғаға не мінездеме, не өмірбаян, не құттықтау жазады.

Бағалау критерийі

 Мәтіннің құрылымдық ерекшелігіне назар аудара отырып, жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтайды.

 Мәтіннің құрылымдық ерекшелігін анықтайтын бес сұрақ, бес жауап құрастырады.

 Стильдік ерекшелігіне сай тұлғаға мінездеме, өмірбаян, құттықтау жазады.

 Қазақтың көне күйлерін эстрадалық жанрға қосып орындаған дұрыс, бұрыстығын анықтап, өз ойларын пікірталас арқылы ортаға салады.

Тілдік мақсаттар

Оқушылар орындай алады: - Жетекші сұрақтарға жауап бере отырып, мәтіннен

негізгі ойды анықтайды. - Мәтіндегі негізгі ақпараттарды іріктеп, тұлғаға мінездеме, өмірбаян, құттықтау жазады. - Тақырып бойынша пікір білдіреді. Пәнге қатысты сөздік қор мен терминдер: сахара, хан, пәбескі, қынаменде,күпі, ұрын бару т.б. Диалогтер мен жазу үшін қолданылатын тіркестер: қос ішекті домбыра, дәулеткер күйші, ұйып тыңдау т.б. Мәтін құруға арналған пайдалы тіркестер: Айтқыш тіл, сезімтал тіл, сұм тағдыр, қатал тағдыр т.б. Талқылауға арналған сұрақтар:

- Құрманғазы кім? - Қандай күйлерін білесіңдер? - Құрманғазы қай кезеңнің өкілі? - Құрманғазы күйлерінің шығу тарихынан хабардарсындар ма?

Құндылыққа баулу

«Мәңгілік Ел» жалпыұлттық идеясының тарихтың, мәдениет пен тілдің біртұтастығы (6 - құндылық) негізінде оқушылардың патриоттық сезімін ояту, күй өнерін құрметтеуге, әсемдікке баулу, сын тұрғысынан ойлай алатын тұлға тәрбиелеу. Пәнаралық байланыс

Музыка, тарих

Алдыңғы білім Күй, күйші туралы түсініктері бар. «Адай», «Балбырауын», «Сарыарқа» күйлері туралы біледі. Сабақтың жоспарланған кезеңдері

Сабақтағы жоспарланған

жаттығу түрлері

Ресурстар

Сабақтың басы (7 минут)

2 минут

3 минут

Психологиялық ахуал қалыптастыру. «Үлгі тұтам» әдісі. Оқушылар шеңбер құрап тұрады. Әр оқушы қасындағы оқушыға - сен салмақтысың немесе достыққа адалсың сол қасиетіңді үлгі тұтам - деп айтады. Солай жалғаса береді.

Сыныпты топқа бөлу:

«Сарыарқа, Балбырауын, Адай, Серпер» әдісімен 5 оқушыдан (қима қағаздар мен шашылған күй атаулары бойынша), 4 топқа бөлінеді. 1 топ - Сарыарқа 2 топ - Балбырауын 3 топ - Адай 4 топ - Серпер Тақырыпты болжау. «Миға шабуыл» әдісі. «Сарыарқа»

Интербелсенді тақта, домбыраның суреті. http s ://

Сабақтың ортасы

(26 минут)

7 минут

күйінен үзінді тыңдатылады. - Мынау қандай шығарма? (Бұл күй). - Дұрыс, кім айтады, күй деген не? (Күй – мазмұны терең, ойлы, сырлы, әуендік бітімі күрделі, музыкалық формасы кемел, аспаптық пьеса). - Қандай мағынаны білдіреді? (Мағынасы «хал, жағдай, көңіл - күй» сияқты психо-эмоциялық ұғымды білдіреді). - Күйлер қандай аспаптарда орындалады? (Күйлер негізінен, үш аспапта - домбыра, қобыз, сыбызғыда орындалған). - Күй орындайтын адамдар кімдер? (Күйшілер). - Қандай атақты күйші - сазгерлерді білесіңдер? (Дәулеткерей Шығайұлы, Дина Нұрпейісова, Нұрғиса Тлендиев, Құрманғазы Сағырбайұлы). С. Т.Ж. 1-тапсырма. «6 сұрақ» әдісі. Мәтінді оқы. Топта мазмұнын талқыла. Төмендегі сұрақтарға жауап бер.

Күй атасы – Құрманғазы Құрманғазының бала кезінен – ақ ең айтқыш тілі, ең сезімтал тілі қос ішекті домбыра көмейінен шығатын күй тілі еді. Сондықтан да ол сахараның дәулеткер күйшісі Соқыр Есжанды алғаш көріп тыңдасымен – ақ, домбырасынң тілі мен ділін түсініп, ұйып тыңдайды. Сол себепті өзінің замандастарының күйлерін қызыға тартып, сол күйлерден уақыттың ең шыншыл сырын ұғады. Ал, Құрманғазының ұстазы Ұзақ болатын. 1830 жылы Исатай Тайманұлы және оның жан досы, дауылпаз ақын Махамбет Өтемісұлы бастаған Жәңгір ханға қарсы шаруалар көтерілісіне Құрманғазы да қатысады. Сол жылдары «Кішкентай» деген күй шығарады. 1857 жылы оны түрмеге отырғызады. Сібірге айдатайын деп жатқан жерінен қашып құтылады.

youtu . be / HaYLkUzebyc

Қазақ тілі: жалпы білім

беретін мектептің 6 –

сыныбына

арналған

оқулық. / Ермекова Т.Н.,

Отарбекова

Ж.К., Токтыбаева Г.Б.,

- Астана: «Арман-ПВ» баспасы, 2018. –

83-84 бет.

5 минут

Екінші рет Құрманғазыны Орынбор түрмесіне қамайды, бірақ генерал – губернатор Перовскийдің қолдауымен құтқарылады. Құрманғазының ғұмыр кешкен уақыты, әсіресе оң – солын танып, тіршілікке белсене араласа бастаған кезі мейлінше күрделі еді. Бұл кезең патшалық Ресей жүргізген отаршыл саясаттың ең бір қарқын алған, әбден құныққан, шектен шыға басынған кезі болатын. Қашанда ел басына келген нәубеттің ауырлық тауқыметі, ең алдымен еңсесі биік ерлердің иығына түсетін әдеті. Сұм тағдыр Құрманғазыны да от жалынымен шарпымай өтпеді. Оның «Түрмеден қашқан», «Кісен ашқан», «Ертең кетем», «Пәбескі», «Терезедеп - есіктеп», «Бозшолақ», «Бұқтым - бұқтым», «Аман бол, шешем, аман бол», «Қайран шешем» сияқты күйлері замана басқа салған зобалаңның бір – бір бекеті сияқты. Ол қатал тағдырдың кез келген талқысына өнерімен жауап беріп, белгі қалдырып отырған.

(«Қазақ мәдениеті»

энциклопедиясынан) Туып-өскен жері Бөкей хандығы, қазіргі Батыс Қазақстан облысы - ның Жаңақала ауданына қарасты Жиделі деген жер. Топырақ бұйырған орны – Астрахан облысының бұрынғы «Шайтани батага», қазіргі «Құрманғазы төбе» деп аталатын жер. Шыққан тегі – Кіші жүз, он екі ата Байұлынан өрбіген Сұлтан сиықтың Қызылқұрт бұтағы. Кім? Қашан? Қайда? Қалай? Не себепті? Не туралы?

 «Кім» сұрағы. Құрманғазы Сағырбайұлы туралы мағлұмат бер.

 «Қашан» сұрағы. Құрманғазы өмір сүрген кезеңі.

 «Қайда» сұрағы. Туған жерін баянда.

 «Қалай» сұрағы. Құрманғазы күйлерін ата.

https:// kk.wikipedia.or

g/wiki

1 минут

7 минут

6 минут

 «Не себепті» сұрағы. Күйлерінің шығу тарихын айт.

 «Не туралы» сұрағы. Құрманғазы күйлерінің берер мазмұнын түсіндір. Дескриптор:

 «Күй атасы - Құрманғазы» мәтінін оқиды.

 Топта мазмұнын талдайды.  Жетекші сұрақтар арқылы негізгі ойды анықтайды. Қ.Б. «Музыкалық кілт» тәсілі. (танымдық аспект) Жасыл түсті – нақты жауап берді. Көк түсті – жақсы жауап берді. Қызыл түсті – толықтыру қажет. Ж.Ж. 2 – тапсырма. «Веер» әдісі. Мәтіннің құрылымдық ерекшелігін анықтайтын бес сұрақ, бес жауап құрастыр. Сағат тілі бойынша алмастыр. Дескриптор:

 Мәтіннен құрылымдық ерекшелігін анықтайтын бес сұрақ, бес жауап құрастырады.

 Веерге жазады.  Сағат тілі бойынша алмасады, ойларын дәлелдейді. Қ.Б. «Үш нота» тәсілі. (ля, соль, до) (эмоционалдық аспект) Ля – шарықта. Соль – самға. До – талпын.

Сергіту сәті. (күй бойынша би қозғалысын қайталайды ) Ж. 3 – тапсырма. «Тұлғаны танып біл» әдісі. Тарихи тұлға Құрманғазыға етістіктің етіс түрлерімен салт - сабақты етістіктерді қолдана отырып, төменде көрсетілген жазба жұмыстарының біреуін: А) мінездеме; Ә) өмірбаян; Б) Құрманғазы атындағы оркестрдің жетістіктеріне байланысты құттықтау жаз. Топ ішінде оқып, жақсы жазылған жазба жұмысты көпшілікке оқы. Дескриптор:

https:// youtu.be/ wAKpGwfZdk4

1. Негіз етіс – ал, алу, алған.

2. Ырықсыз -л, - ыл, - іл.

3. Өздік етіс -н, -ын, -ін, -л, -ыл, - іл.

4. Өзгелік –ыт, - іт, тыр, -тір, -қыз, - кіз.

5. Ортақ етіс - с, -ыс, - іс.

Сабақты етістік –

табыс септікті меңгеруге қабілетті

етістіктер. Салт етістік – табыс

септікті меңгере алмайтын етістік.