Қызанақ тақырыбындағы ғылыми жоба 13 бет

«Теміртау қаласы №9 мектеп-лицейі»

4 «Б» сынып оқушысы Өмірбек Балаусаның

Қызанақтың адам ағзасына пайдасы

Жетекшісі: Мухамедияр Айым

Аннотация

Өзектілігі:

Біз қызанақты күнделікті өмірде тұтынғанымызбен, оның адам ағзасына пайдасын, қандай ауруларға ем екенін біле бермейміз.

Мақсаты:

Қызанақты өсіріп , күтіп баптап , адам ағзасына қандай пайдасы барын зерттеп білу.

Міндеті:

Адам ағзасына пайдасын білу, түсіндіру; -Қалай өсіп-жетілуін зерттеу;

-Құрамындағы заттарды анықтау;

-Күнделікте тұрмыста қолдану, түрлі тағамдар жасау;

Зерттеу объектісі: қызанақтың пайдасы

Болжам:

Егер қызанақты жылыжай мен үй бақшасында өсіруді қолға алып, адам денсаулығына пайдасы барын анық білсек, қызанақтан жасалған тағамдарды дүкен сөрелерінен сатып алмай-ақ, үй жағдайында жасауды қолға алумен бірге ақша жағынан да тиімді, әрі сапалы өнімді күнделікті тұрмыста қолданар едік.

Қорытынды:

Қызанақ біржылдық шөптесін өсімдік. Қызанақты ежелден бері өсіріп, күнделікті тұрмыста қолданатынымыз белгілі. Қызанақ гастритті емдеуге, жүрек-қан тамыр аурларында, асқазан ішек жолдары, іштің қатуы, қантты диабетке, семіздікке шалдыққан науқастар үшін құнды тағам. Ара шаққанда, дене күйіп қалған кезде қызанақты екіге бөліп басса, ара уын денеге жаймайды және күйіктің ыстығын алады. Ғалымдар қызанақ құрамынан 24 пайдалы химиялық элемент тапқан. Онда темір, мыс, калий тұздары көп. Қызанақтың пайдасын достарыма түсіндіре отырып, үй жағдайында, жылыжайда өсіруді қолға аламын. Қызанақтан жасалған тағамдарды өз қолыммен жасап, достарыма, туыстарыма ұсынамын. Сатылымға шығаруды жоспарлаймын.

Зерттеу әдістері:

Ақпараттарды іздеу, кітапханамен жұмыс жасау;

-ғылыми әдебиеттердегі анықтамалармен танысу;

-мәліметтерді жинақтау , талдау , зерттеу, қорытынды жасау;

Мазмұны

Кіріспе

І. Негізгі бөлім

І.1. Қызанақ туралы жалпы мағлұмат

І.2. Қызанақтың құрамындағы заттар

Жұмыстың зерттеу бөлімі

ІІ.1. Қызанақтың өсіп жетілуі

ІІ.2.Қызанақтың адам ағзасына пайдасы.

ІІ.3. Қызанақтан жасалатын тағамдар, салаттар

ІІІ. Қорытынды

ІҮ. Қолданған әдебиеттер тізімі

Кіріспе

Өзектілігі:

Біз қызанақты күнделікті өмірде тұтынғанымызбен, оның адам ағзасына пайдасын, қандай ауруларға ем екенін біле бермейміз.

Мақсаты:

Қызанақты өсіріп , күтіп баптап , адам ағзасына қандай пайдасы барын зерттеп білу.

Міндеті:

Адам ағзасына пайдасын білу, түсіндіру; -Қалай өсіп-жетілуін зерттеу;

-Құрамындағы заттарды анықтау;

-Күнделікте тұрмыста қолдану, түрлі тағамдар жасау;

Зерттеу объектісі: Қызанақтың пайдасы

Болжам:

Егер қызанақты жылыжай мен үй бақшасында өсіруді қолға алып, адам денсаулығына пайдасы барын анық білсек, қызанақтан жасалған тағамдарды дүкен сөрелерінен сатып алмай-ақ, үй жағдайында жасауды қолға алумен бірге ақша жағынан да тиімді, әрі сапалы өнімді күнделікті тұрмыста қолданар едік.

Зерттеу әдістері:

Ақпараттарды іздеу, кітапханамен жұмыс жасау;

-ғылыми әдебиеттердегі анықтамалармен танысу;

-мәліметтерді жинақтау , талдау , зерттеу, қорытынды жасау;

Негізгі бөлім

І. 1. Қызанақ туралы жалпы мағлұмат

Мен Өмірбекқызы Балауса біздің мектебіміздің жылыжайында өзіміз өсірген қызанақты зерттеуді қолға алдым. Қызанақты ең бірінші мектебіміздің басшысы Нұрғалиева Құралай Ақназарқызымен және анаммен бірге өз қолыммен жылыжайға отырғызып, өсіріп, күтіп баптадым. Содан ары қарай зерттеу жұмысын бастап кеттім. Қызанақ туралы зерттеу жұмысы барысында көп мәліметтерді анықтадым. Қызанақ біржылдық жылу сүйгіш шөптесін өсімдік. Орыс тілінде «помидор» атауы итальян тіліндегі «pomodoro–алтын алма» дегеннен шыққан. Ал «томат» атауы француздардан «tomate» деген сөзінен аударылған. Отаны Оңтүстік Америка, бұл жерде қызанақтың жабайы және жартылай мәдени түрін кездестіруге болады.

Ең алғаш Еуропаға XVI ғасырдың ортасында Испания, Португалия, кейін Италия мен Францияға да жеткен. Басында барлығы қызанақты жеуге жарамсыз және улы деп есептеп, жемісінің әдемілігі үшін бақша өсімдігі ретінде ғана өсірген. Қазіргі уақытта қызанақ ең кең таралған және өсіретін көкөністердің бірі болып саналады. Түрінің көптігімен, дәмімен және диеталық қасиеттерімен танымал. Қызанақты жеміске де, көкөніске де жатқыза береді. Өйткені, 1893 жылы АҚШ Жоғарғы Соты қызанақты көкөніс деп қабылдаса, 2001 жылы еуропалықтар оны жеміс деп шешті. Осыдан 200 жыл бұрын құмыраға егілген бұл өсімдікті Англияда үйлердің терезесінен, бақтан кездестірген екен.

Қызанақтың тамыр жүйесі қатты және жақсы дамыған болып келеді. Кейбір түрлерінің тамыры 1 метр тереңдікке дейін барады. Өсімдікке дұрыс күтім жасалса, тамыр сабағының бойына да өсіп шығады. Осыдан қызанақты тек тұқымы арқылы емес, тамыр сабақтары арқылы да көбейтуге болатынын көреміз.

І. 2. Қызанақтың құрамындағы заттар

Қызанақтың жемісінен алынған шырыны тағамға пайдаланылады. Жеміс құрамындавитаминдер өте көп. Қызыл, сарғыш жемісінің құрамында минералдық тұздар, С витамині, В, РР тобының витаминдері, каротин бар. Қызанақты тұздап, сүрлемелеуге де болады. Қызанақтың сұрыптарынан ғалымдар пайдалы химиялық элемент тапқан. Онда темір, мыс, калий тұздары көп.

ІІ. Жұмыстың зерттеу бөлімі

ІІ. 1. Қызанақтың өсіп жетілуі

Қазақстанда 1 түрі: кәдімгі ас қызанақ барлық жерде өсіріледі. Қызанақты мектеп жылыжайының 1 квадрат метр жеріне отырғыздық. Жылыжайларда 1 метр квадратынан 12 — 15 кг өнім алуға болады. Мен мектебіміздегі жылыжайға қызанақты күнделікті келіп суарып, күтіп баптадым.

1. Бастапқыда отырғызған қызанақтың биіктігі 5 см болатын.

Күнделікті күтіп баптаудың нәтижесінде 1сантиметрмен өсіп отырды. Жазда шілде, тамыз айында қатты ыстық болған кездері күніне таңертең және кешке

екі рет суарып отырдық.

2. Нұрғалиева Құралай Ақназарқызы маған қызанақты қалай өсіріп, баптауымды, бойы ұзарып өскен сайын, ағаш таяқшаларға жіппен сағаттың тілі бойымен орап, байлауымды айтып, түсіндірді.

Бұл анам екеміздің

3. Анам екеміздің қызанақты суарып, арам өскен бұтақтарын жұлып, күтім оны жіппен сағат тілі бойымен орап байладық. Сабағын сындырып, үзіп алмай мұқият күтім жасап отырдым. Қызанақ 30-40 сантиметрге дейін өсті. Гүлінің түсі сары болып келеді, бір түпке жиналып өседі. Бір сабағында аталықтары да, аналықтары да кездеседі. Жемісі өте шырынды, түріне қарай домалақ, сопақ, майда, ірі болады. Түсі ашық күлгіннен, қою қызылға дейін болып келеді және сары түстілері де кездеседі. Пішіні әртүрлі. Жапырағы қауырсын тәрізді болып келеді.

4. Осы күтудің нәтижесінде қызанақ 50 — 60 сантиметрге дейін өсті. Сабағының биіктігі түріне қарай 30 см-ден 2 метрге дейін барады.

Мен ауырып бара алмаған күні анам суарып отырды. Қызанақ жартылай түйіршікті, қарашірігі мол топырақта жақсы өседі екен. Қызанақтан ертерек өнім алу үшін жылыжайда немесе үй жағдайында наурыздың соңы, сәуір айларында көшетін дайындайды. Мамырдың 10 ынан кейін бақшаға егеді. Өнім алу мерзімі – шілде, қыркүйек айлары аралығы. Жылыжай жағдайында жыл он екі ай өнім алуға болады. Жеке отбасыға…