Қызанақ туралы ғылыми жоба, 3 сынып оқушыларына

Ақмола облысы , Целиноград ауданы Р.Қошқарбаев атындағы

№1 Қосшы орта мектебі

Төлеубек Әліби Жанарбекұлы

3 "Д" сынып оқушысы

Қызанақ

Бағыты: Таза табиғи орта - "Қазақстан - 2050" стратегиясын іске асыру

Секциясы: Дүниетану

Ғылыми жетекшісі: Смадиярова Жанат Рахимбаевна

Қосшы-2018ж

Р.Қошқарбаев атындағы №1 Қосшы орта мектебінің 3 «Д» сынып оқушысы

Төлеубек Әлібидің қызанақтың адам ағзасына пайдасы

туралы жазылған жұмысына пікір

ПІКІР

Төлеубек Әлібидің «Қызанақтың адам ағзасына пайдасы» туралы жобада қызанақты жан-жақты зерттеген. Оның адам денсаулығына пайдасы, одан жасалатын тағам түрлері, үй жағдайында және жылыжайда күтіп, баптау туралы көп ақпараттар мен мәліметтер жинастыра отырып, өз сыныптастарына түсіндіре білген. Ол анасымен бірлесе отырып, қызанақты өзі отырғызған, оның өсуін қатаң қадағалаған. Күнделікті үй бақшасына келіп, ата-анасымен бірге қызанақты күтіп, баптап отырған.

Бұл жұмыста оқушының көп ізденгенін көруге болады. Жинаған ақпараттары мен жасаған зерттеу жұмыстарына қарап, оқушыларға, ата-аналарға, сондай-ақ барлық халыққа, қоғамға тигізетін пайдасы барын көруге болады.Әліби қызанақты сыныптастарымен бірге өсіруді, өзі үй бақшасында және жылыжайда тағыда өсіруді қолға алмақ. Денсаулығымызды нығайтуды ойласақ қызанақты өсіре отырып, ерінбей еңбек етіп, күнделікті тұрмыста тиімді қолдана білсек, пайдасы көп екеніне көз жеткіземіз.

Болашақта қызанақтан жасалатын тағамдар түрлерін өз қолынан, ата-анасымен бірлесе жасай отырып, сатылымға шығармақ жоспары бар. Оқушы өте ізденімпаз. Бастаған жұмысын аяғына дейін толық орындайды. Алдағы уақытта Әліби зерттеу бөлімі бойынша тереңірек жұмыс жасағанын қалаймын.

Пікір жазған: Смадиярова Ж.Р.

Annotation

In our scientific research work I want to tell you about the use of tomato, its medical properties and about the role it plays in our life.

We use tomato in our everyday life but actually we don’t know the real use of it in different diseases.

Today our aim is to grow tomatoes according to the modern technologies and to find out the beneficial features of tomato for human body.

Аннотация

Бұл ғылыми-шығармашылық жұмыста қызанақтан жасалатын өнімдердің технологиясы және олардың емдік қасиеттері мен адам ағзасына тигізетін пайдалы жақтарын насихаттау.

Біз қызанақты күнделікті өмірде тұтынғанымызбен оның адам ағзасына пайдасын,қандай ауруға ем екенін біле бермейміз.

Қызанақты өсіріп,күтіп баптап, адам ағзасына қандай пайдасы барын зерттеп білу.

Аннотация

В этой научно-исследовательской работе хочу вам рассказать

о полезных и лечебных свойствах помидора,о том какую важную роль он имеет в организме человека.

Мы каждый день,в своей повседневной жизне используем помидор,но

не все знают как он полезна для организма человека,и какие есть лечебние свойства.

Наша цель на сегодня выращивать помидоры, по современным технологиям.Выяснить какая польза от него для организма человека.

Мазмұны

I Кіріспе

IІ. Негізгі бөлім

IІ.1. Қызанақ туралы жалпы мағлұмат

IІ.2. Қызанақтың құрамындағы заттар

III.Жұмыстың зерттеу бөлімі

IІІ.1. Қызанақтың өсіп жетілуі

IІІ.2.Қызанақтың адам ағзасына пайдасы.

IІІ.3. Қызанақтан жасалатын тағамдар, салаттар

ІV. Қорытынды

V. Қолданған әдебиеттер тізімі

КІРІСПЕ

Өзектілігі:

Біз қызанақты күнделікті өмірде тұтынғанымызбен, оның адам ағзасына пайдасын, қандай ауруларға ем екенін біле бермейміз.

Мақсаты:

Қызанақты өсіріп , күтіп баптап , адам ағзасына қандай пайдасы барын зерттеп білу.

Міндеті:

Адам ағзасына пайдасын білу, түсіндіру; -Қалай өсіп-жетілуін зерттеу;

-Құрамындағы заттарды анықтау;

-Күнделікте тұрмыста қолдану, түрлі тағамдар жасау;

Зерттеу объектісі: Қызанақтың пайдасы

Болжам:

Егер қызанақты жылыжай мен үй бақшасында өсіруді қолға алып, адам денсаулығына пайдасы барын анық білсек, қызанақтан жасалған тағамдарды дүкен сөрелерінен сатып алмай-ақ, үй жағдайында жасауды қолға алумен бірге ақша жағынан да тиімді, әрі сапалы өнімді күнделікті тұрмыста қолданар едік.

Зерттеу әдістері:

Ақпараттарды іздеу, кітапханамен жұмыс жасау;

-ғылыми әдебиеттердегі анықтамалармен танысу;

-мәліметтерді жинақтау , талдау , зерттеу, қорытынды жасау;

Табиғат-адамды қоршаған орта. Адам мен табиғат тығыз байланысты.Ерте замманнан бері адам зат өзінің тіршілігіне қажетті заттардың бәрін табиғат байлығын тоздырмай, қайта нәрлендіріп,молайтып отырумыз керек.осындай жағдайда айта кететін жағдай,ол –көкіністер.Көкіністердің адам өміріндегі маңызы өте жоғары дәрежеде болып есептелінеді.Көкіністер-адам организіміне қажетті.

Барлық дәрумендерді толтырып отыратындығы ерте замманннан белгілі.

Сондықтан қазір адамзат алдында тұрған басты міндет –қоршаған ортаны қорғау.

II.НЕГІЗГІ БӨЛІМ

IІ. 1. Қызанақ туралы жалпы мағлұмат

Мен Төлеубек Әліби өзіміздің үй бақшамызға барып қызанақты зерттеуді қолға алдым. Қызанақты ең бірінші анаммен бірге өз қолыммен егістік ауламызға отырғызып, өсіріп, күтіп баптадым. Содан ары қарай зерттеу жұмысын бастап кеттім. Қызанақ туралы зерттеу жұмысы барысында көп мәліметтерді анықтадым. Қызанақ біржылдық жылу сүйгіш шөптесін өсімдік. Орыс тілінде «помидор» атауы итальян тіліндегі «pomodoro–алтын алма» дегеннен шыққан. Ал «томат» атауы француздардан «tomate» деген сөзінен аударылған. Отаны Оңтүстік Америка, бұл жерде қызанақтың жабайы және жартылай мәдени түрін кездестіруге болады.

Ең алғаш Еуропаға XVI ғасырдың ортасында Испания, Португалия, кейін Италия мен Францияға да жеткен. Басында барлығы қызанақты жеуге жарамсыз және улы деп есептеп, жемісінің әдемілігі үшін бақша өсімдігі ретінде ғана өсірген. Қазіргі уақытта қызанақ ең кең таралған және өсіретін көкөністердің бірі болып саналады. Түрінің көптігімен, дәмімен және диеталық қасиеттерімен танымал. Қызанақты жеміске де, көкөніске де жатқыза береді. Өйткені, 1893 жылы АҚШ Жоғарғы Соты қызанақты көкөніс деп қабылдаса, 2001 жылы еуропалықтар оны жеміс деп шешті. Осыдан 200 жыл бұрын құмыраға егілген бұл өсімдікті Англияда үйлердің терезесінен, бақтан кездестірген екен.

Қызанақтың тамыр жүйесі қатты және жақсы дамыған болып келеді. Кейбір түрлерінің тамыры 1 метр тереңдікке дейін барады. Өсімдікке дұрыс күтім жасалса, тамыр сабағының бойына да өсіп шығады. Осыдан қызанақты тек тұқымы арқылы емес, тамыр сабақтары арқылы да көбейтуге болатынын көреміз.

IІ. 2. Қызанақтың құрамындағы заттар

Қызанақтың жемісінен алынған шырыны тағамға пайдаланылады. Жеміс құрамында витаминдер өте көп. Қызыл, сарғыш жемісінің құрамында минералдық тұздар, С витамині, В, РР тобының витаминдері, каротин бар. Қызанақты тұздап, сүрлемелеуге де болады. Қызанақтың сұрыптарынан ғалымдар пайдалы химиялық элемент тапқан. Онда темір, мыс, калий тұздары көп.

ІІI. ЖҰМЫСТЫҢ ЗЕРТТЕУ БӨЛІМІ

1. Қызанақтың өсіп жетілуі

Қазақстанда 1 түрі: кәдімгі ас қызанақ барлық жерде өсіріледі. Қызанақты егістік ауламыздың 1 квадрат метр жеріне отырғыздық. Ауламыздағы егістіктің 1 метр квадратынан 12 — 15 кг өнім алуға болады. Мен ауламызда егістік алқабына барып қызанақты күнделікті келіп суарып, күтіп баптадым.

1. Бастапқыда отырғызған қызанақтың биіктігі 5 см болатын.

Күнделікті күтіп баптаудың нәтижесінде 1сантиметрмен өсіп отырды. Жазда шілде, тамыз айында қатты ыстық болған кездері күніне таңертең және кешке

екі рет суарып отырдық.

2. Анам маған қызанақты қалай өсіріп, баптауымды, бойы ұзарып өскен сайын, ағаш таяқшаларға жіппен сағаттың тілі бойымен орап, байлауымды айтып, түсіндірді.

3. Анам екеуміздің қызанақты суарып, арам өскен бұтақтарын жұлып, күтім оны жіппен сағат тілі бойымен орап байладық. Сабағын сындырып, үзіп алмай мұқият күтім жасап отырдым. Қызанақ 30-40 сантиметрге дейін өсті. Гүлінің түсі сары болып келеді, бір түпке жиналып өседі. Бір сабағында аталықтары да, аналықтары да кездеседі. Жемісі өте шырынды, түріне қарай домалақ, сопақ, майда, ірі болады. Түсі ашық күлгіннен, қою қызылға дейін болып келеді және сары түстілері де кездеседі. Пішіні әртүрлі. Жапырағы қауырсын тәрізді болып келеді.

4. Осы күтудің нәтижесінде қызанақ 50 – 60 сантиметрге дейін өсті. Сабағының биіктігі түріне қарай 30 см-ден 2 метрге дейін барады.

Мен ауырып бара алмаған күні анам суарып отырды. Қызанақ жартылай түйіршікті, қарашірігі мол топырақта жақсы өседі екен. Қызанақтан ертерек өнім алу үшін жылыжайда немесе үй жағдайында наурыздың соңы, сәуір айларындакөшетін дайындайды. Мамырдың 10 ынан кейін бақшаға егеді. Өнім алу мерзімі – шілде, қыркүйек айлары аралығы. Жылыжай жағдайында жыл он екі ай өнім алуға болады. Жеке отбасыға жетерлік қана өсіру үшін, базардан мамандар дайындап өсірген көшетті алған дұрыс. Ал шаруа қожалықтары үшін көшеттерді өздерінің дайындағаны тиімдірек.

Қызанақтың сабағының биіктігі менің бойыммен бірдей болып, 130 — 140 сантимертге дейін жоғары өсті. Жемісі — екі не одан да көп . Салмағы…