Қызыл кітап туралы биологиядан баяндама

Абай облысы Үржар ауданы

«Қарақол орта мектеп-бақшасы»КММ

Биология пәні мұғалімі

Медеубай Шәмшагүл Қаржаубайқызы

Баяндама тақырыбы: Қызыл кітап

“Қызыл кітапта” дүниежүзінде жоғалып кету қаупі бар ерекше қорғалатын жануарлар мен өсімдіктер жазылған. Бұл кітап алғаш рет 1966 жылы Халықаралық табиғатты қорғау одағы (ХТҚО) бастамасымен жарық көрді.Кітапта ерекше қорғалатын өсімдік мен жануар атауы ғана емес, сонымен қатар олардың қазіргі саны мен жағдайы да көрсетіледі. “Қызыл кітапқа” енген жануарлар мен өсімдіктер ерекше қорғалуы керек. Әр елдің өз “Қызыл кітабы” бар. Қызыл кітап — жойылып бара жатқан және сирек кездесетін өсімдіктер мен жануарлардың түрлерін қорғауға арналған арнайы құжат. Кей мемлекетте бұл кітап заң құжаты түрінде қолданылады, яғни онда жазылған жануар мен өсімдікті бүлдірсе, қылмыскердің қалай жазаланатыны да бекітілген. Қызыл кітаптың қара, қызыл, сары, жасыл, сұр және ақ түсті беттері бар. Қара беттерде жануарлар мен өсімдіктердің жойылып кеткен түрлердің тізімі беріледі. Мысалы, енді ғаламшарымызда теңіз сиыры жоқ. Қызыл беттерде жойылу қаупі бар жануарлар мен өсімдіктер тізімі беріледі.

Қызыл кітаптың мақсаты — сирек кездесетін және жойылу қаупі бар түрлерді сақтап қалу және оларды қорғау үшін қажетті шараларды қабылдау.

Қызыл кітапқа енгізілетін әрбір түр ғылыми зерттеулер негізінде таңдалады. Бұл түрлер жойылып кету қаупіне байланысты келесі санаттарға бөлінеді:

1. Жойылып бара жатқан түрлер: Жойылып кету қаупі төніп тұрған түрлер.

2. Жойылған түрлер: Табиғатта жойылған немесе тіршілік ету ортасында табылмаған түрлер.

3. Сирек кездесетін түрлер: Табиғатта өте сирек кездесетін, бірақ жойылып кету қаупі жоқ түрлер.

4. Қалпына келген түрлер: Саны қайтадан артқан түрлер, бірақ әлі де бақылауды қажет ететін түрлер.

Қазақстандағы Қызыл кітап алғаш рет 1978 жылы жарық көрген. Онда сирек кездесетін жануарлар мен өсімдіктер туралы мәліметтер келтіріледі. Қазіргі уақытта Қазақстанның Қызыл кітабына жүздеген түр енгізілген, олардың ішінде:

Жануарлар: қар барысы, арқар, қабылан, қызыл қасқыр, алтай арқары.

Құстар: бүркіт, дуадақ, аққу.

Өсімдіктер: сексеуіл, жабайы алма, қызғалдақтың кейбір түрлері.