Қызыл қырғын қасіреті Қазақстан тарихынан ашық сабақ

Қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне орай

«Қызыл қырғын қасіреті» конференция

Мақсаты:

Саяси қуғын сүргін құрбандары жөнінде оқиғаны оқушыларға дұрыс терең түсінік беру, олардың саяси санасын ояту, оқушылардың адамгершілік көзқарастарын қалыптастыру.

Оқушылардың тыңдау, ойлау, есте сақтау қабілеттерін дамыту.

Оқушылардың бойына Отансүйгіштікке, патриоттық сезімін, ерлік, батылдық, шындық, төзімділік, адамгершілік қасиеттерін дарыту.Саяси қуғын-сүргінге ұшыраған ақын-жазушылардың ерлігін, үлгі-өнеге ету.

КОНФЕРЕНЦИЯНЫҢ БАРЫСЫ

Жүргізуші -1. Құрметті оқытушылар мен студеттер! Сіздерді саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күніне арналған «Қызыл қырғын қасіреті» атты конференцияға қош келіпсіздер дейміз!

Жүргізуші- 2. 1997 жылдан бері 31 мамыр «Жаппай қуғын –сүргін құрбандарын еске алу күні» деп атап өтіліп келеді. Миллиондардың жанындағы жарақатқа шипа болып, әділетке сенімді күшейті. Озбыр билік пен тоталитарлық саяси жүйенің табиғатын мықтап танытып, демократиялық құндылықтардың маңызын жете түсінуге және қастерлей білуге көмектесті.

Қуғын-сүргін құрбандары:

1. Әлихан Бөкейханов

2. Ахмет Байтұрсынов

3. Сәкен Сейфуллин

4. Жүсіпбек Аймауытов

5. Шәкәрім Құдайбердиев

6. Мағжан Жұмабаев

7. Міржақып Дулатов және т.б. болды.

Жүргізуші -1. Осындай саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу құрметіне

1 минуттық үнсіздік жариялаймыз.

Жүргізуші – 2. Кіріспе сөз кезегі Қазақстан тарихы пәнінің оқытушысына беріледі.

Жүргізуші - 1. Патша өкіметінің қазақтардың жерін тартып алуы екі бағытта жүргізілді:

Біріншісі: әскери бекіністер салу арқылы.

Екіншісі: Қазақстанға басқа халықтарды қоныстандыру арқылы.

Жүргізуші -2. Орыс тілі мемлекеттік тіл болғандықтан, қазақ тілінің дамуына зияны тиді. Қазақша жер - су атаулары өзгертіліп, орысша атаулар енгізілді. Қазақ халқының әдет-ғұрпы, дәстүрі аяққа басылды.

Көрнекті тілші, ғалым, әдебиет зерттеушісі, дарынды аудармашы, үлкен ағартушы Ахмет Байтұрсынов Патша өкіметінің отаршылдық саясатын айыптады.

Ендігі сөз кезегі Ахмет Байтұрсынов атындағы мұражайдың директорына беріледі.

Жүргізуші - 1. 1922 жылы 30 желтоқсанда өткен Кеңестердің Бүкілодақтың I-ші съезінде Кеңестік Социалистік Республикалар Одағының құрылғаны туралы шарт қабылданды. Съезд КСРО мемлекетінің басты белгісі-КСРО мемлекеттік елтаңбасын, жалауын бекітті. КСРО астанасы Мәскеу қаласы болып белгіленді.

Жүргізуші - 2. 1931-1933 жылдары Қазақстан халықтары аштыққа ұшырады, осы жылдары қуаңшылық болды. Осы жылдары 2 миллионға жуық қазақтар қырылды. Ашаршылыққа ұшыраған халықтың жағдайы өзен көлдерді жағалай бақа-шаян теріп, жол-жөнекей жәндіктерді, ит пен мысықты қорек еткендері де болды. Олар өз Отандарынан ашаршылыққа шыдымай Өзбекстан, Моңғолия, Түркменстан, Иран, Мәскеу, Ауғанстанға қоныс аударды. Елінен кеткен босқындар болатын.

Жүргізуші – 1. Ашаршылық туралы бейнебаянға назар аударыңыздар!

Жүргізуші – 2. «Елім –ай» әні орындалады.

Жүргізуші - 1. 1931-1933 жылдары республикадан жыл сайын халық санымен мал саны кеміп отырған. Қазақстанның қоғам қайраткері Тұрар Рысқұлов, С.Сәдуақасовтар зорлық-зомбылықтарына наразылығын Кеңес өкіметі басшыларына жеткізіп отырды, бірақ Кеңес өкіметі құлақ аспады. Тұрар Рысқұлов – адам ретінде де, қоғам және саяси қайраткер ретінде де ерте есейіп, есімі жиырма жастан асар-аспас кезінде жұрт аузына ілініп, халыққа танымал болды. Ол Сталиндік-Голощекиндік «Кіші Қазан» бағытын жүзеге асыру нәтижесінде жаппай ашаршылыққа ұшыраған өз халқына ара түсіп шырылдады. Сталинге хаттар жазды. «Ұлы көсеммен» сөзге келіп, айтысқа түсті, оның диктаторлық ел билеу тәртібіне қарсы шықты. Нәтижесінде 1937-1938 жылдары бүкіл ел көлемінде орын алған үлкен террордың құрбаны болып кете барды.

Жүргізуші – 2. Баяндама оқылады

Жүргізуші - 1. Алғаш “Алаш автономиясын” құруда өз үлесін қосқан Ахмет Байтұрсынов, Міржақып Дулатұлы, Жүсіпбек Аймауытов, Шәкәрім Құдайбердіұлы, Мағжан Жұмабаевтардың қосқан еңбектері көп болды. Ендігі кезекте біз осы алаштың бес арысы туралы білеміз.

Оқушы -1. Ахмет Байтұрсынов. Оның тағдыры – қиын, бірақ кісі қызығарлық тағдыр. Ғұмыры ащы арманға толы, алайда адамға өнеге боларлық ғұмыр. Мақсат-мұратының мазмұны, кей тұста қайшылықтарға соқтырды десек те, өте терең. 1929 ж. қамауға алынған қазақ зиялыларының ішінде «рухани көсем» А. Байтұрсынов та бар. 1937 ж. 9 қазанда сталиндік репрессияның қанды пышағына ілігеді.

Оқушы -2. Мағжан Жұмабаев – табиғат жаршысы, махаббат жыршысы. Оның бұл тақырыптардағы өлеңдерінің де негізгі тақырыбы тәуелсіздік. Ел тәуелсіздігінің жыршысы Мағжан ақынның өзі де 1937 жылы 30 желтоқсанда өз тәуелсіздігінен айрылып, қызыл қырғынның құрбандығына айналды. Өз өлеңдерінде қазақ арасындағы әр түрлі келеңсіз мінез-құлықты, әрекетсіздік пен жалқаулықты, сауатсыздықты сынайды. Елін білім алуға, өнер үйренуге шақырады. "Жазғы таң", "Өнер-білім қайтсе табылар", Қазағым", т.б. өлеңдерінде ақын осы тақырыпты көтереді. Мағжанның ағартушылық сарындағы өлеңдерінің арасында ел мен жер тағдырына алаңдаушылық жатады. Ақын туған елін сүйді, туған жерінің әрбір пұшпағын жүрегіне жақын тұтты.

Оқушы -3. Міржақып Дулатов – «Оян, қазақ!» бұл сөздің құдіреті де қасиеті де сол – осы отты өлеңнің жарық көргеніне ғасырдан астам уақыт өтсе де, сол қаныш тамшылаған өзекті күйінде қалып отырғандығы – бүгінде қазақ байтағын індеттей жайлаған бойкүйездік, самарқаулық, жалқаулық, еріншектік – қысқасы ұлтымызды ұлық істерден кері тартып отырған барша кесапаттарды тап басып айта білген, содан арылуға үндейді, намысқа шақырады. 1938 жылы қайтадан қамауға алынып, ату жазасына кесілді

Міржақып 58 статьямен айыпталып айдауда жүріп 1935 жылы өлді.

Оқушы -4. Жүсіпбек Аймауытов 1919 жылдан бастап Жүсіпбек Семейде, Павлодарда кеңес өкіметінің жұмыстарына араласады. Семей губерниялық оқу бөлімінің меңгерушісі, "Қазақ тілі" газетінің редакторы болады. 1922-1924 жылдары Қарқаралыда мектеп мұғалімі болады. 1924-1926…