Руханияттың темірқазығы ғылыми-публицистикалық мақала

РУХАНИЯТТЫҢ ТЕМІРҚАЗЫҒЫ Тәуелсіз еліміздің тұрақты даму жолына түскеніне ширек ғасырдан асты. Осы мерзім барысында әлем қауымдастығында тәуелсіз, әлеуметтік- экономикалық жағдайы қалыпты, толеранттылық пен ұлтаралық ынтымақтың ұйытқысы бола білген Қазақстан мемлекеті қалыптасты. Бұл, әрине, Қазақ елінің жетістігі, елі сүйген Елбасының жетістігі.

Жан-жақты талданған, сараланған жаңа стратегиялық бағдарламалар - ел дамуының кепілі. Мұның жарқын үлгісі - «Қазақстан-2050», «Нұрлы жол- болашаққа бастар жол» т.б. жолдаулары. Бірнеше жыл бұрын Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың «Мәңгілік Ел» атты философиялық сипаттағы жалпыұлттық идеясы қоғам тарапынан ерекше назар аударып еді. Міне, енді ұлттық келбетті ұлықау және сақтау мақсатында «Болашаққа бағдар: рухани жаңғыру» бағарламалық мақаласы жарық көрді. Көне түркі дәуіріндегі бабалардың аманатын, ізгі мұратын жеткізген ұлы идеялардың бүгінгі таңда да құндылығы артып, маңызы еселене түсуде. Тарихи жадтың жаңаруы ұлтымыздың ұйытқысына айналар тың дүниелерді халық санасында қайта жаңғыртуда.

Біздің ел тарихтың талай соқпағынан, «тар жол, тайғақ кешуінен» өтіп, бүгінгі бақытты кезеңге жетті. Бұл уақытқа дейін халықтың әлеуметтік жағдайын жақсарту, елдің экономикалық ахуалы маңызды мәселе ретінде қаралса, қазіргі таңда күллі халықтың ортақ рухани «атмосферада» болуы өзекті болып отыр. Жаһандық процестер - мұның айғағы.

Алаштың айбыны Б. Момышұлы: «Мемлекетті нығайту дегеніміз-жеке адамды күшейту»,-дейді. Демек, Мәңгілік Ел болудың алғышарты - мемлекетте өмір сүріп жатқан әрбір адамның рухани жетілген, кемелденген, білімді адам болып қалыптасуы. Ал, кемел адам қалыптастырудың негізі қайда? Кемелденген адам деген жоғарғы категория туралы ойдың төркіні ғасырлар бойы өз жалғасын тауып, хакім, дана бабаларымыздың шығармашылықтарымен бізге жетті.

Орта ғасырларда Отырар қаласында өмір сүрген біздің ұлы бабамыз Әбу Насыр әл-Фараби терең білімнің иесі болған адам. «Шығыс Аристотелі» осы арқылы болашақты болжай біліп, адамдық қасиеттердің қоғамдық өзгерістерге байланысты жоғалмауы үшін мол рухани-әдеби, философиялық мұра қалдырды. Әл-Фараби өзінің «Қайырымды қала тұрғындарының көзқарастары» трактатында тұңғыш рет «парасатты адам» туралы айтып, адам бойындағы мүшелер мен қасиеттердің байланыстары жайлы күрделі философиялық қорытынды анализ жасайды. Адам үшін шешуші мәнге адамның жүрегі мен ақылының ие екендігін жазады.

Бұл рухани ілімнің сабақтастығы XI ғасырда өмір сүрген ойшыл Ж. Баласағұнның «Құтадғу білік» еңбегінде айқын көрініс табады. Қараханид дәуірінде өмір сүрген ғұламаның шығармашылығы өз дәуірінде түркі халықтары үшін рухани тұтастықтың мызғымас дәнекері болған-ды. Өзара диалогке құрылған еңбектегі Күнтуды (әділет), Айтолды (бақыт), Өгдүлміш (ақыл), Одғұрмыш (қанағат) образдары біріншіден, кемел мемлекеттің құрылымын сипаттаса, екіншіден, кемел тұлға болудың парадигмасын сипаттайды. Поэма жайында зерттеушілер А.Н. Романов пен С. Н. Иванов: «Ж.Баласағұнның «Құтты білік» поэмасы - ең алғаш, ең көне, әзірше жалғыз, мұсылман