S-элементтерге жалпы сипаттама және сілтілік металдар

Теориялық аралас сабақтың әдістемелік әзірлемесі

Тақырыбы: S – элементтерге жалпы сипаттама. Сілтілік металдар. Олардың табиғи қосылыстары.

Сабақтың мақсаты:

1.Білімділік: Сілтілік металдарға жалпы сипаттама беру. Периодтық жүйедегі металдардың өзгеру қасиеттерінің негізгі заңдылықтарын, металдық байланысты, металдардың физикалық және химиялық қасиеттерін қайталау.

2.Тәрбиелік: Оқушылардың логикалық ойлау қабілеттерінің дамуына жағдай жасау; салыстыру, жалпылау біліктерін қалыптастыру; оқулық, нұсқаулықпен, тестпен жұмыс жасау арқылы өз білімін жетілдіру дағдыларын дамыту.

3.Дамытушылық: Химия сабағында қауіпті заттармен жұмыс жасау барысында қауіпсіздік ережесін сақтау арқылы оқушыларды тәртіпке, ұқыптылыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: Аралас сабақ

Сабақтың әдісі: Проблемалық оқыту, ақпараттық-коммуникациялық, сұрақ-жауап, жаттығулар орындату

Пәнішілік байланыс: Металдар мен бейметалдардың салыстырмалы сипаттамасы, қосылыстары

Пәнаралық байланыс: физика, математика, биология

Сабақтың жабдықталуы:

Материалдық: плакаттар, кестелер, тесттер, периодтық жүйе, слайдтар

Техникалық-программалық: компьютер, проектор, интерактивті тақта, флеш карта

Пайдаланылатын әдебиет:

Негізгі:

1. Н. Нұрахметов, Қ.Бекішев, Н.Заграничная «Химия»

2. Ә.Темірболатова, Н.Нұрахметов, Р.Жұмаділова, С.Әлімжанова «Химия»

Қосымша:

1. Н.Нұрахметов, К.Сарманова, К.Жексембина, Н.Заграничная, Ә.Темірболатова «Химия»

Оқушы білуі тиіс:

1. Сілтілік металдардың периодтық жүйедегі орнын;

2. Сілтілік металдардың физикалық және химиялық қасиеттерін;

3. Сілтілік металдардың қосылыстарын білу қажет.

Сабақтың хронокартасы

І Ұйымдастыру кезеңі – 3 мин

ІІ Үй тапсырмасын тексеру – 20 мин

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру – 45 мин

ІҮ Жаңа тақырыпты бекіту – 15 мин

Ү Қорытындылау – 4 мин

ҮІ Үйге тапсырма – 3 мин

Сабақ барысы

І Ұйымдастыру кезеңі

Оқу бөлмесінің тазалығына, оқушылардың киіміне назар аудару. Оқушыларды түгелдеу, журнал толтыру және оқушылардың зейінін сабаққа аудару, сабақтың мақсаты мен жоспарын хабарлау.

ІІ Үй тапсырмасын тексеру

І. Сұрақ – жауап1. Өнеркәсіптің негізгі металы? Темір2. Металдардың кернеу қатарын кім жасады? Н.Н. Бекетов3. Тайқазан 7 металдан құйылған, ол қандай металдар?

Темір, мырыш, қалайы, қорғасын, мыс, күміс, алтын4. Алғашқы көмекке пайдаланатын бейметалл? Иод5. Ең қатты металл? Вольфрам6. Шаршамайтын металл? Бериллий7. Азотты ашқан ағылшын ғалымы? Резерфорд 17728. Қай элементтің таңбасы айдаһар бейнесіне ұқсайды? Күкірт9. Индекс, коэфициент нені көрсетеді?

Элементтердің атом санын, коэффициент моль санын көрсетеді10. Мырыш сульфидінің қандай қабілеті бар?

Люминесценттік- электрондардың әсерінен суық жарық шығаруы.

ІІІ Жаңа тақырыпты түсіндіру

Жоспар:

1. Сілтілік металдар

2. Натрий және калий

Сілтілік металдар. ІА топшада орналаскан: литий Li, натрий Na, калий К, рубидий Rb, цезий Cs, франций Fr. Франций - радиобелсенді элемент. Олардың валенттілік электрондарының жалпы формуласы ns1 (n = 2-7). Олардың топтық атауы - сілтілік металдар — сумен әрекеттескенде күшті негіз - сілті түзуіне байланысты қойылған.

Сілтілік металдарда валенттілік электрондары s-деңгейшесінді орналасқан, сондықтан оларды s-элементтері деп те атайды. S элементтері қалыпты жағдайда кристалдық күйде болады, басқа металдарға қарағанда тығыздықтары төмен (27-кесте). Литий, калий және натрий судан жеңіл (0,53 - 0,86 г/см3), сондықтан су бетінде қалқып жүреді. Олардың балқу және қайнау температуралары төмен, бұл олардың кристалдық торларындағы металдық байланыстың әлсіз болуынан. Бұл металдар және олардың қосылыстары жалын түсін төмендегідей өзгертеді: литий — карминс қызыл, натрий - сары, калий - күлгін түске бояйды.

Бұл элементтердің сыртқы электрондық қабаттарында тек бір ғана электрондары бар, оларды оңай беріп жіберіп, өзінің алдында тұрған бекзат газдардың аяқталған электрондық құрылысын қабылдайды. Қосылыстарында үнемі бір валентті, тотығу дәрежелері -0, +1, күшті тотықсыздандырғыштар. Тотықсыздандырғыштық қасиеттері топ бойынша жоғарыдан төмен қарай артады, себебі атом радиустары осы бағытта өседі. Литий сумен енжарлау, ал натрий белсендірек, калий шабытты әрекеттессе, рубидий қопарылыс бере реакцияласады. Бұл элементтердің оксидтері – негіздік оксидтер, ал гидроксидтері суда жақсы еритін сілтілер, олардың қасиеттері жоғарыдан төмен қарай артады.

Литийді 1817 жылы А. Арфведсон, рубидий мен цезийді 1861 жылы Р. Бунзен, натрий мен калийді 1807 жылы Г. Дэви ашқан. Литий ұшақ құрылысында қолданылатын қорғасынды, алюминийлі құймалар алу үшін пайдаланылады, құймаларға қаттылық қасиет береді. Рубидий мен цезий фотоэлементтерді жасауда қолданыс табады, өйткені жарық әсерінен ядросымен нашар байланысқан электрондары оңай үзіліп кетеді.

Натрий. Сілтілік металдардың ең көп қолданылатын өкілі - натрий. Сондықтан сілтілік металдардың қасиеттерімен осы металдың мысалында танысамыз.

Табиғатта таралуы

Табиғатта таралуы бойынша натрий 6-шы орын алады, ол тек қосылыстар күйінде кездеседі: NaNО3 - чили селитрасы; NaCl - галит, ас тұзы; Na2CО3 • 10Н2О - сода; Na2SО4 • 10Н20 – глаубер тұзы; NaCl*KC1 - сильвинит, т.б. Ең маңызды қосылысы NaCl – ас тұзы, тұзды көлдердің негізгі құраушысы (Арал, Балқаш).

Атом құрылысы