Сабақ мақсатын қою бойынша мақала, 4 сынып

Тақырыбы: Оқу мақсатынан сабақ мақсатын қарастыру

маңызы.

«Сабақ мақсатты айқындаудан басталады» деген қағидаға сәйкес мұғалімдер жаңа тақырып бойынша жұмыс жасамай тұрып, тақтаға сабақ мақсатын жазады (не экранда көрсетеді). Дұрыс! Өйткені мақсатсыз орындалған әрекеттер саналы түрде жүзеге асырылмайды, олар оқушының өз еркімен атқарып жатқан әрекеті болып табылмайды, тек басқа біреудің айтуы бойынша ғана жүзеге асырылған іс-шара деп қабылданады. Оқушылар мұндай әрекеттерді «Мұғалім айтқан соң жасап отырмын!» деген кейіппен орындауы мүмкін, алайда оның іс-қимылы саналы болды деп айтуға болмас. Мақсат дегеніміз әрекеттердің алдында олардың ойша болжанған түпкі әтижесі, жүзеге асырылуға, орындалуға тиісті нәрсе (зат, құбылыс), алға қойылған міндет. Мақсат – адамның ниеті, ол бізді уәждеп (мотивациялап), бар әрекеттерімізді саналы жасап, оларды реттеп, аяққы нәтижеге ұмтылдырып бағыттайтын идея. Мақсат болса – барлық әрекеттеріміз де саналы тұрғыдан жасалады, біз өзімізге не керектігін ескере отырып, естен шығармай амал құрамыз, яғни ісіміз ақыл елегінен өтіп, жүзеге асырылады. Біздің дінімізде ең бастысы адамның ниеті екендігі туралы қағида бар. Пайғамбарымыз Мұхаммед (СҒС) бір хадисінде былай деген екен: «Шындығында да адамның жасағаны тек

үшін ғана. Олардың құндылығы оқушыларды мақсатқа қандай дәрежеде жақындататындықтарында. Сабақты тіпті мақсатқа негізделген мынандай ретпен өткізу қажет болар: Мақсатты айқындау → Мақсатты жүзеге асыратын әрекеттер, амалдар → Мақсатқа жеткен-жетпегенді талқылау. Сонда сабақтың қисындылығы (логикасы) арта түсер. Сабақтың құрылымын да осы ұғымдармен байланысты үшке бөлуге болатын тәрізді: І. Мақсатты айқындау. ІІ.Мақсатты жүзеге асыру. ІІІ. Нәтижені бағалау. Сабақтың мақсатын құрастырғанда «мақсат = нәтиже» формуласын қолданған дұрыс болар. Және де мақсатта оқушы сабақ барысында (не сабақ нәтижесінде), яғни 40 минутта не үйренетіндігін, не жасай алатындығын көрсеткен орынды. Сонда мақсат құрастырудың қысқаша анықтамасы мынандай болар: «Оқушылар сабақта не үйренеді (немесе не жасай алады)?». Бұл түсінік бастауыш сынып мұғалімдерінің нұсқаулығында қарастырылады («Бастауыш сынып мұғалімдеріне арналған критериалды бағалау бойынша нұсқаулық: Оқу-әдістемелік құрал. - Астана: «Назарбаев зияткерлік мектептері» ДББҰ, 2016. – 48 б.): «Оқу мақсаттары – оқу бағдарламасына сәйкес пән бойынша оқу курсы аралығында білу, түсіну және дағды жетістіктеріне қатысты күтілетін нәтижелерді қалыптастыратын

етістіктерге барып «тіреледі»: бөледі, жіктейді, атайды, сипаттайды, т.б. Мақсаттарды құрастыруда Блум таксономиясын қолданған орынды. Мұнда тек «Білу» деңгейінің оқушылар үшін міндетті екендігін естен шығармайық, яғни сабақта, менің ойымша, оқушыларға бұл деңгейдегі сұрақтар мен тапсырмаларды ұсынбаған дұрыс. Оқушылар білгендерін «Білуден» жоғары деңгейлерде берілген тапсырмаларды орындауда көрсетуі, қолдануы керек. Мысалы, «Сын есім деген не?» деген сұрақтың орнына «Зат есім мен сын есімнің қандай айырмашылықтары мен ұқсастықтары бар?» деп сұраса («Түсіну» деңгейі), оқушылар екі сөз табын туралы деректерді білмесе, бұл тапсырманы орындай алмайды. Немесе оқушыларға «Екі санның қосындысының квадраты туралы ережені жатқа айтыңыздар» деген сұрақтың орнына «Осы ережені қолданып, мына есепті шығарыңыздар» («Қолдану» деңгейі) десек, оқушылар бұл ереже мен формуланы білмесе, есепті шығара алмайды. Осылайша «Білуден» жоғары деңгейдегі сұрақтар мен тапсырмаларды ұсыну арқылы біз оқушыларды біліп, түсінуге жетелейміз, оларды жұмсақ түрде белсенділендіріп, өздігімен біліп, түсінуге мәжбүрлейміз. Төменде мен Блум таксономиясының әр деңгейінде оқушылардың қандай әрекеттерін мақсат құрастыруда

«Қолдану». Есеп шығарады, сөйлем құрастырады, берілген схема (алгоритм) бойынша орындайды, модельдейді, кескін картамен жұмыс жасайды, хронологиялық кесте жасайды, иллюстрациялайды, атласпен жұмыс (саяхат) жасайды, жасап көрсетеді, рөлдер ойнайды, тәжірибе- эксперимент қояды, макет/құрылым жасайды, приборлармен жұмыс жасайды, жағдаят құрастырады/ойнайды, сахналайды (инсценировка), шолу жасайды, ұйымдастырады, санайды/өлшейді, жоспарлайды, эксплуатациялайды, зерттейді, т.б. «Талдау». Дәлелдейді (дәлелдер келтіреді), сараптайды, жан- жақты салыстырады, құрамдас бөліктерге бөледі, бір-біріне қарсы қояды, сынайды, «Неліктен? Не үшін?» деген сұрақтарға жан-жақты (тереңінен) жауап береді, себеп- салдарын айқындайды, астарлы мағынасын (жасырын мағынасын) айқындайды, жіктейді (классификациялайды), категорияларға бөледі, тестілейді (тексереді), жасалу алгоритмін құрастырады, қателерді табады, ретке (тәртіпке) келтіреді, жасалған жұмысты талдайды, жасалған жұмыстың алгоритмін келтіреді, проблеманы шешу жолдарын көрсетеді, т.б. «Жинақтау». Шығармашылық жұмыспен айналысады: эссе, өлең, мақала, шығарма, ертегі, әңгіме (сторителлинг), баяндама, сөз, жоспар, сценарий жазады, слайд жасайды, есепте