Сабақтас құрмалас сөйлемдер презентациясы 10 сынып

САБАҚТАС ҚҰРМАЛАС СӨЙЛЕМ (сложноподчиненные предложения)

Сабақтас құрмалас сөйлем — құрамындағы жай сөйлемдері бір - бірімен сабақтаса байланысқан құрмаластың түрі . Сабақтас құрмалас сөйлем құрамындағы алғашқы жай сөйлемнің баяндауышы тиянақсыз тұлғада келіп , екіншісіне бағына байланысады . Мысалы : Қасым төре түрегеліп , күміс қынды сапысын шешіп , Кенесарының алдына қойды ( І . Есенберлин ). Сабақтас құрмалас сөйлем құрамындағы жай сөйлемдердің бірі басыңқы келіп , негізгі ойды білдіреді , қалғандары бағыныңқы болады да басыңқыдағы ойды айқындап , іс - әрекеттің орындалу шартын , себебін , мақсатын , мезгілін , амалын , т . б . қатынастарды білдіреді .

Сложноподчиненным называется предложение, которое состоит из главной части и придаточной части, связанных между собой подчинительными союзами (или союзными словами). Главная часть сложноподчиненного предложения подчиняет себе придаточную часть.

Мысалы: сабақ біткен соң, оқушылар тамақтануға кетті. (Учащиеся пошли обедать, когда окончился урок).

Первое предложение сабақ біткен соң поясняет основное и зависит от него, а основное, поясняемое – оқушылар тамақтануға кетті.

В казахском языке придаточные обстоятельственные предложения по своему значению бывают придаточными:

Мезгіл – времени

Мақсат – цели

Себеп – причины

Қимыл – сын – образа действия и степени

Шартты – условные

Қарсылықты - уступительные

Қазақ тілінде сабақтас сөйлемдер алтыға бөлінеді :

Шартты бағыныңқы сабақтас

Қарсылықты бағыныңқы сабақтас

Себеп бағыныңқы сабақтас

Мезгіл бағыныңқы сабақтас

Мақсат бағыныңқы сабақтас

Қимыл – сын бағыныңқы сабақтас