Сан есімнің түрленуі бойынша 8-сынып ашық сабағы

Сабақтың тақырыбы: Сан есімнің түрленуі

Сабақтың жоспары:

1.Ұйымдастыру

2.Үй тапсырмасын тексеру

3.Жаңа сабақ түсіндіру

4. « Кітап-досың , ақылшың». Жаттығулармен жұмыс

5. Сергіту сәті

6.Деңгейлік тапсырмалар

7. «Киелі сандар» постер қорғау

8.Кері байланыс .

9.Бағалау

10.Қорытынды

Үй тапсырмасы:

1.Сын есім құрамына қарай нешеге бөлінеді?

2.Сын есім мағынасына қарай нешеге бөлінеді ?

3.Сын есімнің шырайларын ата?

Сан есімнің түрлері

Тұлғасына қарай

1.Негізгі сан есім

2.Туынды сан есім

Құрамына қарай

1.Дара сан есім

2. Күрделі сан есім

Мағынасына қарай

1.Е септік сан есім

2.Реттік сан есім

3.Болжалдық сан есім

4.Жинақтық сан есім

5.Топтау сан есім

6.Бөлшектік сан есім

Сан ес ім

(тұлғасына қарай)

Н егізгі

Т уынды

Негізгі сан есім- бөлшектенбейтін түбір сан есім. Мысалы: бес , жиырма , мың , алпыс.

Туынды сан есім -жұрнақпен жасалған сан есім. Мысалы: жетеу, оныншы , жүзде-ген.

Сан ес ім

(құрамына қарай)

Дара

Күрделі

Дара сан есім бір (негізгі, туынды) түбірден тұрады. Мысалы :

а)негізгі сан есім : жеті,сегіз, отыз.

ә)туынды сан есім: бесеу, сегізінші, миллиондаған .

Күрделі сан есім кемінде екі (тіркескен , қосарланған) сөзден тұрады. Мысалы:

а) тіркескен күрделі сан есім: он бес, екі жүз алпыс алты т.б.

ә) қосарланған күрделі сан есім: бес-он , он-оннан т.б.

Сан есім мағынасына қарай алтыға бөлінеді:

Мағыналық түрлері

Мысал

Мағынасы

Есептік сан есім

Бір сағат өтті

Уақыт мөлшері (нақты санды білдіреді)

Реттік сан есім

Екінші үйде тұрады

Заттың реттік саны (саналу ретін білдіреді)

Жинақтық сан есім

Бесеуі жолға шықты

Заттық ұғымды ( кімдер ?). ( жинақ санын білдіреді )

Болжалдық сан есім

Жетпістей адам келді

Зат ( адамдардың ) мөлшері . ( дәл емес , шамалап , мөлшерлеп көрсетеді )

Топтау сан есім

Бес – алтыдан бөлінді

Заттың топталуы

Бөлшектік сан есім

Екінің бірі ән айтады

Заттық ұғымды білдіреді ( бөлшек ұғымын білдіреді )

Сан есімнің түрлену кестесі .

Есептік сан есім

Реттік сан есім

Жинақтық сан есім

Бөлшектік сан есім

Көптелуі

бестер

біріншілер

біреулер

Септелуі

үштің

екіншінің

екеуден

үштің екісіне

Жіктелуі

мыңбыз

үшіншіміз

үшеуміз

үштің бірісің

Тәуелденуі

алтысы

төртіншісі

төртеуі

үштен екісі

Ереже

Мысал