Сақтардың қоғамдық құрылысы ашық сабағы 11-сынып

Оқытушының аты жөні А. Дауренов Пәні Қазақстан тарихы

Сабақтың тақырыбы : Сақтардың қоғамдық құрылысы және мәдениеті.

Сабақтың мақсаты: Білімбілікмақсаты: Сақтардың қоғамдық құрылысы туралы мәлімет беру, жiбек жолының Қазақстан жерiндегi қалалардың дамуындағы рөлі туралы, әлеуметтiк-экономикалық маңызы туралы түciнiкті қалыптастыру; Дамытушылық мақсаты: Оқушыларды ойлау қабілетін асыру, өмірге дайындау, Қазақстан жерiндегi ежелгі тайпалартуралы мәлімет беру. Тәрбиелілік мақсаты: Адамгершілік, қарым-қатынас, отансүйгіштік рухында тәрбиелеу. Сабақ әдісі: Сын тұрғысынан ойлау жобасы бойынша Сабақтың түрі: проблемалық сұрақ-жауап, түсіндіру Сабақтың көрнекілігі: Интерактивті тақта,тақырыпқа байланысты слайдтар Қазақстан картасы, карточка сұрақтары. Ұйымдастыру кезеңі: « минут» Білім алушыларды түгелдеу, оқу-құралдарын қадағалау, оқу кабинетінің тазалығына көңіл бөлу. Үй тапсырмасын тексеру: «10 минут» Сұрақ – жауап. 1. Темір дәуіріне сипаттама беріңдер. 2. Сақтар туралы жазба деректер қалдырған қандай грек, парсы ғалымдары мен философтарын білесіңдер? Олардың қалдырған деректерінен не білуге болады? 3. Сақтар туралы Қытай деректері қандай мағлұматтар береді? 4. Соңғы кезде темір дәуіріне байланысты қандай жаңалықтар болды? 5. Қазақстан жеріндегі темір дәуірінің ескерткіштерінің зерттелуі туралы не біл

әулетке айналып отырған. Бұлардың өсіп-өнуіне байланысты бөлінген отбасылар әулет басшысының есімімен аталған. Енді бүл көшпелі қауымдардан тайпа және тайпалық одақтар, ал бүлардан мемлекеттер қүрыла бастады. Содан кейін, тайпа қоғамдық күрылыстың басты сатысына айналды. Бұл жағдай темір дәуірінде әскери-демократиялық қүрылыстың басқару жүйесін қалыптастырды. Сонымен, тайпалық одактар алғашқы қоғамның ыдырауын біржолата аяқтап, жаңа қоғамның үлгісін құрады.

Б. з. б. I мыңжылдықтың басы сақ қоғамындағы алғашқы рулық қатынастар ыдырап, жаңа әлеуметтік құрылымның қалыптасу үрдісінің жедел жүруімен сипатгалады. Қазақстан жерінде бұл ұзаққа созылған үрдістің басталуы сақ заманының алдындағы қола дәуіріне ұштасып жатады. Сол кездің өзінде-ақ алғашқы ірі қоғамдық еңбек бөлінісінен, мыс пен қола металлургиясының тууы мен дамуынан кейін алғашында үлкен патриархаттық, ал одан кейін шағын және моногамиялы отбасылар окшаулана бастады.Археологиялық деректер жеке адамдық, ал кейін барып отбасылық меншіктің шыққанын айқын көрсетеді. Мұндай арнаулы әлеуметтік институт таңбалардан — б. з. б. II мыңжылдыктың аяғында және I мыңжылдыктың басында қыш ыдыстар мен кейбір қола заттарға салынған жеке меншік белгілерінен көрінеді. Алғашқы қауымдық қатынастардың ұшырауы сақ заманында, б. з. б. I мыңжылдықтың алғашқы жартысында одан әрі жалғаса берді.Сақ қоғамынын экономикасындағы көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығына көшуден, металлургия өндірісінің өсуінен тұган прогрестік өзгерістер қосымша өнімнің шапшаң өсуіне, айырбастың дамуына, жеке меншіктің қорлануына және қатардагы қауым мүшесін канау элементтерінің шығуына өкеліп соқты. Өндірістің негізгі к

құрылуына алып келді. Көршілестік қауым жерді меншіктенуші болған суармалы егіншілік елдерінің көпшілігіңде осындай болды. Мұнда рулықбайланыстар көршілестік кауым- дардың өндірістік мүдделерімен қайшылыққа ертерек түсті. Шаруашылығының негізгі түрі көшпелі және жартылай көшпелі мал шаруашылығы болған қоғамдарда ескі рулық тәртіптер жаңа қоғамдык кұрылымдарда ұзақ уақыт сақталды, бірақ енді көшпелі қауымның өндірістік негізі ретінде емес, экономикалықтенсіздікпен канаудың шың мәніндегі қатынастарын бүркемелеген рулық байланыстар түрінде сақталды. Алғашқы рулық қатынастардың ыдырау заманын әскери демократия кезеңі немесе алғашкы көршілестік қауым кезеңі деп атайды. Соңғы анықтама қазіргі уақытта барган сайын жиі қолданылады, ойткені ол заманның әлеуметтік-экономикалық сипатын негұрлым дәл береді.Бірақ көршілестік (жер) кауымның түрлері бірдей болмады, сондықтан мұндай анықтаманы әмбебап анықтама деп атауға болмайды. Екі ұғымның да — әскери демократия мен алғашқы көршілестік қауым ұғымдарының бір- бірін жоққа шығармайтынын атап өткен жөн. Олар тек алғашкы қауымдық кұрылыстың ыдырау заманындағы қоғамдык құрылымының әр түрлі жақтарына баса назар аударады. Патриархаттың пайда болуы — он