Сақтардың тәуелсіздік үшін күресі, 5 сынып

Сабақтың өтілетін күні: 15.01 Сабақтың мақсаты: а) білімділік: Сақтардың жауынгерлік ерліктері, Кирмен, І Дариймен

соғысы, Шырақтың өз елін қорғаудағы ерліктері, Александр Македонскийдің сақтар еліне жорығы туралы баяндау, қосымша мәлімет беру. ә) дамытушылық: Оқушылардың сақтар туралы білімдерін

одан әрі жетілдіріп, ойлау қабілеттерін, тарихи оқиғалардың тарихи шеңбері мен кеңістігі туралы білімдерін арттыру. б) тәрбиелік: Сақтарды ержүрек халық ретінде сипаттай отырып,

сақтардың дүниежүзілік өркениетке қосқан үлесін анықтау, оқушыларды отаншылдыққа, ерлікке, батырлыққа, тәуелсіздікті сүюге, ұлтжандылыққа тарихи тұлғалардың ерлік істері негізінде тәрбиелеу. Сабақтың түрі: Аралас сабақ Сабақтың әдісі: Баяндау, сұрақ –жауап. Көрнекілік: Cуреттер, карта. Сабақтың жоспары I. Ұйымдастыру кезеңі II Үй тапсырмасын тексеру III Жаңа сабақ IV Жаңа сабақты бекіту V Қорытындылау,бағалау VI Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы: І.Ұйымдастыру кезеңі

 Оқушыларды, оқу құралдарын тексеріп түгелдеу.  Оқушылар зейінін сабаққа аудару.

ІІ.Үй тапсырмасын сұрау

1. Семантикалық карта (мағынасын айыру + - )

шаруашылы ғы

мекендері сақ түрі

Тиграхауда Мургаб аңғары

Көшпелі және отырықшы Қазақстанның ёТүркістан аймағы Мал шаруашылығы Хаумоварга Парадарайа

2. «Сақтардың тайпалық құрамы және орналасуы» (кестені толтыру) № Сақ топтарының аты Мекендері

1 Қара теңіздің солтүстігі, Арал теңізінің маңында, Сырдария мен Әмударияның төменгі ағысында.

2 Шошақ бөрік киген сақтар (тиграхауда)

3 Мургаб аңғарында

3. Сұрақ – жауаптар:

1. Сақтардың негізгі шаруашылығы қандай?

2. Сақтар қандай баспаналарда тұрған?

3. Күйме дегеніміз не?

4. Мал шаруашылығында өсірген малдары?

5. Шірік- Рабат қонысы тұрғындары немен айналысқан?

6. Сақтарда қолөнер кәсібі қалай дамыған?

7. Сақтар неге табынған?

8. Сақтар қай тілде сөйлеген?

9. Сақтар туралы мәлімет беретін тарихи деректерді ата? 10. «Алтын киімді адам» қай жерден табылған?

ІІІ. Жаңа сабақ:

1. Кир әскерінің басып кіруі. Иранның оңтүстігінде,

Вавилонның оңтүстік шығысында парсы тайпалары өмір сүріп, олар сыртқы жауларға күресу мақсатында тайпалар одағына бірігеді. Бұл тайпалар одағын ахемен руынан шыққан көсемдер басқарады. Солардың ішінде белгілісі Кир (парсыша Кураш) есімді көсем болды. Ол көрші елдерге шабуыл жасап басып алады.

Б.з.б 530 жылы сақ жеріне Кир өз әскерлерімен басып кіреді. Бұл кезде сақтардың билеушісі Томирис еді. Кир әскерлерімен Сырдарияға дейін келіп, өз елшілерін Томириске жібереді. Сақ патшайымы Томирис келіссөз жүргізуден бас тартады. Парсы патшасы Кир сақтарға қарсы шабуылға шығады.Геродоттың сипаттауынша, «Басында әскерлер садақпен атысады. Садақ оғы біткеннен кейін жекпе - жекке шығып, қылыш және найзамен соғысады. Нәтижесінде массагеттер жеңіп шығады. Парсы жауынгерлерінің көбі қырылып, Кир өлтіріледі.»

2.Шырақтың ерлігі туралы. Кир қайтыс болғаннан кейін 11 жыл өткен соң б.з.б. 519 жылы парсылар сақтарға қайта шабуыл жасайды. Бұл жорықты І Дарий патша басқарады. Сақтарды Скунха атты көсемі басқарады. Скунха соғыста жеңіліп, парсы әскері Сырдариядан өтеді. Ежелгі Грек тарихшысы Полиэн осы соғыстағы оқиғалардың бірін былай суреттейді: «Шырақ есімді бір сақ өзінің денесін пышақпен өзі жаралап, парсыларға қашып барып, өзін сақ көсемдерінен жәбір көрген етіп көрсетеді. Парсы әскерлерін оларға бастап барамын деп алдап, адастырып, сусыз шөлге апарады. Парсының шапқыншы әскерлері шөлден қырылады. Ақырында Шырақ оларға: «Мен сендерді адастырып, қырғынға ұшыраттым, елімді аман алып қалдым, мен дегеніме жеттім. Енді қолдарыңнан келгендеріңді істей беріңдер» деп ерлік көрсетіп, парсылардан осылай кек алады.» І Дарий әскерінен айырылып, одан әрі соғыса алмай еліне қайтуға мәжбүр болды. Шырақ сияқты жауынгердің арқасында сақтар өз тәуелсіздігін сақтап қалды.

3.Александр Македонскийдің сақ еліне жорығы. Б.з.б. ІV ғасырдың 30-шы жылдары гректер сақ жеріне қауіп төндірді. Александр Македонский (Ескендір Зұлқарнайын) бастаған грек әскерлері Орта Азияға басып кіріп, Сырдария өңіріне қарай аттанады. «Жеңілмейтін әскер» атанып келген Александрдың қалың қолына сақ тайпалары қарсы тұрып, олардың алға жылжуына кедергі жасайды. Грек-македон басқыншыларына қарсы күресті Спитамен атты сақ басқарады.

Ежелгі грек тарихшысы Арриан қолбасшы Александрдың Сырдариядан жүзіп өтіп, сақтарға қалай шабуыл жасағаны туралы жазады. Бұл шабуылдан грек әскеріне қауіп төніп, олар қырғынға ұшырай жаздады. Күннің ыстығы, сақтардың жиі- жиі қолайсыз шабуылдары мен соғысу тактикасы гректерді әбден әлсіретеді. Сөйтіп, Александр Македонскийдің Сырдарияның арғы жағын мекендейтін сақ тайпаларын бағындыру үшін жасаған жорығы сәтсіз аяқталды.

ІV.Сабақты бекіту.

1.Хронологиялық кесте толтыру.

№ Болған оқиға мерзімі Тарихи оқиғалар

1 Б.з.б 530 –жылы

2 Б.з.б. 570-520 жылдар

3 Б.з.б 519 –жылы

4 Б.з.б 330 – 327 жылдары

2. Сөзжұмбақ.