Сарқылмайтын энергия көздері физикадан 10 сынып

ҒЫЛЫМИ ЖОБА «САРҚЫЛМАЙТЫН ЭНЕРГИЯ КӨЗДЕРІ»

Автор: Молда Мұса атындағы

жалпы орта мектебінің

10-«Г» сынып оқушысы

Жалишова Мехринса

Сарқылмайтын энергия көздері бар ма?

Гипотеза:

Дәстүрлі энергия көздері – қоршаған ортаға зиянды,әрі

шектеулі.

Баламалы энергия көздері – қоршаған ортаға қауіпсіз,

шектеусіз, экологиялық таза және оны алу жолдары қиын емес.

Зерттеу сұрақтары

1. Қазақстандағы пайдалы отын қоры шектеусіз бе?

2. Энергетикалық дағдарыс болуы мүмкін бе?

3. Баламалы энергия көздері адамзат баласының барлық

энергетикалық сұраныстарын қамтамасыз ете ала ма?

4. Баламалы энергия көздерін электр және т.б энергия

түрлеріне айналдыру мүмкіндігі бар ма?

5. Жоқтан энергия алуға бола ма?

Мен дәстүрлі энергия көздері туралы мәліметтермен таныса келе мынандай қорытындыға келдім:

Дəстүрлі энергия көздерінің қоры шектеулі, ерте ме, кеш пе,

ол таусылады.

Ғалымдардың пайымдауынша мұнай жəне газ қоры -80,

көмірсутекті шикізат қоры -100 жылға жетерлік деп болжануда.

Органикалық отындар қоры бітпеген күннің өзінде, олардан

энергия алу технологиялары жаңартылмаса, онда жылулық ластану, қатты жəне сұйық қалдықтардың бөлінуінен, қышқыл жаңбырлардың əсерінен ғаламдық экологиялық дағдарыс туады. Технологиялық жаңару энергияның қымбаттауына əкеледі.

Сондықтан энергия – қат, əрі қымбат болса энергетикалық дағдарыс туындайды. Əрине энергия үнемделу керек, бірақ оның көзі де сол болу керек.

Балама энергия көздерінің көмегімен энергетикалық. дағдарыстан шығуға бола ма?

Балама энергия көздері

1. Таусылмайды

2. Үнемді

3. Экологиялық таза

Жердегі табиғи балама энергияның негізгі көзі – Күн. Ол таусылмайтын энергия қоры. Балама энергия көздері жылу электр станциялары сияқты газдар немесе атом электр станциялары сияқты радиоактивті қалдықтар шығармаймындықтан, экологиялық таза болып саналады.

БАЛАМА ЭНЕРГИЯ КӨЗДЕРІ ТӨМЕНДЕГІ КАТЕГОРИЯЛАР

БОЙЫНША БӨЛІНЕДІ

1. КУН ЭНЕРГИЯСЫ

2. ЖЕЛ ЭНЕРГИЯСЫ

3. БИОГАЗ

4. СУ ЭНЕРГИЯСЫ

Бұлардан алынатын энергия тікелей су мельниц.несе олар су электр станцияларындағыдай электр тогына түрлендіріп алынады.

Энергияны электр тогына түрлендірудің екі түрі бар.

Электргенераторлар- механикалық энергияны электр

энергиясына түрлендіреді.

Фотоэлементтер-Күн энергиясын электр энергиясына

түрлендіреді.

КҮН ЭНЕРГИЯСЫ

Энергияны үнемді қолдана отырып, онымен тікелей бәсекеге түсе алатын басқа да энергия түрлері – су, жел, күн т.б энергияларды пайдаланудың маңызы өте зор. Айтылғандардың ішіндегі энергияның қосымша көзінің бірі – Күн энергетикасы. Күн энергетикасы дегеніміз – баламалы энергетика бағыттарының бірі. Ол күннің сəулеленуін пайдаланып қандай да бір түрдегі энергияны алуға негізделген. Күн энергетикасы энергия көзінің сарқылмайтын түрі болып табылады, əрі экологиялық жағынан да еш зияны жоқ. Күн тұрақтысы – күн сəулесіне перпендикуляр болатын, бірлік ауданнан бірлік уақыт ішінде өтетін күннің сәуле шығару ағыны. Бір астрономиялық бірлік қашықтығында күн тұрақтысы шамамен 1370 Вт/м2 -қа тең. Жер атмосферасынан өткен кезде Күн сəулеленуі шамамен 370 Вт/м2 энергияны жоғалтады. Осыдан жерге тек 1000Вт/м2-қа тең энергия ғана келіп түседі. Бұл келіп түскен энергия əр түрлі табиғи жəне жасанды процесстерде қолданылады. Күн сəулеленуінен электр энергиясы мен жылу алудың бірнеше əдістері бар. Олар:

1. Электр энергиясын фотоэлементтер көмегімен алу.

2. Күн энергиясын жылу машиналарының көмегі арқылы

электр энергиясына айналдыру.

3. Гелиотермальдық энергетика – Күн сəулелерін жұтатын

беттің қызуы мен жылудың таралуы жəне қолданылуы.

4. Термоəуелік электр станциялары.

5. Күн аэростаттық электр станциялары.

Күн энергиясын электр энергиясына айналдыратын қондырғылардың бірі – Күн батареялары. Күн батареясы немесе фотоэлектрлік генератор – Күн сəулесінің энергиясын электр энергиясына айналдыратын шала өткізгішті фотоэлектрлік түрлендіргіштен тұратын ток көзі. Күн адамның бір жыл көлемінде жаққан энергиясынан 15000 есе көп энергия береді. Қазақстанның климаттық жағдайы күн энергиясын пайдалануда қолайлы болып табылады. Жыл сайын күннің түсу ұзақтығы 2200 – 3000 сағат болса күн энергиясының көлденең жазықтыққа түсірген қуаты 1280-1869кВт сағ/м2 екен. Ал шілде айында 1м2 келетін көлденең жазықтыққа түсіретін энергия бір күнде 6.4 тен 7.5кВт-қа өседі. Күннің Жерге беретін энергиясы барлық қор көздері беретін энергиядан 5000 есе асып түседі. Күн батареялары қатты зат кремний материалынан жасалынады, бұл жер қойнауындағы оттегінен кейінгі екінші орындағы ең көп таралған элементтердің бірі болып табылады.

Фотоэлектрлік станциядағы 30 жылғы 1 кг кремний өндіретін энергия жылу электр станциясындағы 75 тонна мұнай жұмсап өндіретін энергиямен пара – пар. Сондықтан кремнийді 21 ғасырдың мұнайы деп атаса да болады. Күн батареяларының отыны күн сəулесі деп табылады.

Күн энергиясының артықшылықтары:

1. Күн энергиясы біріне бірдей қол жетімді.

2. Ол сарқылмайды

3. Қоршаған ортаға қауіпсіз

4. Жөндеуді қажет етпейді

5. Экологиялық таза

6. Механикалық детальдары қозғалмайды

Күн энергиясының кемшіліктері:

1. Ауа райы мен тәулік уақытына тәуелді

2. Күн энергиясын алу үшін қолданылатын құрылғылардың

қымбаттылығы

3. Оны шағылдыратын бетті периодты түрде тазалап отыру

қажет

4. Электр станциясының жанында атмосфера ысып кетеді

5. Энергияны акумуляциялау қажет

Күн энергиясының сондай кемшіліктері болғанымен оған жараса артықшылықтарды бар, сондықтан да оған деген сұраныстар жыл сайын артып келеді.

ЖЕЛ ЭНЕРГИЯСЫ

Жел энергетикасы — жел энергиясын механикалық, жылу немесе электр энергиясына түрлендірудің теориялық негіздерін, әдістері мен техникалық құралдарын жасаумен айналысатын жаңартылатын энергетиканың саласы. Жел энергиясының басқа