Сауат ашу әдістері туралы баяндама, 1 сынып

Сауат ашу әдістері

Сауат ашу қазіргі мектептердің даму барысында дыбыстық талдау әдісі арқылы жүргізіледі. Бұл әдіс ана тілінің фонетикасы мен графикасына, оқушылардың физиологиялық-психологиялық ерекшеліктеріне және педагогика ғылымының дидактикалық принциптеріне негізделеді.

Сауат ашу объектісі – сөз. Сөзбен жүргізілетін жұмыс түрлері мыналар: сөзді ауызша айту, сөзді жазу және оқу.

Сөзді ауызша айту әдетте естуге негізделеді. Жаңа сөз біреуден естілген күйде қабылданып, есте сақталады, сөйлеу кезінде пайдаланылады. Сөйлеу практикасында сөз жеке дыбыстарға бөлініп айтылмайды, тұтас дыбысталып айтылады. Бірақ сөз ондағы бір дыбысты қалдырып кетпей түгел және дұрыс дыбыстауды, сондай-ақ сөздегі басқа дыбыстармен байланысты қажет етеді. Сөзді жазу мен оқу көру арқылы орындалады. Басқаша айтқанда, сөз әріптер арқылы жазылып, әріптер арқылы оқылады. Сөз дыбыстары әріптермен таңбаланбаса, сөзді оқу да, жазу да мүмкін болмас еді. Демек, әріптерді таныту – сауат ашудың өзекті мәселесі. Алайда әріптер өздігінен жалаң таныла қоймайды, сөздегі дыбыстардың негізінде меңгеріледі. Ол үшін сөз құрамындағы дыбыстарды даралап, бөліп алу қажет болды. Жеке дыбыстарды сөзден бөліп алған соң ғанағ оны әріппен белгілеуге болады. Осыған орай, сауат ашу жұмысы сөздегі жеке дыбыстарды бөліп алып қарастырудан басталады. Сондықтан сауат ашу әдісі «дыбыстық» әдіс те болып табылады. Дыбыстық әдіс дегеніміз тек дыбысқа қатысты емес, сөйлеудің барлық дыбысталу жүйесіне қатысты мәселе: оған буынның дыбысталуы да, сөздің дыбысталуы да, сөйлемнің дыбысталуы да кіреді. Осыған орай, сөзді оқу ме

Талдау тәсілі бойынша сөйлеуден – сөйлемді, сөйлемнен – сөзді, сөзден – буынды, буыннан – дыбысты бөліп алуға, жеке дыбыстарды әріппен таңбалауға мүмкіндік жасалып, оқуға негіз қаланады.

Жинақтау тәсілі бойынша дыбыстардан – буын, буындардан – сөз, сөздерден – сөйлем, сөйлемдерден – сөйлеу құрастырылып, оқу машығы қалыптастырылады. Оқушылар сөзді алдымен – буындап, соңынан тұтас оқу ға үйренеді, сол сияқты, әуелі жеке жазу элементтерінен әріптерді шығарып, одан кейін тұтас сөздерді жаза білуге машықтанады. Соның нәтижесінде, сөйлемді, мәтінді оқуға, көшіріп не тыңдап жазуға, сондай – ақ өз ойын байланыстырып, сөйлеуге, жазуға біртіндеп төселеді.