Саусақ жаттығулары ойындар мен сценарийлер жинағы

Саусақ жаттығулары «Бес саусақ»Бас бармағым-атам,үйдің данасы,балаң үйрек-әжем,ошақ анасы. Ортан терек-әкем,отау панасы,шылдыр шүмек-шешем,шаңырақ ажары. Титтей бөбек-мен,бәрінің базары. Педагог балалардан ата-аналарының аты-жөнін сұрап,өз туыстары мен жақындарын қалай жақсы көретінін айтып беруді сұрайды .Педагог әрбаланың ата-анасының аты-жөнін сұрап,баспаәріптермен жазып,шквафтарға іліп қояды.Бұл педагог пен ата-аналардың бірбіріменеркін қатынасқа түсіп,жақынырақ болуға ыңғайлы.

«Шебер және батыл қолды мүсіндейік»Балалар «мүсінші» болып,саусақтарымен топырақты,уыстағандайқысып,ермексазды ширатқандай алақандарын бір-біріне үйкелеп,ашып-жұмып қолдарына жаттығу жасайды.Балалар бір-бірлеп саусақтарын ашып,санап,әр саусаққа сипаттама береді.

• Бас бармақ-өте күшті,қайырымды,бәріне негізгі,нағыз тірек болуы керек(Бұл әке).• Балаң үйрек-қатал,тәртіпке қатаң қарап,қадағалайды(Бұл ана)• Ортан терек -ата-ананың негізгі көмекшісі (Үлкен аға)• Шылдыр шүмек-көп сөйлемейтін,бірақ өте еңбекқор(ортаншы аға)• Кішкентай бөбек-ең титтей,бәрінің сүйіктісі,кішкентай көмекші.• Осындай жұмыстан соң «мүсіншілер» жұдырықтарын жұмып,жасағандарын бағалайды. «Тек осындай мықты,берік жанұяғана алдында ьұрған мәселелер мен қиындықтарды сенімдітүрде жеңе алады.

Ойын жаттығуларымен жылулық шеңбер үлгілері

«Мен күлгенді ұнатамын» ойын жаттығуыПедагог балаларға:тұңжыраған жәнекөңілсіз,жабырқаған және ойланған көңілді және күлкілі;қайрымды және қуанышты,т.б.кейіпке еніп,бір бірімен рольге кіріп,адамдардың бейнесін келтіруге ұсынады.балалар айнаға қарап, әдемі ақкөңіл кейіпте күлімдейді.педагог осы «Мен күлгенді ұнатамын » жаттығуын күніне бірнеші рет қайталап көңіл күйді күлкімен көтеруге бола- тынын түсіндіреді. «Күлкі-көңіл күйдің сиқырлы кілті.Адам күлгенде өз көңіл күйін,өз денсаулығын жақсартады және айналасындағы адамдардың көңіл күйімен денсаулығына жақсы әсер береді.»

«Ғажайып жылулық шынжыры» жылулық шеңберіБалалар бір-бірінің қолдарынан ұстап,жылы күлкілерін сыйлайды.Педагог күлкінің маңызына тоқтайды.

«Сиқырлы айналу» жылулық шеңбері «Мен және аспан»

Педагог балалардың назарын аспанның әдемілігіне аударады.Балалар аспандағы бұлттарды түрлі заттарға ұқсатып айтады;үлпілдік ақша бұлттаға,жауар бұлттай түнерген аспанға,мейірімді жылы күнге,ай мен жұлдыздарға,қарлығашқа,бозторғайға,шымшыққа,бүркітке т.б.айналады.

«Әсерлерімізбен бөлісейік» жылулық шеңберіПедагог балаларға 1-2 минут көздерін жұмып,өздерін тағы да табиғат аясында,көк майса шалғында жатып,көк аспан,аппақ бұлттарды көріп,құстардың сайраған әнін,судың сыбдырын естіген кездерін елестетуді ұсынады.

«Мен табиғатта қонақтамын» жылулық шеңберіБалалар көздерін жұмып, табиғат туралы әуенді тыңдайды.Педагог үстіне әдемі жамылғы жамылып,орман Флорасының періштесі болып,балаларды өзінің хандығына қонақққа шақырады. «Казір,мен-Флора періштесі,сендерге сиқырлы таяқшамды тигізсем,менің патшалығыма тап боласыңдар!»-«Флора» деген сөзді қалай түсінесіңдер?(Флора-өсімдіктер әлемі)».Флора періштесі өзіңің қол астындағылардың бәріде үш табиғат сыйларның; күн,су,ауаның арқасында тіршілік ететінін жөнінде түсіндіреді. Балалар су- реттегі өсімдіктер,ағаштар,ағаштың дінінде,астында,жерде, топырақ астында, қай жәндіктер тіршілік ететіні жөнінде әңгімелеседі.Педагог ағаштың суреті салынған плакатты көрсетіп,ағаш суды тамырымен сіңіріп,діні мен бұтақта- рын суаратынын туралы әңгімелейді,ағаштармен гүлдердің атын естеріне түсіреді. Балалар флора періштесінің хандығында өздерінің алған әсерлерімен бөліседі.

«Достық шеңбері» жылулық шеңберіБалалар шеңберге жиналады.Педагог ортаға орындық қойп,кез келген балаға отыруды ұсынады (ұялшақ,өзіне сенімсіз,жасқаншақ баланы шақырғаны жөн).Педагог «Күлгін көзілдірікті» киіп «күн сәулесін қорғайтын әйнегі күлгін түсті көзілдірік жарайды),ол арқылы адамның ең жақсы қасиеттерін көруге болатынын айтады да,ортада отырған баланың жақсы қасиеттерін айтады.Балалар қалаулары бойынша көзілдірікті кезекпен киіп,ортадағы баланы мадақтайды.

«Өз күлкіңмен бөліс!» жылулық шеңберБалалар шеңбер құрып тұрады,бір-біріне жылы сөздер айтып,әдемі күлкілерін сыйлайды.педагог үй жануарларын атап шығуды және неліктен үй жануарлары деп аталатынын естеріне түсіруін сұрайды.

Шаңырақ сергіту сәті

Балалар шеңберді айнала ұстап,төбелеріне көтереді.Олар «уық»сияқты қолдарымен, «шаңырақты» мықтап ұстайды да,түндіктен «көк аспан мен жұлдызды» көреді.

Көтеріліп шаңырақ,керегелер керіліп,Өрімдей боп өріліп,бәріміз жүрсек айналып, киіз үй боп көрініп.

«Жылы сөз» жылулық шеңбер

Педагог баланың назарын терезеден түскен Күн сәулесіне аударып.төмендегі «Тіршілік атаулыға қайырым жас» өлеңін оқиды.Шашы алтын,көзі –от,шыға ғой Күн тезірек!Шуақ берші,жылу бер-маған,қозы,лағыма,тағы,тағы,тағы-да!Балалар тәрбиешіге еліктеп,әр сөзді онымен бірге қайталып және қолдарын бірде жоғары Күнге көтеріп,біресе қиялдарында тұрған қошақан мен лақты көрсетіп ойын қимылдарын жасап отырады.

«Еркелету» жылулық шеңбері

Педагог балаларды ішкі және сыртқы шеңберге тұрғызады.балалар отбасы мүшелері өздерін қалай еркелетіп айтатынын естеріне түсіріп,бір-біріне жы-лы сөздер сыйла

• «Біз казір нұрын төққен,кең даланың ұзын,соқпақ жолымен Начало формы

жүріп,саяхатымызды бастаймыз»(Балалар аяқтарымен тарсылдатады)• Алдымызда көк майсалы шалғын,аяғымыздың астында жұмсақ шөптер. (Аяқтарымен көк шөптің үстінде сырғанағандай сыңай танытады.• Міне мен өзен жағалауына да келіп жеттік,аяғымыздың астында құм сусылдап жатыр,(Алақандарын бір-біріне ысқылайды).• Мына ағаш көпір арқылы өзеннен өтеміз.(Тізелерін жоғары көтеріп,тізеле-рінің артынан шапалақтайды).• Өзеннің арғы беті батпақтау екен,бір төмпешіктен екіншісіне секіріп өтейік.(Екі аяғымен секіреді).• Айналамызда қалың тал өсіп тұр,оның ұзын,майысқан бұтақтарын жел тербейді. (Қолдарын жоғары көтеріп ,ары бері қозғайды)• Алдымызда үлкен жыра бар,аттап өтейік.(Үлкене адым жасап секреді)• Оң жағымызбен сол жағымызда алқызыл түске еніп,албырап пісіп,жидектер өсіп тұр,сыйға тарту үшін теріп алайық.(Оңға, солға еңкейіп,отырып тұрады)• Мына алдымыздағы қалың өскен шалғыннан өтіп көрейік.(Тізелерін жоғары көтеріп жүріп өтеді).• Міне көздеген жерімізге де келіп жеттік!

Саусақ жаттығуы арқылы салауатты өмір салтын қалыптастыра

отырып, балалардың сөйлеу тілін дамыту

Салауатты өмір салтын қалыптастыруда саусақ жаттығуларының мәні зор. Қазақ халық педагогикасында саусақ ойыны ұрпақтан ұрпаққа қалған мәдени шығармашылық болып табылады. Қазақ халқы саусақ ойыны арқылы баланың сөйлеуге деген талпынысын, қабілетін дамытып, ынтасын арттырарын білген. А.С.Сухомлинский «Баланың сөйлеу тілі оның саусақ ұшында» деген екен. Саусақ ойынын ойната отырып, балалар қоршаған ортадағы заттар мен құбылыстарды, жан-жануарларды, құстарды, ағаштарды бейнелей алады.

Балақан

Бала, бала, балақан, Саусақтарды ашып-жұму

Кәне қайсы алақан? Алақанды көрсету

Саусақтарың әйбат, Бас бармақпен әр саусақ ұшын алма-кезек түйістіру.

Былай-былай ойнат. Саусақтарды айналдыру.

Әдемі жазу

Қолға қалам аламыз, Қолға ойша қалам алу

Дәптерімізді ашамыз Дәптер ашу

Ұзын жолға әріптер Қолды жоғары-төмен сермеу

Әдемі етіп саламыз. Әріп салу

Талып қалды қолымыз Қолды сілкілеу

Аз ғана дем аламыз, Саусақтарды айқастыру

Көркем етіп жазамыз. Жазу

Саусақтарым менің

Бас бармағым-алғашқы Бас бармақты көрсету

Балаң үйрек -жалғасы, Сұқ саусақты көрстеу

Ортан терек- ағасы Ортаңғы саусақ

Шылдыр шүмек-нағашы Шылдыр шүмекті көрсету

Кішкентай бөбек-балақан Кішкентай саусақты көрсету

Бәріне ортақ алақан. Алақанды жа

Қарлығаш

Қарлығашқа ұқсаймыз Білекті білекке ұштастырып,

Кәне, қанат жаямыз. саусақтарды қанат секілді баяу қалыпта

Қарлығаш болып ұшамыз қозғалту.

Көлге келіп қонамыз. Тоқтап қалу.

Мөлдір су

Сылдырлайды мөлдір су, Саусақтарды судың ағысына ұқсатып қозғалту.

Мөлдір суға қолынды жу. Қол жуғандай әрекет ету.

Жуынсаң сен әрдайым Сұқ саусақпен нұсқау

Таза бетің, маңдайың Бет, маңдайды ысқылау

Тазалықтың досы- Алақанды жаю.

Су дегенің осы.

Доп

Добым, добым домалақ, Саусақтарды доп секілді домалатып, біріктіру

Тоқтамайсың домалап.

Үстел үстің бүлдірдің, Ұрысқан кейіп келтіріп, саусақ ұшын сермеу

Тәрелкені сындырдың. Сол алақанға оң алақанды қырынан қою

Тентек болып кеттің деп, Сұқ саусақты нұсқау

Тұрмын сені тепкім кеп.

Күзгі жапырақтар

Саусақтарым қыдырып Саусақтарды ашып-жұму

Жапырақтар жинады. Жерден жапырақ жинағандай қимыл көрсету

Қызыл сары жапырақ Жапырақ теру

1,2,3,4,5 Барлық саусақты біртіндеп біріктіру

Біз нешеуін жинадық? Алақанды жайып көрсету

Күзгі жапырақтармен Саусақ ұштарын айналдыру

Біз көңілді биледік.

Алма бағы

Алма баққа барайық, Екі саусақ ұшымен жүру

Алма жинап алайық. Алма тергендей қимыл көрсету

Қол жетпесе алмаға, Қолды жоғарыға созу

Секіріп қол созайық.

Ең үлкенін дәмдісін, Саусақтарды ауада үлкен етіп дөңгелету

Әжемізге сыйлайық. Табыс ету

Конец формы

Начало формы

Бес саусақ

Оң қолымда бес саусақ, Оң қолдағы 5 саусақты көрсету

Сол қолымда бес саусақ. Сол қолдағы 5 саусақты көрсету

Оларды атап шақырар, Саусақты ашып-жұму

Әрқайсысының аты бар.

Бас бармақ, Бас бармақты көрсету

Балаң үйрек, Сұқ саусақты көрсету

Ортан терек, Ортаңғы саусақты көрсету

Шылдыр шүмек, Шылдыр шүмекті көрсету

Кішкене бөбек. Соңғы саусақты көрсету.

Жанұям

Бас басбармағым- атам

Балан үйрек- әжем

Ортан терек- әкем

Шылдыр шүмек- анам

Кішкене бөбек- мен

Міне менің жанұям.

Сергіту жаттығулары

Балабақшада жүргізілетін дене тәрбие жұмыстарының негізгі бір түрі сергіту сәттері болып табылады. Олар 4-5 қарапайым жалпы дамытатын жаттығулардан немесе өлең мазмұнына, музыка әуеніне сәйкес орындалатын жаттығулардан және тынығып отырып фонограммалар тыңдаудан, нүктелі массаждың қарапайым элементтерін қолданудан тұрады.

А.Меңжанованың «Мысығым» өлеңі.

Балалар өз бетімен мысық сияқты өлеңнің мазмұнына сәйкес қимылдар жасап жүреді.

«Мысығым»

Мысығым-ау, мысығым («Мяу-мяу» деп төрттагандап жүреді).

Тарғыл жақсы түсіңнің. (Қолдарымен денелерін ұстап көрсетеді).

Таңертең де, кеште де, (Қолды жоғары көтеріп, созылады).

Бетін жуған мысығым. (Қолдарымен беттерін кезек-кезек сипайды).

Құйрығын қуып ойнайды (Оңға-солға бұрылады).

Шыр көбелек айналсам, ( Бір орында айналады).

«Піш-піш» десем, келе ғой, (Саусақтарды қимылдатады).

Шақырғанда «піш-піш» деп (Қол мен денені бірдей қозғалтады).

«Мяу» деп дыбыс бере ғой. («Мяу-мяу» деп байпандап жүреді).

«Төрт түлік»

Қошақаны қойдың, (екі алақандарымен беттерін ұстау)

Қайда қалып қойдың? (екі қолдары жанында)

Томпиып тұр бүйірің (қолдары белде, шалқаю)

Қай өрістен тойдың? (екі қолдары жанында)

Секең-секең ей лақ! (бір орында секіру)

Жүрмін саған кейіп-ақ (сұқ саусақпен көрсету)

Тыным тапсаң болмай ма?(қолмен былғау)

Секірмей-ақ бір уақ. (бір рет секіріп, қолмен көрсету)

Ботақаны нардың, (қол белде)