Саяси қуғын-сүргін құрбандары музейі туралы мақала

«Саяси қуғын-сүргін құрбандары» музейі

Бүгінде мектеп қабырғасында «өзін-өзі басқару ұйымы» жұмыс жасайды. Бұл үрдіс

біздің гимназиямызда да дәстүрге айналған. Биылғы оқу жылында бағым жанып, сол

ұйымның басшысы әрі «Гимназия президенті» болып мен тағайындалдым. Негізгі

міндет пен мақсат – оқушыларға мектеп өмірінде қызықты оқиғалар, іс-шаралар

ұйымдастыру. Алайда, мен бұл таңдаудың соншама мүмкіндіктің есігін ашатынын

мүлде білмедім...

Мен Іле ауданына жататын гимназияда оқимын. Ауданымызда 50-ге жуық мектеп,

яғни, соншалықты «мектеп президенттері» бар. Сол жандармен айына бір рет

дидарласып тұрамыз. Бір-бірімізді мектепшілік іс-шараларға шақырып, я арнайы

кеш ұйымдастырып тсс. Оқу жылының аяқталуына санаулы күндер қалғанына

байланысты соңғы жиналуымызды ерекше өткізуді мақсат еттік.

16.05.2025ж әрбір мектептің бетке ұстар қаймақтарымен Алматы облысы Талғар

ауданы Жаңалық ауылындағы «саяси қуғын-сүргін құрбандары» музейіне бардық.

Жалпы, алдымен, құрылысына тоқсалсақ: музей Тәуелсіздік жылдарында «Әділет»

қоғамдық ұйымының кеңсесі ретінде негізі қаланған. Бүгінде музей 3 залдан тұрады:

конференц зал, мемориалды ескерткіш және қазба жұмыстары кезінде табылған

заттар, ескерткіштер, дәлелді фотосуреттер. Ішіндегі көріністер өте жақсы

жабдықталған әрі дерекдері де өте ұтымды. Музейде жүріп, біліп, үйреніп талай

дүниенің бетін аштым десем де болады.

Жалпы біз 1937-1938жж ғана репрессия немесе ату жазасына кесті дейміз. Бірақ.

факттерге сүйенсек 1916ж «ұлт-азаматтық көтерілістен» кейін-ақ, алғашқы қудалау

басталып кеткен. Тек сол 30-жылдары «үлкен террор» орын алған. Ал, соңғысы

1986ж «Желтоқсан оқиғасынан» кейін 1988-1989жж орын алған. 1916-1989жж

70жылдан аса уақыт қаншама елдің бетке ұстар майталмандарынан айырылдық.

Ойлаңызшы, тіпті репрессияның нақты уақытын білмейтін халқымыз..келмеске

кеткен құрбандарды біледі ма екен?

Музей туралы шешім қабылданған сәттен, бір сұрақ мазалады. Неліктен дәл сол

жерде музей болып ашылды? Сұрағыма дауап алып, жаным қатты күйзелді.

Дәл сол Жаңалық ауылында «елім, жерім, ұлтым» дегендер қуғынның құрбаны

болып, талайы ату жазасына кесілген. 1938ж 4000нан астам адам осы аумаққа

көмілген. Себеп неде? Осы ауылға жап-жақын жерде Үлкен Алматы өзені бар. Яғни,

мақсат: сол мәйіттер ешкімге кедергі келтірмей суға ағып кетуі. 2023ж музей

қызметкерлері сол көлдің жағасына археологиялық барлау жұмыстары жүргізіпті. Нәтижесінде 100-ден аса адам сүйектері табылған. Бірақ. бұл кішкентай аумақтың