Шәкәрім Құдайбердіұлының 120 жылдығына арналған баяндама

Шәкәрім Құдайбердіұлы (Баяндама)

Шәкәрім Құдайбердіұлы 1858 жылы қазіргі Шығыс Қазақстан облысының Абай ауданындағы Шыңғыстау бөктерінде дүниеге келген. Абайдың немере інісі.Шәкәрім әкесінен жастай айырылған соң, атасы Құнанбай жетімдік тауқыметін көрмесін деп бауырына басып,еркін өсіреді. Сол себептен болса керек, жастықта серілікке үйір болып, домбыра, баян тартып,саят құрып,ойын-сауықпен өткізген.Болыс болып,ел басқарады. 1905-1906жылдары Шәкәрім ел,жер көру, басқа халықтардың тұрмыс-мәдениетімен танысу үшін Араб,Түрік,Еуропа елдерін аралайды.Меккеге қажылыққа барып, Стамбұл кітапханасында болған.Ел көріп,жер тану Шәкәрімге өмір,қоғам,жаратылысқа жаңа көзқараспен баға беруге мүмкіндік береді.

Шәкәрім Абайдың қолында тәрбиеленген.Дүниеге көзқарасының қалыптасуына да себепші болған-Абай. Шәкәрім орыс,араб,парсы,түрік тілдерін жетік меңгерген. Оған жазықсыз жала жабылып, 73жасында қапияда мерт болады.

Шәкәрім -үлкен ақын,жазушы,аудармашы,тарихшы,дінтанушы. Шәкәрім өлеңдерінің тақырыбы,көркемдік мазмұны сан қилы.Абай өлең-

дерінен үлгі алған ақын,өлеңдерінен шығыс,батыс әдебиетінің өрнектерін көреміз.Шығыс поэзиясынан Хафиз ақынды қадыр тұтып,өзінің ұстаздары-

ның біріне балаған.

Ақынның жастық,махаббат туралы жазған жырларына тоқталсақ.Олар «Жастық туралы», «Шын сырым», «Серігім жалғыз Әупіш қасымдағы», «Жарымды жаным сүйеді,сүйе алмай жаным күйеді.» т.б. өлеңдерінде ыстық сүйіспеншілік,шын таза сезім жырланады.Шәкәрім мұрасының қомақты

саласы- «Еңлік-Кебек», «Қалқаман -Мамыр», «Ләйлі-Мәжнүн» дастандары қазақ елінің тұрмыс,тарихынан жазылған.

Шәкәрім дін мәселесін зерттеуші,философ.Ол «дін» туралы былай деген: Жер жүзіне қарасам,

Неше түрлі халық бар.

Дін,иманын санасам,

Мыңнан артық анық бар.

Бұл қалай деп ойласам,

Мұның да бір сыры бар.

Шәкәрім Құдайбердіұлы

«Қазақ айнасы»кітабынан

Кәрілік туралы

Бар болса білім,

Сен сөйле,тілім,

Жан менен дене бірінде.

Ойласаң көңіл,

Өзіңе жеңіл,

Қайратың қалың күнінде.

Жас көңілде жарық бар,

Кәріде кемдік анық бар.

Не шықпас жастан,

Қайтпайды тастан,

Ізденуге күшің бар.

Сайраңдап жүріп,

Сансызды біліп,

Қалыпсыз,қызық ісің бар

Жастықтан қызық іс болмас,

Кәріде ақыл,күш болмас.

Қайратың қалып,

Ақылдан танып,

Кәрілік келсе басыңа,

Кәдірің кетіп,

Заманың өтіп,

Жан жуымас қасыңа.

Кәрілік деген жұмыс бар,

Артында таяу бір іс бар...

Жастарға

Кел,жастар,біз бір түрлі жол табалық,

Арам айла,зорлықсыз мал табалық.

Өшпес өмір,таусылмас мал берерлік

Бір білімді данышпан жан табалық.

Ал енді, олай болса,кімді алалық?

Қазақта қай жақсы бар көз саларлық?