Шет тіліндегі сынып диалогы туралы мақала мұғалімдерге

Бауржанова Динара Бауржанқызы ағылшын тілі пәні мұғалімі

«Жамбыл орта мектебі» коммуналдық мемлекеттік мекемесі

Шығыс Қазақстан облысы, Катонқарағай ауданы, Жамбыл ауылы

Сыныптағы диалогтің маңызы

«Мұғалім мәңгі нұрдың қызметшісі, ол барлық

ой мен қимыл әрекетіне ақылдың дәнін сеуіп,

нұр құятын тынымсыз жалын иесі.»

Я.А. Коменский.

Білім беру – бұл жекелеген құбылыс немесе дағды емес, ол оқушылардың оқуға қабілетін жақсартуға мүмкіндік беретін педагогикалық тетіктердің біртұтас кешені. Сыныптағы оқу үдерісінің пайдасын айқындайтын негізгі факторлар мыналар: балалардың білім алу үдерісін түсінуі, білім алу үдерісін қалай құрылымдау туралы ұғым қалыптасуы, нені оқу керектігін түсінуі, сонымен қатар оқу нәтижелілігін бағалау мүмкіндігін игеруі. Оқушы оқу үдерісіне белсенді қатысқанда ғана материалды терең меңгеруге қол жеткізеді. Мұғалімдер оқуды бағалаумен қатар, білім беру үшін бағалауды пайдаланғанда, бағалау білім алудағы аса пайдалы құралға айналады. Оқушылар жұппен де, өз беттерімен де өз білім деңгейлерін бағалауға мүмкіндіктері бар [1.,32-33].

Мен осы материалды жазарда көп ойлана келе «Оқыту мен оқудағы жаңа тәсілдер» модуліндегі «Диалог арқылы оқытуды » таңдап алдым. Сыныппен қарым-қатынас жасау негізі мынада жатыр, мұғалімнің оқушымен диалогы, оқушымен оқушы диалогі, оқушы мен топ арқылы бірлескен іс-әрекет. Диалогты ұйымдастыру үшін әр оқушының, әр сыныптың ерекшелігі, сыныптың білімді қабылдауы, қызығушылығы басшылыққа алыну керек. Диалогтік оқытудың міндеті білімді хабарлау емес, алған білімдерін қолдану. Диалог жасау арқылы оқушылар көп ойлайды, сол арқылы ойлау қабілеті мен ауызекі сөйлеуі дамиды. Диалог арқылы жаңа білім алады, жаңаны қабылдайды, тәжірибеде қолданады. Диалог болу үшін әдетте екі немесе одан да көп адам болу керек. Диалогтік қарым-қатынас жасамасақ жан-жақты өсіп- өну болмайды. Диалог болу үшін ынтымақтастық атмосфера болу керек.

Жалпы бұл тақырып мұғалімдерге тілдің оқытудағы және білім алудағы басты рөлін зерттеуге, ғылыми зерттеулерге сәйкес сыныптағы оқушылармен қарым-қатынас жасау жөніндегі өзіндік тәсілді ойластыруға және шығаруға көмектеседі деген ойды ресурстан ала отырып, басшылыққа алдым [3-апта,4-күн,1-сабақ]. Бұл жердегі түйінді идея сыныпта диалогті қолдану арқылы мұғалімдер балалардың білім алу сапасына үлкен ықпал ете алады. Әңгімелесу–мұғалімдер балалардың оқуға деген ынтасын оята алатын пәрменді тетік [3-апта,4-күн,1-сабақ].

Тіл-тәжірибені ұжымдық қабылдаудың негізгі құралы. Негізінде,білім алу диалог арқылы беріледі де, оқушылардың сабақта түрлі жұмыстарды орындау кезінде өзара байланыс пен келісушілікті қабылдау деңгейін білдіретін қызметтің диалогпен қалайша жанасатынына байланысты болады. Мұғаліммен және басқа оқушылармен әңгімелесу-оқушының қызмет белсенділігін қамтамасыз ететін және түсінігін дамытатын маңызды құрал.

Сабақта диалогтің маңызды рөл атқаратынын біз білеміз. Мерсер мен Литолтон (2007) өз еңбектерінде диалог сабақта оқушылардың қызығушылығын арттырумен қатар, олардың білім деңгейінің өсуіне үлес қосатындығын атап көрсетеді[1.,39]. Зерттеулерде ересектермен интерактивті қарым-қатынас пен достарымен бірігіп жүргізілген жұмыстың балалардың оқуына және когнитивті дамуына әсер ететіндігі айтылған.

Сонымен қатар Выготский когнитивті дамудың, оқушылар өздерінің «Жақын арадағы даму аймағында» жұмыс істесе, жақсартатындығын атап көрсеткен. ЖАДА оқушы дамытатын дағды мен қабілеттер, өз бетімен жасай алмайтын тапсырмалар көлемін айқындайды. Бұл тапсырмаларды орындауда оқушыларға жаңаны үйренуде тірек болатын ересектердің көмегі немесе қолдауы керек. Бұл қолдау қарым-қатынасты қамтиды және Выготский бұл жағдайды оны оқытудың негізгі құралы деп есептейді. Выготскийдің оқыту моделі оқушы диалог құру нәтижесінде білім алады деп жорамалдайды[1.,39]

Ағылшын тілі сабақтарында диалог маңызды рөл атқарады. Барнс(1971) сыныпта тіл қаншалықты қолданылса, оқушылардың оқуына соншалықты әсер ететіндігін айтады. Барнс оқытудың мұғалімді селқос тыңдағанда ғана емес, вербалды құралдарды қолдану нәтижесінде, яғни сөйлесу, талдау және дәлелдеу барысында жүзеге асатынын көрсетті. Кейінірек Мерсер мен Ходжиксон [2008] зерттеулері Барнстың ертеректегі жұмысына негізделе құрылып, оқыту барысындағы диалог атқаратын негізгі рөлге назар аударуды мақсат етеді[1.,39].

Александер (2004) оқытудағы әңгіме – қарым-қатынас жасаудың бірсарынды үдерісі емес, кеісінше, әңгіме барысындаидеялар екіжақты бағытта жүріп, соның негізінде оқушының білім алу үдерісі алға жылжитын белсенді үдеріс деп тұжырымдайды.

Мерсердің зерттеуіне сәйкес, әңгімелесу оқушылардың оқуының ажырамас бөлшегі болып табылады. Ғалым әңгіменің үш түрін ажыратады.

Әңгіме-дебат;

Кумулятивтік әңгіме;

Зерттеушілік әңгіме.