Шоқан әдебиетші және одағай түрлері бойынша ашық сабақ

Ашық сабақ 9-сынып

Сабақтың тақырыбы: «Шоқан –әдебиетші » Одағай. Одағайдың мағыналық түрлері. Сабақтың мақсаты: Қазақ халқының ұлы ғалымы Шоқан Уәлихановтың өмірі, өмір сүрген ортасы, ғылымға қосқан үлесі жайлы оқушылардың шығармашылық жұмысы арқылы кең түрде мағлұмат беру .Тыңдалған мәтін бойынша нақты сұрақтарға жауап беру.Оқушылардың бойында еліміздің біртуар ұлы ғалымы Шоқанның өміріне деген қызығушылық сезіміне тәрбиелеу Сабақтың түрі: сын тұрғысынан ойлау

Сабақтың типі: жаңа материалды меңгерту сабағы Сабақтың әдіс-тәсілдері: ізденушілік, зерттеушілік іс-әрекеттері, баяндау, талдау, сұрақ-жауап Көрнекі құралдар:Слайдтар, суреттер, үлестірме қағаздар. Пәнаралық байланыс: тарих, география, бейнелеу өнері, орыс тілі мен әдебиеті Сабақтың барысы: І. Ұйымдастыру бөлімі

ІІ Үй тапсырмасын тексеру.

Стикер әдісі Өткен сабақта меңгерген грамматикалық тақырыпты стикерге жазылған сұрақтарға жауап беру арқылы тексеру.

Сұрақ-жауап.

-Одағай дегеніміз не?

-Одағайдың негізгі белгілерін атаңдар?

-Одағай тұлғасына қарай қалай бөлінеді?

- Ғаламтордың пайдасы қандай?

-Одағай құрамына қарай қалай бөлінеді?

-Қандай әлеуметтік желілерді білесің?.

-Бір әлеуметтік желі туралы айтып бер

-Одағайға сөйлем құра.

Жаңа сабақ: Қызығушылығын ояту.

І .С.Бегалиннің «Бала Шоқан» әңгімесінен үзінді көрсету.

-Балалар,мына көрініс қай шығармадан үзінді?

-Бұл әңгімедегі негізгі кейіпкер кім?

-иә,балалар, біз бүгін Шоқан Уәлиханов туралы әңгімелейміз.

Дәптерлеріңді ашып,күннің жадысын ,сабақ тақырыбын жазып қойыңдар.

Шоқан –әдебиетші.

ІІ. Шоқан Уәлиханов өмірбаянымен таныстыру.(Деректі фильм көрсету)

Тыңдалым. Деректі фильмді көріп отырып, сұрақтарға жауап береді.

Сұрақтар

1.Шоқанның азан шақырып қойған аты-

2.Оны еркелетіп Шоқан деп атаған кім?

3.Шоқанның балалық шағы қай жерде өтті?

4.Шоқанның рухани өсіп жетілуіне кім ықпал етті?

5.Құсмұрын бекетіндегі қазақ мектебінде қандай тілдерді үйренді?

6.Шоқанның бала кезінен құмартқан ермегі қандай?

7.Шоқан неше жасында Кадет корпусына оқуға түседі?

8.Шоқан қазақтың қандай жырын жазып алды? Ол жырды қай тілге аударды?

9.Шоқан қандай орыс ойшылдарының шығармаларын оқыды?

10. Шоқан Қашқарияға барған сапарында қандай жырды жазып алды?

11.Ғалым Кадет корпусында оқып жүргенде қандай үлкен ғылыми жұмыс жүргізуді армандады?

12. Ол қай жылы Кадет корпусын бітіріп шықты?

ІІІ. Топқа бөліну. Бұршақ әдісі арқылы бөлу.

Шоқан — әдебиетші мәтінін беру .Мәтін бойынша І топ Шоқан зерттеген лиро –эпостық жырлар ,ІІ топ Шоқан зерттеген батырлар жыры тақырыбына кластер құрастырып, әр топ қорғайды.

Шоқан — әдебиетші

Шоқан жас кезінен-ақ аңыз-әңгімелерді, жыр-дастандарды тыңдап, оны жинақтай білді.Ғалым шығармалары ең алдымен, өз халқының тарихын, этнографиясын және фольклорын зерттеуге арналған.

Шоқан Уәлиханов әдебиет теориясының кейбір мәселелерімен де шұғылданады, қазақ поэзиясының жанр, түр, өлең құрылысын

зерттеген. Қазақ өлеңдерін ол 5 түрге бөлген.Олар: жыр, жоқтау, қара өлең, қайым өлең, өлең.

Ауыз әдебиетінің інжу-маржандары: «Ләйлі-Мәжнүн», «Қозы Көрпеш- Баян Сұлу», «Қыз Жібек», «Қыз Назым», «Жүсіп-Зылиқа», «Еңлік- Кебек» сияқты ғашықтық дастандарды ұзақ таңға Шоқан сан рет тыңдаған және бала кезінен-ақ қағаз бетіне түсірген. Соның ішінде, әсіресе, халыққа өте кең тараған «Қозы Көрпеш-Баян Сұлу» жырына ерекше ден қойған. Шоқан дүние жүзі әдебиеттерін көп оқыған шығармаларына пікір айтқан, зерттеген. Шоқан 1856ж. М.М.Хоментовский басқарған экспедицияға қосылады. Экспедиция қырғыз елінің географиялық жағдайын зерттеп, Ыстық көл аймағын картаға түсіруге тиіс болды. Ғалым осы сапарында Манасқа назар аударады .Кейінірек «Манасты» айтушылардан негізгі нұсқасын жазып алып, «Көкетай ханның асы» деген тарауын алғаш рет орыс тіліне аударады. Шоқанның ұзақ зерттеген жыры- «Едіге батыр». Шоқанның эпостық жырына Иманбеков қосымша мынадай мәлімет жасады. Шоқан «Едіге туралы аңызды» Арыстанбай деген ақынның айтуымен жазып алған. Шоқанның осы еңбегін профессор П.М.Мелиоранский Петербургте бастырып шығарған. Шоқан бұдан басқа «Ер Тарғын», «Қобыланды», «Алпамыс» т.б. эпостық жырларды зерттеген. ІҮ.Дәптермен жұмыс.

І топ Төмендегі сөйлемдердегі одағайдың астын сызыңдар.

1.Уа, балам ,әуелі ар жағыңда әкең тұр ,соған сәлем бер.

2.Жә,қой деймін ,бала!

3Апыр-ау , мынау не деп отыр өзі?

ІІ топ

Көп нүктенің орнына тиісті одағай сөздерді қойыңдар.

...... ,әжем ауылдан қонаққа келді!

......, мынау не деп тұр!-деді атам.

......, ........ әзер жеттім.

Керекті сөздер: аһ,уһ, алақай,ойпырым-ай.

Ү Семантикалық карта

Мысалдар Көңіл-күй одағайы

Жекіру одағайы

Шақыру одағайы моһ-моһ алақай құру-құру