Шорт-тректің адам өміріне әсері туралы мақала

Шорт –трек адам өміріне әсері

Бакесов Салимжан Аскарович – 6B01401- Дене шынықтыру және спорт

білім беру бағдарламасының 3 курс студенті

Қазіргі уақытта елімізде қысқы спорт түрлері қарқынды дамып келеді. Олардың ішінде шаңғы, биатлон, тау шаңғысы, мәнерлеп сырғанау, фристайл, шорт-трек, хоккей тағы да басқалары бар. Бұл спорт түрлерінен спортшыларымыз да ел намысын қорғап жүр.

Өзіме осы қысқы спорт түрлері қатты ұнайды. Соның ішінде мен кеңінен танымал – шорт-трек спортын ерекше ұнатамын. Осы спортты таңдау себебім, 6 жасымда өкпемнен тыныс ала алмай, сонымен қоса аллергия ауруына шалдықтым. Көп ем қабылдап, емнің әсері болмағандықтан, қазақ халқында «немен ауырсаң, сонымен емдел» демекші, ағзаны шынықтыруды шештік, осылайша осы спортқа келдім.

Шорт-трек бұл қандай спорт түрі, оның адамға пайдасы бар ма? Әрине бұл сұрақтың жауабын біріміз білсек те, біріміз біле бермейтініміз анық. Бұл осы ғылыми жұмыстың өзекті мәселесі болып табылады. Сондықтан, осы тақырыпты таңдай отырып, жас ұрпаққа осы шорт-трек спортын, оның маңызы мен пайдасын түсіндіруді жөн санадық.

Конькимен жүгіру ежелгі спорттың бір түрі болып табылады. Археологтар Солтүстік қара теңіз бойында табылғандар бойынша ең ежелгі конькилер 3200 –ші жыл бұрын қолданылған және 1763 жылы Ұлыбританияда ең алғаш рет ресми түрде жарыс өткізілген деп пайымдайды.

Бұл спорттың түрі 19 ғасырдың басында дами бастаған, осы кезде спортшының уақытын есептеп жазу басталған [1, 18 б].

1892 жылы конькимен жүгірудің халықаралық одағы құрылған, оған 30 ұлттың өкілдері кірген. Одан кейін 20- ғасырдың басында Канадада жалғасын тапқан екен, алғашқы жарыс Солтүстік Америкада 1906 жылы өткізілген.

Шорт-трек спортына Ұлы Отан соғысы кезінде де үлкен мән берілген. Сол кездегі спортшылар Ұлы Отан соғысына қатысып, ерлікпен қаза тапқан. Оның ішінде Ресейлік А. Капчинский ержүрек партизан болған, 1- дәрежелі орденмен марапатталған. Ал қысқы Олимпиадалық ойындар бағдарламасына шорт-трек 1992 жылы енгізілген [2].

Шорт-трек конькимен жылдамдыққа жүгірудің бір түрі. Конькишілер қысқа қашықтықта әрі жылдамдыққа жарысады.

«Short Track» сөзі ағылшын тілінен аударғанда «Қысқа қашықтық» дегенді білдіреді. Шорт-трек жарысында 500, 1000,1500 және 3000 метрлік қашықтарда күш сынасады [3, 23 б.].

Конькимен жүгіру кезінде өзінің қарсыластарын ешқандай ережені бұзбай басып озып, финалға жеткен, ең жақсы спорттық техниканы көрсеткен жүгіруші жеңімпаз атанады. Спортшыларға қатаң тыйым салынады: - жарыс кезінде бір- бірін итеруге; - аяқтан шалуға; - аяқпен тебуге; - бір- біріне жабысуға; - мұзды конькимен жаруға; - мұзға қандай-да бір заттарды лақтыруға [1, 86 б].

Қазақстанда шорт-тректің дамуы 1931 жылы басталған. Ол Петропавловскіде «Динамо» стадионында өткізілген. Одан кейін Алматы Медеуінде жаңа серпін алған. Астанада шорт- трек бөлімі 2005 жылы ашылған.

XXII Қысқы Сочи Олимпиадасында шорт-тректен біздің жігіттеріміз өнер көрсеткен. Қазақстанның шорт-тректен Құрама Командасының бас жаттықтырушысы Мәдіғали Қарсыбеков ағамыз болды.

Осы уақыт аралығында біздің қазақ жігіттері Әлем Кубогында, Әлем чемпионатында жақсы нәтижелер көрсетті. Үздіктер қатарында Аслан Даумов, Абзал Ажғалиев, Нұрберген Жұмағазиев, Азамат Сұлтаналиев, Айдар Бекжанов, Артур Сұлтанғалиев, Денис Никиша, Инна Симонова, Ксения Мотова, Дарья Волокитина, Азамат Нұрмағанбетов, Данабек Қайыров, Ринат Мәженов, Ерхат Кубашев сынды дарынды қазақ шорт-трекшілерімізді атап өткеніміз жөн.

Біздің шорт-трекшілеріміз 2005-2006 жылдардан бастап Әлем Кубоктарына, Әлем чемпионаттарына қатысты. Жоғарыда айтып өткендей Құрама команданың бас бапкері Мәдіғали Қарсыбеков Қазақ шорт-трегінің дамуына, үлкен жетістіктерге жетуіне аянбай тер төккен.

2017 жылы 07 ақпанда Алматыда өткен Қысқы Универсиадада 5000 мың метрлік қашықтықта қазақстандық құрама командасы «Қола» медальді иеленген. Бұл жарыста Қытай елі бірінші орынды иеленсе, ресейліктер күміс медальға ие болған [2].

Шорт –трек спорт кезінде адамдар конькимен жүгіреді, ал жүгіру құлшыныс және қабілет әр адамға табиғат арқылы берілген. Жүгіру денсаулық пен өмірді сақтау үшін эволюциямен қамтамасыз етілген негізгі механизмдердің бірі болып саналады. Ежелгі адамдардың өзі тұрақты жүгірудің, соның ішінде конькимен жүгіру адамдарға көптеген пайдалы әсер беретінін жақсы білген.

Шорт –трек спорт кезінде бұл – бұлшықет пен байланыстырушы жүйенің барлық бөлігі жұмыс істейтін қарапайым және тиімді дене жаттығы. Сонымен қатар, адам денесінің буындары да шорт-трек спорт кезінде пайдалы жүктеме алады. Шорт –трек қан айналымды арттырып, барлық мүшелер мен тіндерді оттегімен қандырады. Ол тамырлық жүйені жаттырықтырады және көптеген жүрек ауруларының алдын алады.

Шорт –трек спортымен айналысу ағзаны зиянды токсиндерден және қауіпті қалдықтардан тазартуға көмектеседі. Жаттығу кезінде қан тамырлар бойынша жоғары қарқындылықта қозғала бастайды. Қан тамырларының қабырғалары арқылы оған тер арқылы шыққан көптеген қалдықтар түседі. Шорт –трек спорт кезінде конькимен баяу жүгіру кезінде ағзаның зат алмасу процесі қалыпқа келтіріледі және қандағы холестерин мөлшері азаяды.

Шорт –трек спорт кезінде жүгіру қосымша калориядан құтылуға көмектеседі. Конькимен жүгірудің салмақтан арылудың тиімді әдістерінің бірі және семіздікпен күресуде көптеген бағдарламаларға кіретіні бекер емес.

Ғылыми зерттеулерге сәйкес, конькимен жүгіру жаттығулары адамнан қуаныш пен бақыт, оптимизм сезімін тудыратын гормондардың, яғни эндорфиндердің дамуына үлес қосады. Сонымен қатар, конькимен жүгіру адамның төзімділігін арттырып, оны айтарлықтай жұмысқа қабілетті етеді.

Жүйелі конькимен жүгіру жаттығулары ағзаның қалыпқа келтіру функцияларын жақсартады. Бұл әсіресе жиі түнгі ауысымда жұмыс істейтін адамдар үшін пайдалы. Нәтижесінде, кішігірім жүгірудің өзі рахаттанатын демалыс пен ұйқыдан гөрі тиімді сергітеді.

Зерттеулер көрсеткендей, жиі жүгірумен айналысатын ерлердің 70 пайызында жыныстық жүйесінің жұмысы жақсарған. Басқаша айтқанда, конькимен жүгіру ерлердің әлеуетін арттырады.

Сондай-ақ, жүгірудің жүйке жүйесіне оң әсер ететіндігі анықталды. Конькимен жүгіруді күнделікті әдетке