Сөйлеу тілі жетілмеген балаларға саусақ жаттығулары

Мұғалжар ауданындағы психологиялық-

Педагогикалық түзеу кабинеті

ММ кабинеттің мұғалім –логопед Алмагамбетова Арайлым Максатовна

Баяндама Жалпы сөйлеу тілі жетілмеген балалардың сақ моторикасын дамытудағы саусақ жаттығуларының

маңыздылығы

Сөйлеу тілі бұзылған балалармен жүргізілетін қандай жұмыс болмасын балаларды қоршаған өмірге бейімдеуге, олардың сөйлеу тілін, ой -өрісін дамытуға негізделуі тиіс. Қазақ халқы саусақ ойыны баланың сөйлеуге деген талпынысын , қабілетін дамытып , ынтасын арттыратынын білген. Тіл кемістігі бар балалар кейбір дыбыстардың дұрыс айтылуын айта алмайды, соның ішінде саусақ бұлшық еттерінің қимылдары жеткілікті деңгейде дамымайды. Сондықтан сөйлеу тіл мүшелері әрекетінің қозғалуларының дамуы қол саусақтарының нәзік қимылдарының дамуымен тығыз байланысты болғандықтан бала қолының ептілігін толық жетілдіру , түзету қажет екендігін есте сақтау керек. Саусақ жаттығулары балалардың бұлшық етін дамытып қоймайды,сөздік қорын, таным белсенділіктерін арттырады. Баланың саусақтарының қимылы немесе ұсақ моторикасының жақсы жетіліп дамуы, ол мидың және тілдің жетілуімен тікелей байланысты. Халқымыз ерте заманнан – ақ өлең жолдарымен бірге жасалатын саусақ жаттығуларының бала дамуына өте қажетті екенін білген. Дәлел ретінде ауыз әдебиетінде кездесетін «Қуыр, қуыр, қуырмаш», «Қасқыр келсе , қорқасың ба?» деп басталатын саусақ ойындары атауға болды. Саусақтарының қозғалыс – қимылдарына қарап, бала қуанады

* ұсақ моторикасы жоғары деңгейде жетілген баланың логикалық ойлауы, талқылауы, қабылдауы, байланыстыра сөйлеуі жоғарғы деңгейде болады. * нәзік саусақ бұлшық еттерін жаттықтыру арқылы қолын жазуға дайындайды; * тілін дамытуға өлшеусіз үлес қосады, қимыл арқылы берілгендіктен бала өлең жолдарын қиындықсыз түсініп, жаттап алады; айтылуы қиын дыбыстарды дұрыс айтуға ойын түрінде жаттығады; *есте сақтау қабілеті артады; *елестету арқылы қиялын дамытады; * әр кейіпкердің рөліне енуді үйреніп, даусын құбылтып, еркін сөйлеуге жаттығады; * «биік, аласа, төмен, жоғары » терминдерін қолдана отырып , алғашқы

математикалық түсінігі қалыптасады; саусақтарын бүге отырып, дұрыс санауға дағдыланады; * зат бейнесін есту арқылы да елестетеді, яғни, есту қабілетін арттыруға да өз үлесін қосады; * назарын аударып, зейінін шоғырландыруға жағдай жасайды. Саусақ жаттығуларын қай жастан бастаған жөн? Жапония елінде саусақ жаттығуларын үш айынан бастап жасайды. Ал бізде ғалымдар балалардың саусақтарын жаттықтыруды бір жасқа толмай тұрып бастауға кеңес береді. Бұл кезеңде саусақтарын уқалау, алақанын ашып –жұмғызу жаттығуларын үздіксіз жасау қажет. Бала өскен сайын күрделене түсетін жаттығулардың тиімділігі арта түсу үшін оларды жүйелі түрде , оңай түрлерінен бастап жасау ұсынылады. Аталған жаттығулар балаларға күш түсірмейтіндей, қиындықсыз жасалатындай болу керек. Егер ұсынылған бейнені саусақпен келтіруде кейбір қиындықтар туындап жатса, тәрбиеші баланың қолын ұстап, көмектесуі қажет. Ата- аналар бала саусағын арнайы жаттығулар арқылы емес, күнделікті тұрмыста да жаттықтыра алады. Ол үшін төмендегі қарапайым тапсырмаларды орындауды ұсынуға болады: * күріштің арасынан күрмекті тауып, алып тастау; *суға піскен, суыған картопты аршыту; *тіс пастасының, жақпа майлардың ауыздарын бұрап ашу; * жер жаңға