Сөйлеу және ойлау әрекетін дамытуға арналған материал

Сөйлеу және ойлау әрекетін дамыту Бұл бөлімде бейнелік ойлауды дамытуға аса мән берілген. Сонымен қатар жалпылау, анализдеу, салыстыру, түсініктерді айқындау сияқты ойлау операцияларына машықтандыруға көңіл бөлінген.

Оқу әрекетінде кездесетін кіші жас оқушыларының қиындықтары олардың байқау қабілетінің жетіспеушілігіне байланысты. Бұл өз кезегінде, талдау жасай алу, ұқсастық пен әртүрлілікті ажырату сияқты қабілеттердің бала бойында дұрыс қалыптаспағандығынан туындайды.

Психологиялық зерттеулерге сүйенер болсақ, ойлау әрекетінің толық жетілмеуінен бала білімді өз дәрежесінде дұрыс меңгере алмайды.

Ойлау дағдылары дұрыс қалыптаспаған балалар 1 -ші сыныптан бастап – ақ оқуда қиындықтарға кездеседі, біртіндеп өз құрдастарынан кейін қала береді. Ересектердің мақсаты баланы неғұрлым жастайынан ақыл – ой жұмыстарының техникасымен таныстырып, саналы түрде ойлау әрекетінің амал – тәсілдерін меңгерту.

Түзету – дамыту бағдарламасы 13 сабақтан құралған. Бұл сабақтардың мақсаты – көрнекі – бейнелік және абстрактілі- логикалық ойлау қабілетін дамыту.

1 сабақ Мақсаты: коммуникативтік дағдыларды, әрекеттің еріктілігін, реакцияның шапшаңдығын, бейнелік елестер мен координациялық қабілеттерді, логикалық ойлау мен көрнекі бейнелі ойлауды дамыту.

Қажеттті құрал – жабдықтар: доп, үлестірмелі материалдар. Психологтың кіріспе сөзі. Қатысушыларды сабақтың мақсатымен, өту барысымен таныстырады.

Сабақтың барысы Сәлемдесу. Ойын. «Паровоз» Жүргізуші «паровоз», балалар «вагон» болады. «Паровоз» кезекпен кезек әр «вагонға» жақындап келеді де, танысады. Балалар өзін таныстыратын кезінде өзіне бір жақсы сөз тауып айтуы керек. Мысалы;

- Мен көңілді паровоз Мафрузамын, ал сен кімсің? - Ал мен әдемі Әлиямын. - Жүр, әрі қарай бірге жүрейік. - Кеттік. Балалар осылай кезекпен кезек бірінің соңынан ілесіп, поезды құрайды.

Сергіту сәті. Ойын. «Мұрын – құлақ – мұрын»

Мақсаты: ерікті әрекетті, реакция шапшаңдығын, координациялық қабілеттер мен бейнелік елестерді дамыту.

Нұсқау: «Сұқ саусақты мұрынға апарып, «мұрын» деп айтуы керек. Осылай бірнеше рет қайталанады. Мен де осы әрекетті қайталаймын. Егер де мен «маңдай» десем, сіздер сол сәтте саусақтарыңызды маңдайларыңызға тигізулеріңіз керек. Түсінікті ме? Бастадық! Мұрын – мұрын – мұрын – құлақ!» Жүргізуші қандай сөзді айтса, беттің басқа мүшесін көрсетуіне болады.

Сабақтың мазмұны 1 – жаттығу. «Колумбиялық жұмыртқа» Мақсаты: көрнекі – бейнелік ойлауды дамыту. Нұсқау: сіздердің әрқайсыларыңыздың алдарыңызда ішінде әртүрлі пішіндегі фигуралар салынған конверттер жатыр. Сіздер осы фигураларды ң барлығынан жұмыртқа жасауларыңыз қажет. Тапсырманы орындау үшін орташа есеппен 20 – 30 минут уақыт беріледі.

Тапсырманытез әрі бірінші болып орындаған балаларға өз қиялдарымен тағы бірнәрселер жасау керектігі айтылады. Мысалы, желкенді қайық, шырша, регби ойынының добы, фужер т.б.

Ұсыныстар: егер бала тапсырманы орындауға қиналса, онда мұғалім оған көмек беруі керек. Жұмыртқаны ересектің көмегімен жасап болған соң, мұғалім оған жаңадан тапсырма береді, бірақ бұл жолы бала өзі құрастыруы керек.