Сот сараптамасы бойынша ашық сабақ материалы

Сабақ жоспары

Пәннің атауы: Қылмыстық іс жүргізу құқығы

Сабақтың тақырыбы: Сот сараптамасы

Сабақтың мақсаты:

Білімділік: Білім алушыларға сот сараптамасы туралы түсінік және оның қағидалары туралы жүйелі білім беру

Дамытушылық:Білім алушылардың ойлау, талдау, салыстырып, қорытынды жасау қабілеттерін дамыту.

Тәрбиелік: өздігімен жұмыс істеуге және жауапкерлікке тәрбиелеу

Негізгі ұғымдар және терминдер:

Сот сараптамасы, сарапшы,қолжазбаны зерттеу, криминалистикалық, сот-медициналық, сот-химиялық,сот-психиатриялық,сот-бухгалтерлік,дактилоскопиялықсараптамалар,сот фотографиясы,

Көрнекіліктер және техникалық жабдығы:

интерактивті тақта,үлестірмелі материалдар,құрал-жабдықтар, презентациялар, оқулықтар

Сабақтың типі:жаңа білім беру сабағы

Сабақтың әдісі: 6 кадр, Кроссенс –әдісі, түсіндіру,пікір алмасу, сұрақ-жауап, «INSERT» әдісі

Пәнаралық байланыс: мемлекеттік тілде іс қағаздарын жүргізу, қылмыстық құқық, азаматтық іс жүргізу құқығы.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру.

ІІ. Үй тапсырмасын тексеру:

6 кадр әдісі арқылы білім алушыларға презентацияның көмегімен 6 сұрақ қойылады.

«Сараптама» сөзжұмбағы

1.Қандай да бір арнаулы сала маманының жүргізетін зерттеуі

2.Жүйеленген заңдар жинағы

3.Іздерді зерттейтін ғылым саласы

4. Сотта мемлекет мүддесін білдіретін құқық қорғау органы

5. Мәйітті қазып алып, тексеру

6. Қазақстан Республикасының заң шығарушы органы

7. Қазақстан Республикасыдағы биліктің үшінші негізі

8. АК-47 атымен танымал атыс құралының құрастырушысы

9. Ежелгі Грециядағы әділдік құдайы

10. Адамның сырт келбет белгілері мен элементтерін зерттейтін құқықтың саласы

ІІІ.Жаңа сабақ: Сот сараптамасы

Кроссенс әдісі (бір-бірімен байланысты 9 сурет көрсетіледі. Суреттердің көмегімен білім алушылар жаңа сабақтың тақырыбы туралы болжам жасайды)

Құқықтық мемлекет құру жағдайында қылмыспен күресу – мемлекетіміздің алғашқы міндеттерінің бірі.Қылмысты ашуда құқықтық біліммен қатар, ғылымның өзге де салаларының, техника, өнер, тәжірибелік қызметтің білімі қажет ететін жағдайлар жиі кездеседі. Ғылыми- техникалық құрал-жабдықтар мен әдіс-тәсілдерді қолдану дәлелдемелердің қайнар көздер шеңберінің көбеуюіне, істерді тергеу мен сотта қарау сапасының жоғарлауы мен жеделдігіне өз әсерін тигізеді. Сонымен қатар, дәлелдеу процесінің ғылыми-әдістемелік деңгейінің өсуіне әкеледі. Бірде-бір қылмыстық іс арнайы ғылыми білімді қолданбай шешілмейді.

«Сараптама» деген сөзі латынның «expertus» сөзімен байланысты болып, қазақшаға аударғанда «тәжірибелі», «хабардар» дегенді білдіреді.

Сараптама білімнің тарихына жүгінетін болсақ, ежелгі Рим мемлекетінде арнайы білімнің қолданған жағдайларын көре аламыз. Римде қолжазбаны зерттейтін мамандардың 11 алқасы болған. Олар жалған қолжазбаны зерттеп, сотта сарапшы ретінде дәлелдеме берген.

Ежелгі Қытайда (з.ғ.д. 221ж) сот-медицина білімін қолданғанын дәлелдейтін жазбалар бар. Жеке басты идентификациялау мақсатымен Қытайда Тан династиясы, 900-1278жж. Сун династиясы кезінде қол саусақтарының таңбалары алынғандығын көрсететін деректер бар.

И.Ф. Крыловтың жорамалы бойынша сот сараптамасының отаны Қытай елі. Ресейде білгір адамдардың білімін 16 ғасырдың басында қолданған. Оған мысал: жалған қолжазбаны зерттеу фактісі мен өтірік ауырып қалған князь Андрей Старицкийді тексеруге дәрігердің келуі.

Сараптамалардың пайда болып көбеюіне жаратылыстану мен техникалық ғылымдардың дамуы тікелей байланысты. Даму қарқыны 16-17, әсіресе 18-19 ғасырларда орын алды. Криминалистикалық, сот-медициналық, сот-химиялық, сот-психиатриялық, сот-бухгалтерлік, дактилоскопиялық сараптамаларының, сот фотографияның пайда болып дамуына көптеген ғалымдардың еңбегі сіңді – М.В. Ломоносов, В.М. Бехтерев, Ю.В. Фрицше, Е.Ф. Буринский, С.П. Боткин, Д.И. Менделеев және т.б. Бұл кездегі сараптамалық қорытындылар, білгір адамдардың көрсетпелері, көбінесе, объективті болмай, кінәлау жағына бейімдірек болып келді. Ал Л.Е. Владимиров сарапшылардың қорытындысын «ғылыми судья» деп көрсетіп, оның берген шешімі іс бойынша шешуші болуы керек. Өйткені судьяның да, присяжныйлардың да бұл ғылым саласында білімі жоқ, олар сарапшы қорытындысын сынай да алмайды, сондықтан оның айтқаны заң деп көрсеткен.

Қазақстандағы арнайы білім қалай дамыған? Қазіргі кезде сот өндірісінде қалыптасқан арнайы білім институты ұзақ эволюциялық даму жолымен өтті. Билер соттарының арнайы білімді қолданып даулы істерді шешуі туралы тарихи қайнар көздер мен халық арасында тараған аңыз-әңгімелер дәлел болып отыр.Қазақстанның Ресейге қосылғаннан кейін, тәуелсіздіктен кейінгі кезеңде ғылыми-техникалық құрал-жабдықтарды қолдану негіздері мен тәртібі, жаңа сараптамалардың түрлері заңдармен реттелді.

Сараптама дегеніміз кандай да бір арнаулы саладағы білімді тартуды қажет ететін сұрақтарды шешу үшін хабардар адамның (сарапшының) жүргізетін зерттеуі.

Сот сараптамасы кылмыстық сот ісін жүргізудегі арнаулы білімдерді пайдаланудың ең білікті нысаны болып табылады.Тергеп отырған қылмыстың қалай, қандай жағдайда болғанын тергеуші, әрине, өз көзімен көрген жоқ. Бірақ қылмысьты толық және обьективті тергеу үшін тергеуші қылмыстың қалай болғанын ойша болса да болжап, қылмыстың жасалу жолын көз алдына елестетіп көріп, оның бейнесін ойша жасап көруі керек. Осындай ойша щығармашылық талдау процесінің үстінде қылмыстың қандай жағдайда болғандығы, қылмысқа қатынасқан адамдар және де қылмысты оқиғаның басқа да мән жайлары жөнінде белгілі бір болжаулар пайда болады.Аталған болжауларды алуан түрлі сараптамаларды тағайындау арқылы тексереді.

Сот сараптамасын тағайындаудың 2 негізі бар:

юридикалық негізі – тергеу жүргізуші органның шығарған негізделінген қаулысы,

фактілі негізі – мәселелерді шешуде арнайы білімнің қажеттілігі.